Rijksmonumentenregister · Netherlands
Gevangenis, Pesthuislaan 4
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Gerechtsgebouw
- Function
- Gevangenis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1848
- Address
- Pesthuislaan 4, 2333 BA Leiden
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.16534, 4.47502
- Monument number
- 515091
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesLeiden University LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1823 map "Ioannes Dou, Chaertbouck van alle de Landen der Unyversiteyt binnen de Stadt Leyden [etc.] BPL 1823" (Leiden University Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalig cellengebouw voor militairen uit 1848, onderdeel van het vroegere gevangeniscomplex in en rond het voormalige zeventiende eeuwse Pesthuis (reeds monument; monumentnummers 25438 en 25439). In het cellengebouw bevonden zich twintig strafcellen. Het pand is ontworpen in sobere Eclecticistische stijl, die typerend is voor de utilitaire en militaire gebouwen uit het midden van de negentiende eeuw. N.B. De tralies, die oorspronkelijk aan de buitenkant van alle vensters aangebracht waren, zijn verwijderd. De ingang in de westelijke eindgevel, die toegang gaf tot de inmiddels verwijderde luchtplaats, is gewijzigd.
Omschrijving
De voormalige militaire gevangenis is in rode baksteen opgetrokken op een rechthoekige plattegrond onder een schilddak met grijze gesmoorde Hollandse pannen en een overstekende houten gootlijst. De langsgevels bevatten vijf vensterassen met in de buitenste elk een hooggeplaatst bovenlicht en in de drie middelste assen telkens grote getoogde schuifvensters, met houten kozijnen waarin een kleine roedenverdeling. Strekken boven de vensters, hardstenen waterdorpels eronder. In de zuidelijke langsgevel kleine hoge getoogde vensters in de buitenste vensterassen. In de eindgevels bevinden zich de houten toegangsdeuren onder grote rondboogvensters, eveneens met een kleine roedenverdeling. De ingang met bovenlicht in de oostelijke eindgevel bevindt zich in een platte éénlaags uitbouw. Pironnen op de nokeinden, twee hoge gemetselde schoorstenen en een platte houten dakkapel met meerruits vensters centraal in ieder dakvlak.
Interieur
Van het interieur zijn onder meer bewaard gebleven: De indeling van het gebouw met een brede gang op de begane grond en een rondgaande houten galerij op ijzeren consoles op de verdieping. De houten trap is voorzien van ijzeren trappalen en een ijzeren balustrade. De ijzeren balustrade van de galerij heeft ook gekruiste spijlen. Aan de gang bevinden zich cellen en grotere ruimtes, aan de galerij cellen en zelfs twee isoleercellen met hekwerk in de cel. De grotere ruimtes op de begane grond worden overspannen door meerdere troggewelven waarvan de aansluitingen bekleed zijn met houten cassettes. De cellen worden overkluisd door één troggewelf en hebben aangesmeerde vloeren en muren. Enkele cellen zijn nog gemeubileerd met een vastgeklonken houten tafeltje en kastje. Ze worden afgesloten door houten (paneel)deuren met ijzerbeslag. De isoleercellen hebben dubbele deuren. Oorspronkelijk waren de gewelven en muren in de cellen geschilderd in okergeel en bruin. De meubels waren groen. De droogzolder onder de houten kap die diende voor het eten en de was, is voorzien van wanden die bestaan uit houten lamellen.
Waardering
Het voormalige cellengebouw uit 1848 voor militairen is van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische als ook typologische waarde als in- en uitwendig overwegend gaaf bewaard en kenmerkend onderdeel van een midden-negentiende-eeuws gevangeniscomplex.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former cell building for military personnel from 1848, part of the former prison complex in and around the former seventeenth-century Pest house (already a national monument; monument numbers 25438 and 25439). The cell building contained twenty punishment cells. The building was designed in sober Eclectic style, which is typical of utilitarian and military buildings from the mid-nineteenth century. N.B. The bars, which were originally fitted to the outside of all windows, have been removed. The entrance in the western end gable, which provided access to the now-removed exercise yard, has been altered.
Description
The former military prison is constructed in red brick on a rectangular plan under a hipped roof with grey muted Dutch tiles and an overhanging wooden gutter moulding. The long sides contain five window bays with each outer bay having a high-placed fanlight and each of the three middle bays containing large arched sash windows with wooden frames in which a small glazing bar division. Stretching above the windows, hard stone drip mouldings below. In the southern long side small high arched windows in the outer window bays. In the end gables are located the wooden entrance doors under large semicircular windows, likewise with small glazing bar division. The entrance with fanlight in the eastern end gable is situated in a flat single-storey extension. Roof ridge cresting on the ridge ends, two high brick chimneys and a flat wooden roof dormer with multi-pane windows central in each roof slope.
Interior
Amongst those elements preserved from the interior are: The layout of the building with a broad corridor on the ground floor and a circulating wooden gallery on iron brackets on the storey above. The wooden staircase is fitted with iron stair rails and an iron balustrade. The iron balustrade of the gallery also has crossed balusters. Off the corridor are situated cells and larger spaces, off the gallery cells and even two isolation cells with ironwork screening within the cell. The larger spaces on the ground floor are spanned by multiple barrel vaults, the joints of which are lined with wooden cassettes. The cells are covered by a single barrel vault and have plastered floors and walls. Some cells are still furnished with a bolted wooden small table and cupboard. They are closed by wooden (panelled) doors with iron fittings. The isolation cells have double doors. Originally the vaults and walls in the cells were painted in ochre yellow and brown. The furniture was green. The drying loft under the wooden roof which served for drying eating utensils and washing, is fitted with walls consisting of wooden slats.
Valuation
The former cell building from 1848 for military personnel is of general importance due to its architectural and cultural-historical as well as typological value as an internal and external largely intact and characteristic component of a mid-nineteenth-century prison complex.
Nearby in the register
- Woonhuis, Pesthuislaan 3 AWoonhuisunder 1 mi
- Gezondheidszorg, Pesthuislaan 7Gezondheidszorgunder 1 mi
- Faculteitsgebouw, Rijnsburgerweg 10Onderwijs en wetenschapunder 1 mi
- Dienstwoning, Rijnsburgerweg 8Dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.