Rijksmonumentenregister · Netherlands
Oud-Katholieke Kerk St. Gertrudis
Utrecht, Utrecht, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1914
- Address
- Willemsplantsoen 2, 3511 LA Utrecht
- Place
- Utrecht
- Province
- Utrecht
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.08876, 5.11675
- Part of complex
- 522621
- Monument number
- 514248
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1902 map "Chromo-topographische kaart voor het Garnizoen Utrecht / [Topographische Inrichting]" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Willemsplantsoen 2
Inleiding
In 1912 ter vervanging van de voormalige schuilkerk gebouwde Oud-Katholieke KERK (complexonderdeel 1) in neo-romaanse stijl naar ontwerp van E.G. Wentinck. De kerk geldt binnen de Oud-Katholieke eredienst als kathedraal.
Het kerkgebouw is gelegen met de westgevel aan het Willemsplantsoen en met aan de noordgevel de oorspronkelijke schuilkerk.
De kerk is ter herinnering aan de keizerlijke kerk Ste Marie, in neo-romaanse bouwstijl opgetrokken. Door de verbintenis van de neo-gotiek aan het roomse triomfalisme vond de neo-gotische bouwstijl uiteraard geen goedkeuring bij de Oud-Katholieke geloofsgemeenschap. Ter verfraaiing van het nieuwe kerkgebouw werd voor wat betreft de torens als voorbeeld genomen de kerk in Puissalcon (Fra); muurschilderingen triomfboog, San Apollinare in Classe (Ita); communiebank San Apre in Toscane; smeedijzeren hek van de doopkapel San Praxede (Rome) en de lichtkronen middenschip Dom te Aken (Dtsl).
Omschrijving
Driebeukige basiliek met westpartij met twee vierkante torens, tien traveeën lang schip, vijfzijdig gesloten koor en twee zij-absiden. Twee kleine traptorens aan weerszijden van de torens en één aan de noordzijde van het koor. In baksteen met natuurstenen detaillering opgetrokken westgevel bestaande uit een drie geledingen hoge topgevel, ingeklemd tussen twee vierkante torens. Drie portalen gezet in archivolten. Het middelste heeft een dubbele deur met ijzerbeslag onder de latei, met in het tympaan een figuratief mozaïek van A. Federlee. Aan weerszijden van de hoofdingang twee nissen. De zij-portalen zijn een kleinere uitvoering hiervan, met enkelvoudige houten deur met ijzerbeslag onder latei met eveneens figuratieve mozaieken van A. Federlee in het tympaan. Middendeel met twee rondboogarcaden met zuiltjes met dobbelsteen kapitelen, de reeksen afnemende in lengte.
Tweede geleding afgesloten door rondboogfries. Topgevel met dubbel rondboogvenster en deelzuilen, in geveltop klein rondvenster. Torens met 3 geledingen, de bovenste twee gemarkeerd door spaarvelden onder rondboogfries, daarbinnen smalle vensters, onder de tentdaken gekoppelde galmgaten met deelzuiltjes.
Rondboogfries langs gehele zijgevel, evenals steunberen en rondboogvensters van diverse grootte.
Tien traveeën lang interieur, waarbij scheiding tussen middenschip en lagere zijbeuken wordt gevormd door ronde scheibogen rustend op samengestelde bakstenen pijlers met kunststenen kapitelen en zwarte natuurstenen basementen. Houten tongewelf boven het schip, rustend op een samenstel van houten korbelen en consoles met driepasmotieven op kunststenen blokkelen. Lichtbeuk met rondboogvormige vensters. Westzijde met ingangsportaal met kruisribgewelven, gescheiden van middenschip door drie ronde bogen, waarboven de orgeltribune. Tussen de middelste boog een smeedijzeren hekwerk. Aan de oostzijde de vijfzijdige koor waarin een hoger gelegen koor met roosvenster, en rondboogvensters aan weerszijden.
Het gehele interieur is gepleisterd en voorzien van muurschilderingen van A.Federlee met geometrische en christelijke motieven, ondermeer aan de westzijde David en St. Caecilia op de zwikken onder de orgeltribune en Christus als Goede Herder op de triomfboog.
Voorts vloermozaiek in het koor. Voorts onder meer van belang: de oorspronkelijke houten banken met driepasmotieven, drie metalen kroonluchters, bisschopszetel in koor en beelden van Bonifatius en Willibrordus aan de westzijde.
Waardering
KERK van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde als karakteristiek en gaaf voorbeeld van neo-romaanse architectuur. Van cultuurhistorische waarde vanwege de verbondenheid met de geschiedenis van de Oud-Katholieken en is als kathedraal aangemerkt. In de bouwstijl houdt het kerkgebouw de herinnering aan de oude Mariakerk levendig en wordt, door bewust af te zien van neo-gotische vormentaal, uitdrukking gegeven aan de afscheiding van het Rooms Katholieke gedachtengoed.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Willemsplantsoen 2
Introduction
Built in 1912 to replace the former chapel church, an Old Catholic CHURCH (complex component 1) in neo-Romanesque style designed by E.G. Wentinck. The church is regarded as a cathedral within Old Catholic worship.
The church building is situated with its west facade facing Willemsplantsoen and with the original chapel church on its north facade.
The church was erected in neo-Romanesque style in remembrance of the imperial church Ste Marie. Due to the connection of neo-Gothic to Roman triumphalism, the neo-Gothic architectural style naturally found no approval among the Old Catholic faith community. To embellish the new church building, the following were taken as examples for the towers: the church in Puissalcon (Fra); wall paintings of the triumphal arch, San Apollinare in Classe (Ita); communion rail San Apre in Tuscany; wrought-iron screen of the baptistery San Praxede (Rome) and the chandeliers of the nave Dom in Aachen (Ger).
Description
Three-aisled basilica with western section with two square towers, nave ten bays long, five-sided closed choir and two side apses. Two small staircase towers on either side of the towers and one on the north side of the choir. West facade constructed in brick with natural stone detailing, consisting of a stepped gable three storeys high, flanked by two square towers. Three portals set in archivolts. The central one has a double door with iron fittings beneath the lintel, with a figural mosaic in the tympanum by A. Federlee. On either side of the main entrance two niches. The side portals are a smaller version of this, with a single wooden door with iron fittings beneath the lintel and likewise figural mosaics by A. Federlee in the tympanum. Middle section with two round-arched arcades with small columns with dice capitals, the rows diminishing in length.
Second storey closed by a round-arched frieze. Stepped gable with double round-arched window and pilasters, at the gable apex a small round window. Towers with 3 storeys, the upper two marked by sparing fields beneath a round-arched frieze, within which narrow windows, beneath the pyramidal roofs paired sound holes with pilasters.
Round-arched frieze along the entire side facade, as well as buttresses and round-arched windows of various sizes.
Interior ten bays long, with the separation between nave and lower side aisles formed by round arches resting on composite brick pillars with artificial stone capitals and black natural stone bases. Wooden barrel vault above the nave, resting on a set of wooden corbels and consoles with trefoil motifs on artificial stone blocks. Clerestory with round-arched windows. West side with entrance portal with cross-ribbed vaults, separated from the nave by three round arches, above which the organ gallery. Between the central arch a wrought-iron screen. On the east side the five-sided choir with a raised choir containing a rose window, and round-arched windows on either side.
The entire interior is plastered and furnished with wall paintings by A. Federlee with geometric and Christian motifs, including on the west side David and St. Caecilia on the spandrels beneath the organ gallery and Christ as Good Shepherd on the triumphal arch.
Furthermore floor mosaic in the choir. Furthermore among other important elements: the original wooden benches with trefoil motifs, three metal chandeliers, bishop's throne in the choir and statues of Bonifatius and Willibrordus on the west side.
Valuation
CHURCH of general importance due to its architectural-historical value as a characteristic and well-preserved example of neo-Romanesque architecture. Of cultural-historical value due to its connection with the history of the Old Catholics and designated as a cathedral. In its architectural style the church building keeps the memory of the old Maria church alive and, by consciously avoiding neo-Gothic formal language, expresses the separation from Roman Catholic thought.
Nearby in the register
- Kerk, Willemsplantsoen bij 2Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Mariahoek 11Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Mariahoek 12Werk-woonhuisunder 1 mi
- Pastorie(F), Willemsplantsoen 3Kerkelijke dienstwoningunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.