TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Parkwijck

Bilthoven, Utrecht, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Woonhuis
Category
onroerend gebouwd
Built
1900
Address
Soestdijkseweg Noord 319, 3723 HA Bilthoven (De Bilt 26)
Place
Bilthoven
Municipality
De Bilt
Province
Utrecht
Country
Netherlands
Coordinates
52.13258, 5.20667
Monument number
514673

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

4 historical maps cover this location, the earliest the 1893 map "Amsterdam-Rheinkanal : frei von Kanalabgaben / [getekend door] J.H. Schmüll" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

De bouwgeschiedenis van het door architect H.P. Berlage ontworpen WOONHUIS, type villa (`Parkwyck') is in twee fasen te verdelen. De eerste fase betreft de bouw van de villa in 1900 aan de zuidkant van het Vondelpark te Amsterdam. Opdrachtgever voor de bouw was de historicus Leo Simons, kennis van Berlage en oprichter van de `Maatschappij voor goede en goedkope lektuur,' de voorloper van de Wereldbibliotheek.

Simons bewoonde het huis in Amsterdam tot 1913, toen hij naar Den Haag verhuisde. Vanwege de opmerkelijke vorm van de schoorsteen kreeg het huis `De Theepot' als bijnaam. De villa is wat het interieur betreft één van de eerste voorbeelden waarbij Berlage de binnenmuren van de hal geheel in schoon metselwerk liet optrekken. Het interieur weerspiegelde een nieuwe zienswijze over binnenhuiskunst, waarbij een rationele en constructief zuivere vormgeving op de voorgrond stond. Om dit inzicht te verwezenlijken trad Berlage als totaal-ontwerper op: zowel het exterieur als het interieur werd door de architect tot in de kleinste details ontworpen.

Villa Parkwyck werd, mede vanwege het afwijkende interieur en vanwege de plaatsing van de keuken aan de straatzijde, in 1913 met veel moeite verkocht. De villa werd steen voor steen afgebroken en in Bilthoven weer opgetrokken. Hiermee ving de tweede fase aan in de bouwgeschiedenis van deze villa, die steen voor steen is afgebroken en door Joh. B. Lambeek jr in Bilthoven is gereconstrueerd. Hierbij zijn enkele wijzigingen doorgevoerd. De villa werd hoger uit de grond `gehaald', de plattegrond werd op enige plaatsen gewijzigd en uitgebreid, waardoor de oorspronkelijke verhouding veranderde. Ook werd de villa gedraaid, zodat de keuken die in Amsterdam aan de straatzijde lag, aan de achterzijde kwam te liggen. In kringen van architecten en architectuurcritici leidde deze `verminkingen' tot heftige kritieken en protesten.

De huidige villa Parkwyck is sinds de verplaatsing vrijwel niet meer veranderd. Alhoewel de aanpassingen niet in de geest van Berlage zijn gedaan, ademt het interieur onmiskenbaar nog de sfeer van Berlage.

Omschrijving

De villa is uitgelegd op een plattegrond van twee tegen elkaar, maar verschoven n rechthoeken. De hoofdmassa bestaat uit twee bouwlagen onder een met tuile du Nord pannen gedekt samengesteld schilddak met een eenlaags uitbouw onder een tegen de hoofdmassa aangekapt schilddak. Op de nokuiteinden zijn keramische pirons bevestigd. De in rode baksteen opgetrokken gevels hebben zowel stolpramen als draairamen, doorgaans voorzien van roedenindeling. Alle vensters hebben gemetselde onderdorpels en rechte strekken die beide met natuurstenen aanzetten zijn geaccentueerd.

De noordoostgevel (voorzijde) van het hoofdvolume heeft een asymmetrische vensterindeling. In het midden is de gevel, ten behoeve van het trappenhuis, hoger opgetrokken en wordt afgesloten door drie vensters van een in het dak ingestoken dakhuis met schilddak met aan het hoofdvolume gelijke nokhoogte. De entree geheel rechts, bevindt zich feitelijk in de rechter zijgevel waartegen de aanbouw is gevlijd en bevat een portiek dat evenwijdig met de voorgevel is gesitueerd. De portiek is bereikbaar via een in 1943 toegevoegde gemetselde trap. Deze gevel van de aanbouw bevat rechts tussen gepaarde houten zuiltjes met dobbelsteenkapitelen de doorgang, en links een niet oorspronkelijke situatie waarin op een borstwering een door roeden ingedeeld venster is geplaatst. Portiek en venster worden door een gevelbrede houten latei, waarop de naam "Parkwyck", afgesloten.

De zuidwestgevel heeft twee vensterassen. Links bevindt zich een driezijdige erker met balkon, die bij de herbouw is toegevoegd. Rechts in de gevel zitten zowel in de eerste als tweede bouwlaag een drielichtsvenster met gemetselde penanten. Het dakschild heeft aan deze zijde een dakkapel onder zadeldakje.

De zuidoostgevel, aan de zijde van de Soestdijkseweg Noord, kreeg zijn huidige vorm in 1913. De eerste bouwlaag werd met ruim een meter verlengd. De uitbreiding, die geheel in de stijl is uitgevoerd, heeft rechts een afgeschuinde hoek terwijl links een driezijdige erker met afgeschuinde hoeken is gerealiseerd. Het platte dak van de uitbreiding fungeert als balkon. Boven de erker heeft het balkon een overkapping met schilddak gekregen die door vier paar gekoppelde zuilen met teerling kapitelen op de hoeken van de erker wordt gedragen.

De noordwestgevel wordt gedomineerd door een aanbouw van één bouwlaag met het eerder genoemde aangekapte schilddak (waarin een dakkapel) tegen de hogere hoofdmassa. In 1921 is een kleine aanbouw onder lessenaarsdak toegevoegd, die leidt naar het erachter gelegen washok. Rechts hiervan heeft de gevel twee gekoppelde, door een gemetselde stijl gescheiden, vensters met dubbele draairamen rustend op een gezamenlijke dorpel en wordt boven afgesloten door een strek. Geheel rechts bevindt zich een als boog uitgevoerd rookkanaal dat aansluiting vindt op het rookkanaal van de hoofdmassa. Op het dakschild van de aanbouw is een dakkapel onder zadeldakje gezet.

Het interieur is redelijk in tact. De entree leidt naar een vestibule. Een draaideur met roedenindeling, glas-in-lood zijlichten en getoogd bovenlicht met glas-in-lood geeft toegang tot de hal met trap. Deze hal is in 1913 in noordelijke richting verbreed. Het toilet onder de trap is daarvoor verplaatst. Oorspronkelijk waren alle muren in schoon metselwerk uitgevoerd, maar sinds de herbouw in Bilthoven en afwijkend van het concept, is alleen de plint in rode en donkergroen geglazuurde baksteen uitgevoerd. De deuromlijstingen en ontlastingsbogen zijn in ongeglazuurde baksteen met natuurstenen hoekaccenten uitgevoerd. De muren boven de plint zijn wit bepleisterd en omrand met een getande bakstenen lijst. De haardpartij is hoger opgetrokken en heeft een natuurstenen schouwbalk. De boezem is uitgevoerd in schoon metselwerk. Het plafond is uitgevoerd in wit geschilderde grenen kraalschroten. De houten trap heeft een in geglazuurde baksteen uitgevoerde plint die ter hoogte van de leuning getand overgaat in wit pleisterwerk.

Op de hal komen de naast gelegen woon- en zitkamer uit. In de woonkamer bevindt zich een monumentale, in natuursteen uitgevoerde schouw. In de schouwbalk is een verdiept liggende geometrische decoratie aangebracht. De achterwand van de haard is betegeld met vierkante, oranje-rood gekleurde tegels. In de zitkamer bevindt zich een eenvoudige schouw, uitgevoerd in roestbruine en paars-blauwe geglazuurde tegels. De plafonds van deze vertrekken zijn tussen de balken uitgevoerd in diagonaal geplaatste kraalschroten. Alle muren zijn wit bepleisterd. De overloop op de eerste verdieping is uitgevoerd conform de hal. De plint is met uitzondering van de afsluitende lijst in ongeglazuurde baksteen uitgevoerd.

In de westelijk gelegen slaapkamer bevindt zich een vaste kast met door Berlage ontworpen smeedijzeren hang- en sluitwerk. Ook de deuren van de vertrekken hebben sluitwerk en handgrepen naar ontwerp van de architect.

De zolderverdieping heeft een aantal deuren die vermoedelijk nog de originele kleurstelling hebben: geelbruine panelen met caramelbruine omlijsting. Onder de keuken aan de westzijde bevindt zich een kelder met grijs gecementeerde pijlers en togen.

Waardering

De villa Parkwyck in Bilthoven is van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde door de pioniersfunctie van het oorspronkelijke ontwerp, waarin de ideëen van Berlage als totaal-ontwerper zowel in het exterieur als het interieur zijn vormgegeven. Voorts als vroeg werk in het oeuvre van de architect. Alsmede vanwege de cultuurhistorische waarde vanwege de bewoningsgeschiedenis en de opmerkelijke verplaatsingsgeschiedenis.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

The construction history of the RESIDENTIAL HOUSE, villa type ('Parkwyck') designed by architect H.P. Berlage can be divided into two phases. The first phase concerns the construction of the villa in 1900 on the south side of the Vondelpark in Amsterdam. The client for the construction was the historian Leo Simons, acquaintance of Berlage and founder of the 'Maatschappij voor goede en goedkope lektuur,' the predecessor of the Wereldbibliotheek.

Simons occupied the house in Amsterdam until 1913, when he moved to The Hague. Due to the remarkable form of the chimney, the house acquired the nickname 'De Theepot'. The villa is, as regards its interior, one of the first examples where Berlage had the internal walls of the hall constructed entirely in fair-faced brickwork. The interior reflected a new view on interior design, whereby rational and constructively pure design took the foreground. To realise this insight, Berlage acted as a total designer: both the exterior and the interior were designed by the architect down to the smallest details.

Villa Parkwyck was, partly due to the unconventional interior and due to the placement of the kitchen on the street side, sold with considerable difficulty in 1913. The villa was dismantled stone by stone and reconstructed in Bilthoven. With this began the second phase in the construction history of this villa, which was dismantled stone by stone and reconstructed in Bilthoven by Joh. B. Lambeek jr. In doing so, some modifications were made. The villa was raised higher from the ground, the floor plan was altered and extended in some places, whereby the original proportions changed. The villa was also rotated, so that the kitchen which in Amsterdam was on the street side, came to be located on the rear side. In circles of architects and architecture critics, these 'mutilations' led to fierce criticism and protests.

The current villa Parkwyck has barely changed since the relocation. Although the adjustments were not made in the spirit of Berlage, the interior unmistakably still breathes the atmosphere of Berlage.

Description

The villa is laid out on a floor plan of two rectangles placed against each other but offset. The main mass consists of two storeys under a hipped roof covered with tuile du Nord tiles and a single-storey extension under a hipped roof attached to the main mass. Ceramic cresting is attached to the roof ridge ends. The gables constructed in red brick have both fixed windows and opening windows, usually provided with glazing bars. All windows have moulded sills and straight stone lintels with natural stone accents.

The northeast gable (front) of the main volume has an asymmetrical window arrangement. In the centre, the gable is built higher for the benefit of the stairwell and is closed off by three windows of a roof dormer set into the roof with a hipped roof at the same ridge height as the main volume. The entrance at the far right is actually located in the right side gable against which the extension is pressed and contains a porch that is positioned parallel with the front gable. The porch is accessed via a mortared staircase added in 1943. This gable of the extension contains on the right between paired wooden pillars with cube capitals the passage, and on the left a non-original situation in which a window subdivided by glazing bars is placed upon a parapet. The porch and window are closed off by a full-width wooden lintel on which the name "Parkwyck" appears.

The southwest gable has two window axes. On the left is a three-sided bay window with balcony, which was added during the reconstruction. On the right in the gable are both on the first and second storeys three-light windows with moulded mullions. The roof section has a dormer with a small gabled roof on this side.

The southeast gable, on the side of the Soestdijkseweg Noord, acquired its current form in 1913. The first storey was extended by just over a metre. The extension, which is entirely in the original style, has a chamfered corner on the right while on the left a three-sided bay window with chamfered corners has been realised. The flat roof of the extension functions as a balcony. Above the bay window the balcony has received a canopy with a hipped roof supported by four pairs of coupled pillars with cube capitals on the corners of the bay window.

The northwest gable is dominated by a single-storey extension with the aforementioned attached hipped roof (in which a dormer) against the taller main mass. In 1921 a small extension under a catslide roof was added, which leads to the washhouse located behind. To the right of this the gable has two coupled windows separated by a moulded mullion with double opening windows resting on a shared sill and is closed off above by a straight lintel. At the far right is a chimney flue executed as an arch that connects to the chimney flue of the main mass. On the roof of the extension a dormer with a small gabled roof has been placed.

The interior is reasonably intact. The entrance leads to a vestibule. A revolving door with glazing bars, leaded glass side lights and an arched fanlight with leaded glass gives access to the hall with staircase. This hall was widened in a northerly direction in 1913. The toilet under the staircase was relocated for this purpose. Originally all walls were executed in fair-faced brickwork, but since the reconstruction in Bilthoven and contrary to the original concept, only the plinth has been executed in red and dark green glazed brick. The door frames and relieving arches are executed in unglazed brick with natural stone corner accents. The walls above the plinth are white plastered and framed with a dentilled brick band. The hearth section is built higher and has a natural stone mantel. The breast is executed in fair-faced brickwork. The ceiling is executed in white-painted pine beadboard. The wooden staircase has a plinth executed in glazed brick that at the height of the handrail transitions with a dentilled pattern into white plasterwork.

From the hall the adjacent living room and sitting room open out. In the living room is a monumental chimney piece executed in natural stone. In the mantel shelf a recessed geometric decoration has been applied. The back wall of the fireplace is tiled with square, orange-red coloured tiles. In the sitting room is a simple chimney piece, executed in rust-brown and purple-blue glazed tiles. The ceilings of these rooms are executed between the beams in diagonally placed beadboard. All walls are white plastered. The landing on the first floor is executed in accordance with the hall. The plinth is executed in unglazed brick with the exception of the closing band.

In the westerly located bedroom is a fitted cupboard with wrought iron fittings and hardware designed by Berlage. The doors of the rooms also have fittings and handles according to designs by the architect.

The attic floor has a number of doors which presumably still have the original colour scheme: yellowish-brown panels with caramel-brown frames. Below the kitchen on the west side is a cellar with grey cemented pillars and barrel vaults.

Valuation

The villa Parkwyck in Bilthoven is of general importance due to its architectural-historical value through the pioneering function of the original design, in which Berlage's ideas as a total designer are realised both in the exterior and the interior. Furthermore as an early work in the architect's oeuvre. As well as due to its cultural-historical value due to its occupation history and the remarkable relocation history.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map