Rijksmonumentenregister · Netherlands
Schoolgebouw, Boommarkt 1
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Onderwijs en wetenschap
- Function
- Schoolgebouw
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1869 - 1870
- Address
- Boommarkt 1, 2311 EA Leiden
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.16060, 4.48602
- Monument number
- 515122
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1838 map "Amsterdam" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het onderkomen van de Webster University is in 1869-1870 gebouwd in opdracht van de gemeente Leiden naar een eclectisch ontwerp van de toenmalige gemeente-architect J.W. Schaap. Het met de achtergevel op de Nieuwe Rijn gerichte gebouw was oorspronkelijk een SCHOOLGEBOUW met gymnastieklokaal voor meer uitgebreid lager onderwijs (MULO) voor meisjes. Daarna werd het in gebruik genomen als verenigingsgebouw, wat het bleef tot in 1985. De eclectische bouwstijl - met elementen uit de Duitse Rundbogenstil - waarin de school is opgetrokken is typerend voor de bouwtijd en karakteristiek voor het oeuvre van de architect. De karakteristieken van het Eclecticisme zijn ook in het - voor een belangrijk deel nog in oorspronkelijke staat verkerende - interieur doorgevoerd. Het gebouw maakt deel uit van het beschermde stadsgezicht Leiden.
Omschrijving
Symmetrisch opgezet gebouw bestaande uit vijf rechthoekige volumes (drie noord-zuid gericht, de twee ertussen hier loodrecht opstaand), opgetrokken in baksteen met gepleisterde, grotendeels "gefrijnde" omlijstingen boven plinten van grijze natuursteen. Alle geledingen met schoudergevels onder flauw hellende, met zinken roeven gedekte zadeldaken met geprofileerde gootlijsten. Hoger opgaand, risalerend middelste bouwdeel met verdieping. Hierin een entree in portiek met segmentboogvormige opening en omlijsting van gepleisterde baksteen boven geprofileerde, natuurstenen neuten. Rondom het bovenste deel van de portiekopening een geprofileerde segmentboog met stijlen die rusten op kraagstenen. Boven het portiek een hoge, tot de cordonlijst doorgetrokken bekroning van de ingangsomlijsting.
In het portiek een boven een hardstenen stoepje staande vleugeldeur met grote gietijzeren deurknoppen en eveneens gietijzeren raamroosters onder een getoogd tweeruits bovenlicht, alles binnen een geprofileerd houten kozijn. Aan weerszijden van de entree een rechtgesloten venster met hardstenen onderdorpel en strek boven een in drieën gedeeld bovenraam met rond raampje in de kruising. Daarboven een smalle profiellijst die is verbonden met de aanzet van de verjonging in de ingangsomlijsting. Tussen deze lijst en de eveneens geprofileerde, houten cordonlijst een gepleisterde cassette met afgeschuinde hoeken en profiellijst waarin respectievelijk 'anno' en '1870'. Op de verdieping drie getoogde, openslaande zesruits-vensters met rondom de bovenramen een op kraagstenen staande geprofileerde segmentboog. Gevelomlijsting in de vorm van lisenen met spaarvelden en een gevelbekroning van gepleisterde baksteen in de vorm van een fronton, voorzien van een gewelfde onderrand en een driezijdige zwik aan weerszijden van een cirkel. Op de nok van de geprofileerde kroonlijst een kleine, met zink beklede halfronde houten bekroning met schouderstukjes (gebogen fronton). De zijgevels van de middenpartij zijn blind op de begane grond. Op de verdieping van de oostelijke gevel een rechthoekig zesruits-venster onder strek. Op de verdieping van de westelijke gevel een rond venster boven de nok van de dwarsvleugel. In beide daklijsten drie gietijzeren rosetten.
Terugliggende geveldelen met mezzanino boven geprofileerde cordonlijst, overlopend in de welvingen van de omlijsting van de entreepartij. Entreepartij met hardstenen stoepje en vleugeldeur onder getoogd bovenlicht met profiellijst op kraagstenen. Op inzwenkende lijstdelen staand gebogen fronton met cirkel tussen driezijdige zwikken. Aan weerszijden van de entree een rechtgesloten venster met hardstenen onderdorpel onder strek. Recht boven deze vensters in de mezzanino ronde vierruits-vensters met diagonale raamroeden. Gepleisterde hoeklisenen met spaarvelden. De daklijst loopt door in de cordonlijst van het middenrisaliet.
Evenals de centrale gevelpartij zijn de kopgevels van de buitenste volumes risalerend. Ze zijn identiek aan elkaar en voorzien van drie gekoppelde rondboogvensters met hardstenen onderdorpels, zesruits-ramen met driedelige rondboog- bovenlichten met cirkelvormig hart, geprofileerde omlijsting en pilasters aan weerszijden van het middelste raam. Onder de vensterpartij drie dubbele, gepleisterde cassetten. Boven de vensterpartij, binnen een keperboog een vijfzijdig stucreliëf met barokke, florale decoraties en een kopje in medaillon binnen een profiellijst. Brede, gepleisterde hoeklisenen met spaarvelden en geprofileerde beëindiging. Vanuit de lisenen doorgetrokken gevelbepleistering met geprofileerde spiegel- /keperboog. Gevelbeëindiging als die van de middenpartij. De korte zijgevels van deze buitenste bouwdelen zijn blind, de lisenen aan deze zijde vlak. De lange zijgevels zijn identiek met licht risalerende, onder steekkap staande middenpartij, waarin twee vleugeldeuren met drieruitsramen onder een tweeruits-tussenraam met brede, vlakke kozijnen. Boven de kalven twee gekoppelde rondboog-bovenlichten met cirkel in driedelige raam binnen geprofileerde omlijsting. Boven deze entreepartij, in de keperboog een vijfzijdig stucreliëf met barokke, florale decoraties binnen een profiellijst, vergelijkbaar met die aan de voorzijde. De gepleisterde omlijsting van de middenpartij is eveneens vergelijkbaar met die aan de voorzijde. In de gevelpartijen aan weerszijden van de entreepartijen een blind venster met hardstenen onderdorpel onder een geprofileerde spiegelboog (schouderboog). Alleen boven de steekkap van de westelijke gevel twee bakstenen schoorstenen.
De gevels aan Rijnzijde verspringen eveneens ten opzichte van elkaar. Buitenste topgevels identiek aan die aan straatzijde.
Terugliggende gevelpartijen met een vensterverdeling als in de buitenste gevels, echter met hoeklisenen als die aan de terugliggende gevelpartijen aan straatzijde. Op de dakschilden hierboven een niet oorspronkelijke dakkapel, elk met plat dak en twee segmentboogvormige vensters. Gevelindeling van de middenpartij in de eerste bouwlaag als die van de overige.
Gevelindeling en detaillering op de verdieping als die aan de straatzijde.
Het interieur is nog voor een belangrijk deel in oorspronkelijke staat. Symmetrische ingangsportaal met openslaande portaaldeuren met profielomlijsting en roedenverdeling in de deurramen. Gang met fraaie details in de vorm van kraagstukken aan lisenen, geprofileerde deuromlijstingen (waarvan enkele met segmentboog), plafondlicht met geel en kleurloos glas binnen een roedenverdeling, en originele paneeldeuren. Loodrecht op de gang staande bibliotheek (voormalig gymnastieklokaal) aan het rechter (oostelijke) einde van de gang. Deze hoge ruimte is voorzien van een ijzeren kapconstructie met vijf enkelvoudige polonceauspanten. Detaillering aan tussenmuren en rondom de originele deuren in de overige ruimtes grotendeels in oorspronkelijke staat. Aan de steektrappen naar de verdieping en rondom het trapgat leuningen met gesneden trappalen en gietijzeren trapspijlen aan geprofileerde houten handlijsten.
Deel van de ruimtes op verdieping eveneens nog in grotendeels oorspronkelijke staat. Op de verdieping een plafondlicht, vergelijkbaar met die op de begane grond.
Waardering
Het schoolgebouw is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en de architectuurhistorische waarde als een representatieve schakel in de ontwikkeling van de scholenbouw, die aansluit op de ontwikkelingen in het onderwijs in ons land en als goed en vrijwel gaaf voorbeeld van rijk gedetailleerde eclectische architectuur en als karakteristiek werk uit het oeuvre van gemeente-architect Schaap. De architectuurhistorische waarde wordt vergroot door de intact gebleven samenhang tussen in- en exterieur.
Voorts heeft het schoolgebouw situationele waarde vanwege de bijzondere situering aan de Rijn.
De school is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en vanwege de grote mate van gaafheid van in- en exterieur.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The premises of Webster University were built in 1869-1870 on behalf of the municipality of Leiden according to an eclectic design by the then municipal architect J.W. Schaap. The building, with its rear facade facing the Nieuwe Rijn, was originally a SCHOOL BUILDING with gymnasium for extended primary education (MULO) for girls. Subsequently it was taken into use as a club building, which it remained until 1985. The eclectic architectural style - with elements from the German Rundbogenstil - in which the school was constructed is typical of the period of construction and characteristic of the architect's oeuvre. The characteristics of Eclecticism are also carried through in the interior - which is still in a large part in its original state. The building forms part of the protected townscape of Leiden.
Description
Symmetrically arranged building consisting of five rectangular volumes (three oriented north-south, the two between them standing here perpendicular), constructed in brick with plastered, largely "fringed" mouldings above plinths of grey natural stone. All divisions with shouldered gables beneath gently sloping, zinc-edged hipped roofs with profiled gutter mouldings. Higher rising, projecting central section with upper storey. Within this an entrance in a porch with segmental arch opening and moulding of plastered brick above profiled, natural stone jambs. Around the upper part of the porch opening a profiled segmental arch with pilasters resting on corbels. Above the porch a tall crowning of the entrance moulding extending to the cornice.
In the porch a wing door standing above a hardstone step with large cast-iron door knobs and likewise cast-iron window grilles beneath a segmented two-light fanlight, all within a profiled wooden frame. On either side of the entrance a closed window with hardstone sill and transom above a window divided into three parts with round light at the crossing. Above it a narrow profile moulding connected to the start of the narrowing in the entrance moulding. Between this moulding and the likewise profiled, wooden cornice a plastered cassette with bevelled corners and profile moulding in which respectively 'anno' and '1870'. On the upper storey three segmented, opening six-light windows with around the upper lights a profiled segmental arch standing on corbels. Facade moulding in the form of pilaster strips with spandrels and a gable crowning of plastered brick in the form of a pediment, provided with a vaulted underside and a three-sided spandrel on either side of a circle. On the ridge of the profiled cornice a small, zinc-clad half-round wooden crowning with shoulder pieces (curved pediment). The side facades of the middle section are blind on the ground floor. On the upper storey of the eastern facade a rectangular six-light window beneath transom. On the upper storey of the western facade a round window above the ridge of the transverse wing. In both eaves three cast-iron rosettes.
Recessed facade sections with mezzanine above profiled cornice, flowing into the curves of the moulding of the entrance section. Entrance section with hardstone step and wing door beneath segmented fanlight with profile moulding on corbels. Standing on inset moulding sections a curved pediment with circle between three-sided spandrels. On either side of the entrance a closed window with hardstone sill beneath transom. Directly above these windows in the mezzanine round four-light windows with diagonal glazing bars. Plastered corner pilaster strips with spandrels. The eaves moulding runs through into the cornice of the central risalit.
Like the central facade section, the gable end facades of the outer volumes are projecting. They are identical to each other and provided with three coupled round-arch windows with hardstone sills, six-light panes with three-part round-arch fanlights with circular centre, profiled moulding and pilasters on either side of the middle window. Below the window section three double, plastered cassettes. Above the window section, within a diaper arch a five-sided stucco relief with baroque, floral decorations and a portrait in medallion within a profile moulding. Broad, plastered corner pilaster strips with spandrels and profiled termination. From the pilaster strips extending plastered facade cladding with profiled mirror/diaper arch. Facade termination as that of the middle section. The short side facades of these outer building sections are blind, the pilaster strips on this side flat. The long side facades are identical with slightly projecting, standing under steeply pitched roof middle section, in which two wing doors with three-light panes beneath a two-light intermediate window with broad, flat frames. Above the doors two coupled round-arch fanlights with circle in three-part window within profiled moulding. Above this entrance section, in the diaper arch a five-sided stucco relief with baroque, floral decorations within a profile moulding, comparable to that at the front. The plastered moulding of the middle section is likewise comparable to that at the front. In the facade sections on either side of the entrance sections a blind window with hardstone sill beneath a profiled mirror arch (shoulder arch). Only above the steep roof of the western facade two brick chimneys.
The facades on the Rhine side likewise step back in relation to each other. Outer gable end facades identical to those at street side.
Recessed facade sections with a window division as in the outer facades, however with corner pilaster strips as those in the recessed facade sections at street side. On the roof slopes above this a non-original roof dormer, each with flat roof and two segmental arch windows. Facade division of the middle section in the first storey as that of the others.
Facade division and detailing on the upper storey as that at street side.
The interior is still largely in its original state. Symmetrical entrance portal with opening portal doors with profile moulding and glazing bars in the door panes. Corridor with fine details in the form of corbel brackets on pilaster strips, profiled door mouldings (some with segmental arch), ceiling light with yellow and colourless glass within a glazing bar division, and original panelled doors. Perpendicular to the corridor standing library (former gymnasium) at the right (eastern) end of the corridor. This high space is provided with an iron roof truss structure with five single polonceau trusses. Detailing at partition walls and around the original doors in the remaining spaces largely in original state. At the service stairs to the upper storey and around the stairwell railings with carved stair balusters and cast-iron stair spindles on profiled wooden handrails.
Some of the spaces on the upper storey likewise still largely in original state. On the upper storey a ceiling light, comparable to that on the ground floor.
Valuation
The school building is of general importance due to its cultural-historical and architectural-historical value as a representative link in the development of school construction, which connects with developments in education in our country and as a good and virtually intact example of richly detailed eclectic architecture and as a characteristic work from the oeuvre of municipal architect Schaap. The architectural-historical value is increased by the intact coherence between interior and exterior.
Furthermore, the school building has situational value due to its special location on the Rhine.
The school is also of importance due to its recognizability and due to the great degree of integrity of interior and exterior.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Breestraat 6Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Breestraat 14Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Breestraat 16Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Breestraat 18Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.