Rijksmonumentenregister · Netherlands
Hofje, Heiligen Geesthofje 1
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Sociale zorg, liefdadigheid
- Function
- Hofje
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1850 - 1852
- Address
- Heiligen Geesthofje 1, 2311 GX Leiden (and others)
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.15554, 4.48884
- Monument number
- 515116
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1825 map "V.1:1-5: V:1. Niederlande: Prov: 9a. Sudholland. 13. Utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het Heilige(n) GeestHOFJE is ook bekend onder de naam Cornelis Spronghhofje en in de huidige vorm tot stand gekomen in 1920 en 1926 naar ontwerp van de architecten L. en J.A. van der Laan. Het uit vier bouwvolumes bestaande, gesloten hofje wordt gekenmerkt door een traditionalistische bouwstijl. Het H. Geest of C. Spronghhofje maakt deel uit van het beschermde stadsgezicht Leiden.
C. Sprongh van Hoogmade was in 1690 de stichter van een inmiddels verdwenen hofje aan de Breestraat, naast zijn eigen huis dat was voorzien van een gevelsteen met de Heilige Geest. Dit huis werd in gebruik genomen als hofje voor zeven "Weduwen ofte Vrysters" vlak na de dood van Sprongh in 1706. Het oorspronkelijke hofje werd in de jaren 1850-1852 verplaatst naar de huidige lokatie.
Omschrijving
Rondom een rechthoekige binnenhof, uit vier vrijwel rechthoekige bouwvolumes samengesteld ensemble in schone baksteen opgetrokken. De vleugels tellen elk twee bouwlagen onder met verbeterde Hollandse pannen gedekte, uitkragende schild- en zadeldaken met schoorstenen op de nok. Voorgevel van oostvleugel met verdiepingloze, iets terugliggende linker gevelpartij met drie, met luiken behangen vensters, waarvan twee met zesruits schuiframen en een bredere derde vensterpartij met drie zesruits schuiframen. Rechts een hoger opgaande, symmetrische gevelpartij waarin de entree tot het hofje in de vorm van een rondboog-toegangspoort, deels ingevuld met een rechtgesloten porte brisée. Hierboven een rondboog-bovenlicht met radiale roedenverdeling en een gebeeldhouwde duif in sluitsteen onder de in metalen letters uitgevoerde tekst "Hof van Cornelis Sprongh van Hoogmade".
Hierboven een gevelsteen met twee schilddragende leeuwen in reliëf. De vensters op de begane grond zijn voorzien van de enkele en de dubbele versies van de zesruits ramen in het linker geveldeel. Tussen de onderdorpels liggen rollagen.
Verdiepingsvensters met vier-, acht- en twaalfruits ramen.
Onderdorpels als die op de begane grond. Alle vensters in de oostgevel zijn met luiken behangen. In de poortdoorgang met tongewelf een luik en een gevelsteen met de tekst "Dr. E.B.F.F. Baron Wittert van Hoogland, 17 mei 1926". In het open portaal tussen de doorgang en de binnnentuin een smalle, rechtgesloten deur zonder en twee rechtgesloten deuren met een door een gedraaide middenstijl gedeeld bovenlicht. Naast deze deuren een smal venster.
In de gevel van de oostelijke vleugel aan pleinzijde eveneens een doorgang met rondboog, waarboven een gevelsteen met wapenschild. Alle overige gevelopeningen rechtgesloten. Deuren met tweeruits bovenlichten onder rollaag en een smal licht er links of rechts van. Zesruits ramen of veelvouden hiervan in de eveneens onder rollagen staande vensters. Vergelijkbare, maar minder hoge vensters op de verdieping, vergezeld van kleine, liggende vensters. Terugliggende rechter gevelpartij met gevelopeningen als hiervoor beschreven. Twee met dit geveldeel verbonden bakstenen banken met houten zitting. Alle grotere vensters met luiken behangen.
De op het Rapenburg georiënteerde noordvleugel bevat rechts een lagere travee met een brede en een smallere deur onder rollaag, alsmede een uitkragend schilddak. In het eveneens onder uitkragend schilddak staande hoofdvolume met luiken behangen vensters als die in de gevel aan de Doezastraat. In het midden van deze gevel een natuurstenen plaquette met de tekst "Hof van Cornelis Sprongh genaamd Heilige Geesthofje. Gesticht aan de Breestraat 1706-1712. Gebouwd alhier 1850-1852. Uitgebreid 1920. Herbouwd 1926".
Aan de gevel van deze vleugel aan het binnenplein een breed, symmetrisch middenrisaliet onder een iets hoger opgaande kap met twee schoorstenen op de nok. Op de verdieping een reeks liggende vensters onder de gootlijst. Deuren en overige, met luiken behangen vensters als die in de andere vleugels. Aan weerszijden van het risalerende geveldeel een iets terugliggende travee, eveneens met gevelopeningen als elders.
In het midden van de gevel een gevelsteen met een gekroond wapenschild en twee 19de eeuwse datumstenen. Twee met de gevel verbonden bakstenen banken met houten zitting. Westvleugel met aan binnenpleinzijde een symmetrische gevel met trasraam, een breed middengedeelte met verdieping en verdiepingloze delen aan weerszijden. Licht risalerende middenpartij met puntgevel met vlechtingen onder steekkap. In de geveltop, boven een brede vensterpartij een gevelsteen met tussen leeuwen staand wapenschild in reliëf en onder in de gevel een steen met de tekst "Everard Bonifacius Frederik Reijndert Godart Wittert van Hoogland en Emiclaer, 28 augustus 1920". Op de begane grond drie, met luiken behangen vensters met roedenverdeling in de schuiframen. Aan weerszijden een deur in portiek met houten latei en door middel van uitgemetselde banden geaccentueerde hoekpenanten. Terugliggende travee aan weerszijden met één, met luiken behangen venster per bouwlaag en een minder hoog opgaand muurvlak waarin een rondboog-ingangspartij met twee rechtgesloten deuren. Lage, terugliggende buitenste traveeën met venster en deur onder overstek. De middelste van de vijf schoorstenen op de kappen van de westvleugel verbreedt zich naar boven toe en is voorzien van siermetselwerk. Zuidvleugel met aan het binnenplein een symmetrische gevel.
Deuren en vensters als in de gevels van de noord- en de oostvleugel. In het midden op de verdieping een hoge, zesruits vensterpartij met een invulling van glas-in-lood. Op de nok schoorstenen als de overige. Lager, afgeknot linker en rechter deel van het schilddak. Binnenplein met klinkerbestrating, rondom plantsoen met gemetselde bloemperken en in de zuid-oosthoek een gemetselde pomp met smeedijzeren bekroning en een datumsteen met het jaartal 1927. Aan de gevels rondom het binnenplein gemetselde bloembakken en eveneens gemetselde onderdelen van zitbanken, die deel uitmaken van de oorspronkelijke architectuur van het hofje.
Voor de gevels van de Doezastraat en het Rapenburg een erfscheiding bestaand uit ijzeren buisleuningen rustend op de natuurstenen koppen van korte gemetselde pijlers.
Waardering
Het uit 1920 en 1926 daterende H. Geest of C. Spronghhofje is van algemeen belang vanwege de cultuur-, sociaal- en architectuurhistorische waarde, als een gaaf voorbeeld van een bijzondere, traditionele vorm van charitatieve huisvesting, die tot het eerste kwart van de twintigste eeuw is voortgezet en vanwege de voor de bouwtijd en functie kenmerkende traditionalistische architectuur waarbij gevelstenen uit verschillende ontstaansperioden zijn ingevoegd. Het hofje heeft tevens ensemblewaarde vanwege de samenhang tussen de bouwvolumes onderling en het binnenterrein met pomp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Holy Spirit Hofje is also known as the Cornelis Sprongh Hofje and in its present form was completed in 1920 and 1926 to the design of architects L. and J.A. van der Laan. The hofje, consisting of four building volumes, is closed and is characterised by a traditionalist building style. The H. Geest or C. Sprongh Hofje is part of the protected townscape of Leiden.
C. Sprongh van Hoogmade was in 1690 the founder of a now vanished hofje on the Breestraat, next to his own house which was fitted with a facade stone depicting the Holy Spirit. This house was taken into use as a hofje for seven "Widows or Single Women" shortly after Sprongh's death in 1706. The original hofje was relocated to its present location in the years 1850-1852.
Description
Round a rectangular inner courtyard, an ensemble composed of four roughly rectangular building volumes built in fine brickwork. The wings each have two storeys under improved Dutch-tile covered, projecting hipped and gabled roofs with chimneys on the ridge. Front facade of the east wing with a groundfloor-free, slightly recessed left facade section with three shuttered windows, two with six-pane sash windows and a wider third window section with three six-pane sash windows. On the right a higher-rising, symmetrical facade section in which the entrance to the hofje in the form of a round-arch gateway, partly filled in with a straight-closed porte brisée. Above this a round-arch fanlight with radial glazing bars and a carved dove in the keystone beneath the text executed in metal letters "Hof van Cornelis Sprongh van Hoogmade".
Above this a facade stone with two shield-bearing lions in relief. The windows on the ground floor are provided with single and double versions of the six-pane windows in the left facade section. Between the sills are roll mouldings.
Storey windows with four-, eight- and twelve-pane windows.
Sills as those on the ground floor. All windows in the east facade are hung with shutters. In the gatehouse passage with barrel vault a shutter and a facade stone with the text "Dr. E.B.F.F. Baron Wittert van Hoogland, 17 May 1926". In the open portico between the passage and the inner courtyard a narrow, straight-closed door without and two straight-closed doors with a fanlight divided by a twisted centre post. Next to these doors a narrow window.
In the facade of the east wing on the square side likewise a passage with round arch, above which a facade stone with a coat of arms. All other facade openings straight-closed. Doors with two-pane fanlights under roll moulding and a narrow light to the left or right of it. Six-pane windows or multiples thereof in the likewise under roll mouldings standing windows. Comparable, but lower windows on the storey, accompanied by small, horizontal windows. Recessed right facade section with facade openings as previously described. Two brick benches connected with this facade section with wooden seating. All larger windows hung with shutters.
The north wing oriented towards the Rapenburg contains on the right a lower bay with a wide and a narrower door under roll moulding, as well as a projecting hipped roof. In the likewise under projecting hipped roof standing main volume windows hung with shutters as those in the facade on the Doezastraat. In the middle of this facade a natural stone plaque with the text "Hof van Cornelis Sprongh named Heilige Geesthofje. Founded on the Breestraat 1706-1712. Built here 1850-1852. Extended 1920. Rebuilt 1926".
On the facade of this wing at the inner courtyard a wide, symmetrical central risalit under a slightly higher-rising roof with two chimneys on the ridge. On the storey a row of horizontal windows under the gutter line. Doors and other, hung with shutters windows as those in the other wings. On either side of the risaliting facade section a slightly recessed bay, likewise with facade openings as elsewhere.
In the middle of the facade a facade stone with a crowned coat of arms and two 19th-century date stones. Two brick benches connected with the facade with wooden seating. West wing with on the inner courtyard side a symmetrical facade with travertine, a wide central section with storey and groundfloor-free sections on either side. Slightly risaliting central section with pointed gable with plaitwork under gambrel roof. In the gable top, above a wide window section a facade stone with coat of arms standing between lions in relief and below in the facade a stone with the text "Everard Bonifacius Frederik Reijndert Godart Wittert van Hoogland en Emiclaer, 28 August 1920". On the ground floor three, hung with shutters windows with glazing bars in the sash windows. On either side a door in portico with wooden lintel and corner pilasters emphasised by means of mortared bands. Recessed bay on either side with one, hung with shutters window per storey and a lower-rising wall surface in which a round-arch entrance section with two straight-closed doors. Low, recessed outer bays with window and door under overhang. The middle of the five chimneys on the roofs of the west wing widens upwards and is furnished with ornamental brickwork. South wing with on the inner courtyard a symmetrical facade.
Doors and windows as in the facades of the north and east wing. In the middle on the storey a high, six-pane window section with a filling of stained glass. On the ridge chimneys as the others. Lower, truncated left and right section of the hipped roof. Inner courtyard with clinker paving, round about planting with mortared flower beds and in the south-east corner a mortared pump with wrought-iron crown and a date stone with the year 1927. On the facades round the inner courtyard mortared flower boxes and likewise mortared components of seating benches, which form part of the original architecture of the hofje.
Before the facades of the Doezastraat and the Rapenburg a property boundary consisting of iron pipe railings resting on the natural stone heads of short mortared pillars.
Appraisal
The H. Geest or C. Sprongh Hofje dating from 1920 and 1926 is of general interest on account of its cultural, social and architectural historical value, as a perfect example of a particular, traditional form of charitable housing which was continued into the first quarter of the twentieth century and on account of the traditionalist architecture characteristic of the building period and function in which facade stones from different periods of origin have been inserted. The hofje also has ensemble value on account of the coherence between the building volumes mutually and the inner courtyard with pump.
Nearby in the register
- Brug, Brug a/d Nieuwesteeg/DoezastraatBrugunder 1 mi
- Onderwijs en wetenschap, Rapenburg 129Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Woonhuis, Rapenburg 129Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Rapenburg 122Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.