Rijksmonumentenregister · Netherlands
Verkeersbrug, Blauwpoortsbrug bij 1
Leiden, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Brug
- Function
- Verkeersbrug
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1910 - 1911
- Address
- Blauwpoortsbrug bij 1, 2312 GA Leiden
- Place
- Leiden
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.16185, 4.48530
- Monument number
- 515088
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1906 map "Rijnland" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Over het Galgewater, tussen de Turfmarkt en de Beestenmarkt gelegen VERKEERSBRUG genaamd de Blauwpoortsbrug met bijbehorend BRUGWACHTERSHUISJE, genoemd naar de Blauwe Poort, een in de negentiende eeuw gesloopte stadspoort die aan het begin van de Haarlemmerstraat stond. Het betreft een door ir. J.H.E. Rückert ontworpen ijzeren rolbasculebrug met electrisch mechanisme, dat nog aanwezig is in de tegen het brugwachtershuisje aanliggende ruimte onder de brug. De brug is in 1910-1911 gebouwd ter vervanging van een uit 1866 daterende, door aannemer P. van der Kamp gebouwde en in 1885 door D.A. Schretlen ingrijpend vernieuwde draaibrug. De huidige brug met bijbehorend, eveneens door Rückert ontworpen brugwachtershuisje - dat oorspronkelijk ook een kleine politiepost bevatte - is gebouwd in een aan het Rationalisme verwante bouwstijl. De acht lantaarns op de brug zijn vervaardigd naar een uit 1933 daterend ontwerp en vervingen de oorspronkelijke lantaarns van de Delftse firma Braat. Het oorspronkelijk beweegbare middelste brugdeel is in 1980 vastgezet. De brug is gerenoveerd in de jaren 1991-1993. Het brugwachtershuisje is tegenwoordig (anno 1995) in gebruik als viswinkel. De remmingswerken aan weerszijden van de brug vallen niet onder de bescherming van rijkswege.
De brug maakt deel uit van het beschermde stadsgezicht Leiden.
Omschrijving
Met een concave buiging in een talud (zuid-oostzijde) en de kademuren (overige zijden) overlopende brug, voorzien van een onderbouw van machinale baksteen en beton, bogen van graniet, een overspanning van gewapend beton, convex gewelfd, houten brugdek op ijzeren liggers, brughekken van smeed- en gietijzer, ijzeren lantaarns op granieten piedestals en brugwachtershuisje van baksteen en graniet. Aan weerszijden van de brug vijf segmentboogvormige bogen, waarvan vier paar een doorvaart/-stroomopening overwelven en een vijfde een ruimte onder de brug overspant. Aan weerszijden van deze dichtgemetselde, via het brugwachtershuisje te betreden ruimte - waarin zich ook het rolbasculemechanisme bevindt - ligt een betegeld terras met granieten rand. In het metselwerk twee diepliggende, segmentboogvormige vensters met roedenverdeling binnen een granieten omlijsting met hanekam. Middelste brugdeel met rechthoekige doorvaartopening en doorvaartwijdte van 7.95 meter, oorspronkelijk beweegbaar door middel van rolbasculesysteem. Vaste brugdelen (aanbruggen) met lagere doorvaart/-stroomopeningen onder segmentbogen met hanekam. Aan beide brugeinden en aan weerszijden van het beweegbare brugdeel een uit de jaren dertig daterende lantaarn op een octogonale, zich verjongende granieten piedestal met een eveneens granieten, in het water staande onderbouw. Tussen de brugbogen octogonale granieten balusters met halfronde kop op een onderbouw met de vorm van een omgekeerde, halve octogonale kegel met bolvormige kop. Hiertussen smeedijzeren balustradehekken met geprofileerde houten leuning, bevestigd aan granieten trottoirbanden. Aan weerszijden van het "beweegbare" brugdeel de oorspronkelijke afsluithekken met concaaf gewelfde bovenrand bestemd voor voetgangers (de enkele over het trottoir) en wegverkeer (de dubbele over het wegdek), bevestigd aan octogonale gietijzeren hekpijlers.
Met de brug verbonden, twee bouwlagen met cordonlijst tellend voormalig brugwachtershuisje onder een met geglazuurde "schubben" gedekt schilddak met steekkapje en drie terracotta pironen. Het hogere dakdeel bekroond door een gemetselde schoorsteen met natuurstenen rookmonden. Geprofileerde gootlijst met kleine, kwartronde gootklosjes. Bakstenen muren met granieten hoekblokken en gevelliggers, rechtgesloten, diepliggende gevelopeningen tussen zware onderdorpels met afzaat en lateien, eveneens van graniet. Vensters voorzien van roedenverdeling. Eerste bouwlaag met in de westgevel een in een koekoek staande deur met deurijzers onder latei. Onderbouw te bereiken via houten trap. In de tweede, iets minder brede bouwlaag een gevelsteen met een afbeelding van de 'Blaeuwe Poort 1670' in reliëf. Noordgevel met middenrisaliet onder steekkapje, twee vensters per bouwlaag, gevelsteen met 'anno 1911' binnen een cartouche onder de vensters van de bovenste bouwlaag. Oostgevel met blinde onderbouw en een korter venster tussen twee langere in de bovenste bouwlaag. Onder het kortere venster een natuurstenen plaat met twee wapenschilden in een cartouche. Eén schild met gekruiste sleutels (stadswapen van Leiden) en één met heraldische leeuw (Huis van Oranje?). Eén bouwlaag tellende brugzijde (zuidgevel) met een venster met roedenverdeling aan weerszijden van een deur met drieruitsbovenlicht.
Waardering
De brug met bijbehorend brugwachtershuisje is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde als laatste van een reeks bruggen die vanaf de veertiende eeuw op deze plek het water overspanden en als een goed voorbeeld van een brug in rationalistische stijl met esthetische kwaliteiten vanwege de bijzondere, doordachte vormgeving en detaillering en vanwege het materiaalgebruik.
De brug heeft grote stedenbouwkundige waarde als belangrijke verbinding tussen twee, door het Galgewater gescheiden oude stadsdelen.
De brug is bovendien waardevol vanwege de gaafheid en herkenbaarheid.
Omdat er in Nederland nog slechts enkele rolbasculebruggen over zijn is er tevens sprake van zeldzaamheidswaarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Across the Galgewater, between the Turfmarkt and the Beestenmarkt situated TRAFFIC BRIDGE called the Blauwpoortsbrug with accompanying BRIDGE KEEPER'S HOUSE, named after the Blauwe Poort, a nineteenth-century demolished city gate that stood at the beginning of the Haarlemmerstraat. It concerns an iron rolling bascule bridge with electric mechanism designed by ir. J.H.E. Rückert, which is still present in the space under the bridge adjacent to the bridge keeper's house. The bridge was built in 1910-1911 to replace a drawbridge dating from 1866, built by contractor P. van der Kamp and substantially renewed in 1885 by D.A. Schretlen. The current bridge with accompanying bridge keeper's house, also designed by Rückert - which originally also contained a small police post - was built in a building style related to Rationalism. The eight lanterns on the bridge were manufactured according to a 1933 design and replaced the original lanterns from the Delft firm Braat. The originally movable middle bridge section was fixed in 1980. The bridge was renovated in the years 1991-1993. The bridge keeper's house is nowadays (anno 1995) in use as a fish shop. The protective works on either side of the bridge do not fall under national monument protection.
The bridge forms part of the protected townscape Leiden.
Description
With a concave curve in a talus (south-east side) and the quay walls (other sides) overtopping bridge, provided with a substructure of machine-made brick and concrete, arches of granite, a span of reinforced concrete, convexly vaulted, wooden bridge deck on iron beams, bridge railings of wrought and cast iron, iron lanterns on granite pedestals and bridge keeper's house of brick and granite. On either side of the bridge five segment arch-shaped arches, of which four pairs span a navigation/flow opening and a fifth spans a space under the bridge. On either side of this bricked-up space, accessible via the bridge keeper's house - in which the rolling bascule mechanism is also located - lies a tiled terrace with granite border. In the masonry two recessed, segment arch-shaped windows with glazing bars within a granite surround with cock comb. Middle bridge section with rectangular navigation opening and navigation width of 7.95 metres, originally movable by means of rolling bascule system. Fixed bridge sections (approach ramps) with lower navigation/flow openings under segment arches with cock comb. At both bridge ends and on either side of the movable bridge section a lantern from the nineteen-thirties on an octagonal, tapering granite pedestal with an equally granite, water-standing substructure. Between the bridge arches octagonal granite balusters with half-round top on a substructure in the shape of an inverted, half octagonal cone with spherical top. Between these wrought iron balustrade railings with moulded wooden handrail, fixed to granite kerbs. On either side of the "movable" bridge section the original closing railings with concavely vaulted upper edge intended for pedestrians (the single one over the pavement) and road traffic (the double one over the roadway), fixed to octagonal cast iron railing posts.
Connected with the bridge, two storeys with cornice band counted former bridge keeper's house under a hipped roof covered with glazed "shingles" with a steep cap and three terracotta finials. The higher roof section crowned by a bricked chimney with natural stone flue outlets. Moulded gutter line with small, quarter-round gutter blocks. Brick walls with granite corner blocks and facade ties, flush-faced, recessed facade openings between heavy sub-windowsills with splay and stone lintels, likewise of granite. Windows provided with glazing bars. First storey with in the west facade a door set in a cuckoo with door ironwork under lintel. Substructure accessible via wooden stairs. In the second, slightly narrower storey a facade stone with an image of the 'Blaeuwe Poort 1670' in relief. North facade with centre risalit under steep cap, two windows per storey, facade stone with 'anno 1911' within a cartouche under the windows of the upper storey. East facade with blind substructure and a shorter window between two longer ones in the upper storey. Under the shorter window a natural stone plate with two coats of arms in a cartouche. One shield with crossed keys (coat of arms of Leiden) and one with heraldic lion (House of Orange?). One storey counting bridge side (south facade) with a window with glazing bars on either side of a door with three-pane fanlight.
Valuation
The bridge with accompanying bridge keeper's house is of general importance because of its cultural and architectural historical value as the last in a series of bridges that from the fourteenth century spanned the water at this location and as a good example of a bridge in rationalist style with aesthetic qualities because of the special, well-considered design and detailing and because of the use of materials.
The bridge has great urban planning value as an important connection between two old town districts separated by the Galgewater.
The bridge is moreover valuable because of its integrity and recognisability.
Because there are only a few rolling bascule bridges left in the Netherlands there is furthermore a question of rarity value.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Turfmarkt 11Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Turfmarkt 10Werk-woonhuisunder 1 mi
- Horeca, Haarlemmerstraat 24 EHorecaunder 1 mi
- Woonhuis, Turfmarkt 1Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.