Rijksmonumentenregister · Netherlands
Nutsbedrijf, Westerschelde 1
Zwijndrecht, Zuid-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Nutsbedrijf
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1897
- Address
- Westerschelde 1, 3332 VD Zwijndrecht
- Place
- Zwijndrecht
- Province
- Zuid-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.82033, 4.66239
- Monument number
- 514921
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1890 map "16. Dordrecht (Tweede uitgave, 1890)" (TU Delft Library).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De uit 1897 stammende WATERTOREN is in opdracht van de gemeente Zwijndrecht gebouwd door de (watertoren-)architect F.A. de Jongh in een Eclectische, aan de Hollandse Renaissance verwante bouwstijl. De toren is bestemd voor de plaatselijke openbare drinkwatervoorziening, waarbij oorspronkelijk rechtstreeks uit de rivier water werd gewonnen. Tegenwoordig is sprake van oeverfiltratie. Tegenwoordig (1997) is de toren in gebruik bij het Waterleidingsbedrijf Oost-IJsselmonde. Bij een renovatie in 1964 is het op korbeels rustende overstek van het dak verwijderd en de lantaarn vereenvoudigd. De laatste restauratie vond plaats in 1996. F.A. de Jongh verwierf vooral bekendheid door zijn ontwerpen voor watertorens Zwijndracht, 1897; Nijkerk, 1898; Schoonhoven, 1901), die vanwege hun vormgeving en detaillering een bijzondere plaats innemen binnen de architectonische ontwikkeling van watertorens in Nederland. In afwijking van de rond 1900 heersende opvatting, waarbij de opbouw van de watertoren met een hoog geplaatst, iets uitkragend reservoir gangbaar was, streefde De Jongh naar geheel eigen vormgeving. Bij de watertoren van Zwijndrecht is getracht een eenheid te creëren tussen schacht en reservoirgedeelte door de ommanteling ook bij het decoratieschema te betrekken. In de toren bevond zich oorspronkelijk ook de woning van de machinist.
De watertoren is zeer beeldbepalend gelegen aan de Ringdijk, aan de noordoever van de Oude Maas, nabij een kruispunt van vaarwegen. De oorspronkelijke bezinkbasins, die in twee cirkels rondom de watertoren lagen, zijn niet meer aanwezig.
Omschrijving
De ronde circa 41 meter hoge bakstenen watertoren, bestaat uit een zich iets verjongende schacht met een relatief hoog basement, onder een enigszins uitkragende reservoir, waarop een kegelvormig dak rust. Op het met ruberoid gedekte dak staat een houten open lantaarn, waarop een windvaan met vlaggenmast is geplaatst. De toren is opgetrokken uit gele baksteen in kruisverband, waarbij rode baksteen is gebruikt voor sierende elementen als pilasters, segmentbogen en cirkelvormige omlijstingen boven en rondom de vensters en de uitkragende segmentboogvormige ontlastingen, die de overkraging dragen. Kunststeen is toegepast voor het plint, de diamantkoppen in de segmentbogen boven de vensters en de kapitelen en basementen van de pilasters.
De gepleisterde, als een relatief hoog basement uitgevoerde, begane grond bestaat uit een geprofileerde plint met daarboven horizontale schijnvoegen ter imitatie van rusticawerk, waarbij boven de rondboogvormige openingen hanenkammen worden gesuggereerd. Aan de zuidwestzijde leidt een trap met hardstenen stoeptreden naar een dubbele deur met rondbogig bovenlicht, voorzien van straalsgewijze roeden. Gelijkmatig over de gevel zijn vier rondboogvensters met gietijzeren tracering verdeeld. Boven het basement wordt het schachtgedeelte door pilasters van een fantasieorde in acht traveeën geleed. Op het kussen van elke pilaster rust een dubbele console, die de rondbogen dragen, voorzien van een sluitsteen in de vorm van een diamantkop. Hierop rust de overkraging van het reservoir, waarvan het onderste deel trapsgewijs is geleed en deels voorzien van een lijst met consoleachtige blokjes. In het rondbogige spaarveldgedeelte van elke travee bevindt zich een rond vierruits ijzeren tuimelraam, voorzien van een rode bakstenen omlijsting met gepleisterde sierblokjes. Afwisselend is elke travee uitgevoerd met één venster op de eerste, dan wel de tweede bouwlaag. Onder een licht getoogde rode bakstenen strek met diamantkop als sluitsteen bevindt zich een (vernieuwd) zesruits raam met kalf. Aan vier zijden bevinden zich grote rechthoekige plaquettes met in bas-reliëfs cartouches en symbolische voorstelling, die betrekking hebben op de drinkwatervoorziening (moeder geeft kind te drinken) en het bouwjaar en wapenschilden van de gemeente Zwijndrecht en het Hoogheemraadschap Zwijndrechtse Waard. Het reservoirgedeelte heeft een horizontale geleding met enkele gepleisterde sierbanden. In het verlengde van elke travee bevindt zich een groot rond ijzeren tuimelraam met roedenverdeling met daarboven, onder het fries een klein rond venster. De gevel wordt afgesloten door een gepleisterd fries, ter vervanging van de gesneden houten korbeels, die het overkragende dak droegen.
Inwendig heeft de toren een geklonken ijzeren vlakbodemreservoir met een diameter van 7,4 meter en een inhoud van 220 m3. De betonnen vloeren worden gedragen door troggewelfjes.
Waardering
De watertoren is van algemeen belang wegens architectuur- en cultuurhistorische waarde als uiting van de ontwikkeling die de drinkwatervoorziening in Nederland heeft doorgemaakt, waarbij water uit de rivier werd gewonnen. Het is een karakteristiek voorbeeld van een watertoren uit het eind van de 19de eeuw in Eclectische, aan de Hollandse Renaissance verwante bouwstijl.
De watertoren is van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde als representatief voorbeeld uit de oudste generatie watertorens, zware brede torens met ijzeren vlakbodemreservoirs, die een lichte uitkraging hebben ter plaatse van het reservoir. Bovendien neemt de watertoren een wezenlijke plaats in in het oeuvre van F.A. de Jongh, die op zijn beurt een bijzondere plaats inneemt in de ontwikkeling van de bouw van watertorens.
Het exterieur van de watertoren is grotendeels gaaf wat betreft hoofdvorm, materiaalgebruik en detaillering. In het interieur zijn de belangrijkste onderdelen gaaf bewaard gebleven.
Stedenbouwkundig is de watertoren van belang vanwege de beeldbepalende situering op Ringdijk, aan de oever van de Oude Maas, nabij een belangrijk knooppunt van rivieren.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The WATER TOWER dating from 1897 was built on commission of the municipality of Zwijndrecht by the (water tower) architect F.A. de Jongh in an Eclectic style related to Dutch Renaissance. The tower was intended for the local public drinking water supply, whereby water was originally obtained directly from the river. Today oeverfiltratie is used. Currently (1997) the tower is in use by the Water Supply Company Oost-IJsselmonde. During a renovation in 1964 the overhang of the roof resting on corbels was removed and the lantern simplified. The last restoration took place in 1996. F.A. de Jongh became known especially through his designs for water towers Zwijndrecht, 1897; Nijkerk, 1898; Schoonhoven, 1901), which on account of their design and detailing occupy a special place within the architectural development of water towers in the Netherlands. In deviation from the opinion prevailing around 1900, whereby the construction of the water tower with a high-placed, slightly projecting reservoir was common, De Jongh strove for entirely original design. With the water tower of Zwijndrecht an attempt was made to create unity between shaft and reservoir section by including the cladding in the decorative scheme as well. In the tower was originally also the dwelling of the machinist.
The water tower is very prominent in location on the Ringdijk, on the north shore of the Oude Maas, near a junction of waterways. The original settling basins, which lay in two circles around the water tower, are no longer present.
Description
The round approximately 41 metre high brick water tower consists of a slightly tapering shaft with a relatively high basement, beneath a somewhat projecting reservoir, upon which a conical roof rests. On the roof covered with ruberoid stands a wooden open lantern, upon which a weather vane with flagstaff is placed. The tower is constructed of yellow brick in English bond, with red brick used for decorative elements such as pilasters, segmental arches and circular frames above and around the windows and the projecting segmental-arch-shaped relieving arches, which support the overhang. Artificial stone is used for the plinth, the diamond bosses in the segmental arches above the windows and the capitals and bases of the pilasters.
The plastered ground floor, executed as a relatively high basement, consists of a moulded plinth with above it horizontal scored joints imitating rustication, whereby above the semi-circular openings cockscomb patterns are suggested. On the south-west side a staircase with sandstone steps leads to a double door with semi-circular fanlight, furnished with radiating glazing bars. Four semi-circular windows with cast-iron tracery are distributed evenly across the facade. Above the basement the shaft section is divided by pilasters of a fantasy order into eight bays. On the cushion of each pilaster rests a double console, which carries the semi-circular arches, furnished with a keystone in the form of a diamond boss. Upon this rests the projection of the reservoir, the lower part of which is articulated in steps and partly furnished with a moulding of console-like blocks. In the semi-circular spandrel section of each bay is located a round four-light iron tilting window, furnished with a red brick frame with plastered decorative blocks. Alternately each bay is executed with one window on the first, or the second storey. Beneath a slightly arched red brick band with diamond boss as keystone is located a (renewed) six-light window with transom. On four sides are located large rectangular plaques with in bas-relief cartouches and symbolic representations, which relate to the drinking water supply (mother gives child to drink) and the construction year and coats of arms of the municipality of Zwijndrecht and the Zwijndrechtse Waard Water Board. The reservoir section has a horizontal articulation with several plastered decorative bands. In the extension of each bay is located a large round iron tilting window with glazing bars with above, beneath the frieze a small round window. The facade is concluded by a plastered frieze, in replacement of the carved wooden corbels, which supported the projecting roof.
Internally the tower has a riveted iron flat-bottomed reservoir with a diameter of 7.4 metres and a capacity of 220 m3. The concrete floors are supported by trough vaults.
Valuation
The water tower is of general importance owing to architectural and cultural historical value as an expression of the development which the drinking water supply in the Netherlands has undergone, whereby water was obtained from the river. It is a characteristic example of a water tower from the end of the 19th century in Eclectic style related to Dutch Renaissance.
The water tower is of general importance owing to architectural historical value as a representative example from the oldest generation of water towers, heavy broad towers with iron flat-bottomed reservoirs, which have a light projection at the location of the reservoir. Moreover the water tower occupies an essential place in the oeuvre of F.A. de Jongh, who in turn occupies a special place in the development of water tower construction.
The exterior of the water tower is largely intact as regards main form, material use and detailing. In the interior the most important components have been preserved intact.
From an urban planning perspective the water tower is important owing to its prominent location on Ringdijk, on the shore of the Oude Maas, near an important junction of rivers.
Nearby in the register
- Woonhuis, Wolwevershaven 40 AWoonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Wolwevershaven 41Woonhuisunder 1 mi
- Huize van den BrouckeWoonhuisunder 1 mi
- OsloWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.