Rijksmonumentenregister · Netherlands
St.Ludgerus
Balk, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1882 - 1883
- Address
- Raadhuisstraat 43, 8561 BH Balk (De Fryske Marren 21)
- Place
- Balk
- Municipality
- De Fryske Marren
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.89721, 5.58009
- Part of complex
- 513655
- Monument number
- 513656
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1868 map "Topografische atlas van het Koninkrijk der Nederlanden" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
De R.K. KERK St. Ludgerus is gebouwd in 1882-1883 naar ontwerp van A. Tepe (1840-1920) in een vormentaal die gebaseerd is op de Nederrijnse Gotiek. De Neogotische driebeukige basiliek is uitgevoerd in donkerrode baksteen in kruisverband op een eveneens donkerrood trasraam en wordt gedekt door een maasdak met antracietkleurige leien. De buitenzijden van de gootboeien zijn met schubvormige leien bekleed.
De klokkentoren, die drie geledingen heeft en waarin zich de hoofdingang met portaal bevindt, heeft een naaldspits met insnoering en aan de Raadhuisstraatzijde een bescheiden dakkapel. Onder de spits bevinden zich 12 lancetvormige galmgaten waarvan er één dicht is in verband met het zadeldak van het middenschip. In de klokkentoren hangen twee klokken uit 1947 en één uit 1995. Deze vallen wegens te geringe monumentale waarde buiten de bescherming van rijkswege. Aan de westzijde van de toren bevindt zich het traptorentje. De entree ligt in een nis samen met het grote glas-in-loodvenster met tracering van het orgelkoor. Boven de dubbele houten deur met ijzerbeslag en een segmentboog zijn rozetvoegen in het metselwerk aangebracht. Hierboven zit de gemetselde afzaat van het koorvenster. De lijst van de spitsboog-nis zelf heeft een doorlopende peerkraal.
Op het zadeldak van het middenschip zijn aan weerszijden drie kleine dakkapellen aangebracht. De daken van de absis, de twee absidiolen en van de twee zijbeuken hebben elk één dakkapel.
INTERIEUR. Zowel het middenschip als de zijbeuken hebben gemetselde kruisribgewelven. De absis en de twee flankerende absidiolen hebben een gemetseld straalgewelf waarvan het metselwerk tussen de ribben wit gepleisterd is. De kolommen van het middenschip zijn eveneens volledig uitgevoerd in metselwerk, evenals de (witgepleisterde) wanden.
In de oostelijke zijbeuk ligt naast de ingang de doopkapel. Het zeshoekige marmeren doopvont is van wit marmer en heeft een koperen deksel en een zwartmarmeren voet. In de kapel zijn fresco's, aangebracht door J.M. IJdema (1901-1990), die de doop van Jezus en de uittocht uit Egypte verbeelden. In de westelijke zijbeuk bevindt zich naast de ingang een icoon-altaar dat sinds de jaren '30 in de kerk aanwezig is. Eénklaviers mechanisch orgel, gemaakt in 1904 door de firma Adema te Leeuwarden. Het orgelfront bevat een originele schildering met de afbeelding van de H. Caecilla met een portatief. Het instrument bezit 7 registers en een aangehangen pedaal. De ingang heeft een dubbele deur met ijzerbeslag in de vorm van boomtakken met aan weerszijden van de deur wijwatervontjes.
In de zijbeuken bevindt zich per travee een glas-in-loodraam met twee variaties van gemetselde traceringen. Deze wisselen elkaar af en stemmen overeen met de ramen die er tegenover liggen. De lichtbeuk heeft per travee aan weerszijden twee glas-in-lood-ramen.
In de zijbeuken bevinden zich muurschilderingen, eveneens van de hand van J.M. IJdema, met als onderwerp de kruiswegstatie. Deze zijn aangebracht tijdens WO II en vervangen de oude kruiswegstatie-schilderingen uit 1886.
De scheiding tussen het middenschip en de absis wordt gevormd door een witte triomfboog waarin een kruis hangt (vervaardigd in 1911 door de Bossche kunstenaar E. de Fernelmond). Hiervoor bevindt zich het liturgisch centrum dat in 1986 naar voorbeeld van de St. Jan in 's Hertogenbosch is aangebracht.
In de driezijdige absis bevinden zich vijf glas-in-lood ramen, waarvan drie gebrandschilderde, met afwisselende tracering in de vorm van een hart of ruit. De gebrandschilderde ramen zijn in 1912 aangebracht en vervaardigd door het kunstatelier Kocken uit Utrecht. In de absis staat het zogenaamde Mengelberg-altaar. Dit neo-gotische kalkstenen beeldhouwwerk met tabernakel is in 1899 te Utrecht vervaardigd door F. W. Mengelberg voor de St. Michaëlskerk te Zwolle. Na de sloop van deze kerk in 1963 is het altaar aangekocht. In de oostelijke absidiool bevindt zich het Maria-altaar en in de westelijke absidiool het Heilig Hart-altaar. Beide altaren zijn geplaatst in 1911 en vervaardigd door Fernelmond. De drie vensters van de beide absidiolen zijn uitgevoerd in glas-in-lood, waarbij de middelste zijn gebrandschilderd en vervaardigd door kunstatelier Kocken.
Voor de twee absidiolen bevinden zich in de wanden van de zijbeuken de biechtstoelen. De twee deuren van iedere biechtstoel hebben ieder een dubbel glas-in-lood venster.
De dekvloer is van granito, onder de originele houten kerkbanken zijn houten vloeren gelegd. De vrijstaande sacristie wordt door een lage uitbouw met de kerk verbonden. De sacristie heeft een rechthoekige plattegrond en een schilddak dat in de jaren '70 vervangen is. De gevels hebben rondboogvensters met een gemetselde tracering. In het dakvlak aan de pastoriezijde bevindt zich een dakkapel. Het interieur van de sacristie is volledig vernieuwd en is derhalve voor de bescherming van ondergeschikt belang.
Waardering
De St. Ludgeruskerk te Balk is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- vanwege de plaats die het object inneemt in het oeuvre van de architect;
- vanwege de betekenis van het object als hoofdbestanddeel van een groter geheel dat van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang is;
- vanwege de gaafheid van zowel het interieur als het exterieur;
- vanwege de visuele gaafheid voor het aanzien van het dorp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
The R.K. CHURCH St. Ludgerus was built in 1882-1883 after designs by A. Tepe (1840-1920) in a formal language based on Lower Rhine Gothic. The Neogothic three-aisle basilica is executed in dark red brick in a stretcher bond on an equally dark red tuff frame and is covered by a Maas roof with anthracite-coloured slate. The outer sides of the gutter-boards are clad with scale-shaped slates.
The bell tower, which has three stages and contains the main entrance with portal, has a spire with indentation and on the Raadhuisstraat side a modest roof dormer. Below the spire are 12 lancet-shaped sound holes, one of which is closed in relation to the gabled roof of the nave. In the bell tower hang two bells from 1947 and one from 1995. These fall outside the protection of the national heritage due to insufficient monumental value. On the west side of the tower is the small staircase turret. The entrance lies in a niche together with the large stained-glass window with tracery of the organ choir. Above the double wooden door with iron fittings and a segmental arch are rosette joints made in the brickwork. Above this is the built-in reveal of the choir window. The moulding of the pointed-arch niche itself has a continuous pear-shape.
On the gabled roof of the nave there are three small roof dormers on each side. The roofs of the apse, the two absidioles and the two side aisles each have one roof dormer.
INTERIOR. Both the nave and the side aisles have built-in cross-rib vaults. The apse and the two flanking absidioles have a built-in radial vault with the brickwork between the ribs whitewashed. The columns of the nave are also entirely executed in brickwork, as are the (whitewashed) walls.
In the eastern side aisle lies the baptistry next to the entrance. The hexagonal marble baptismal font is of white marble and has a copper lid and a black marble base. The chapel contains frescoes created by J.M. IJdema (1901-1990), depicting the baptism of Jesus and the exodus from Egypt. In the western side aisle next to the entrance is an icon altar that has been present in the church since the 1930s. A one-manual mechanical organ, made in 1904 by the firm Adema in Leeuwarden. The organ front contains an original painting depicting St. Cecilia with a portative organ. The instrument has 7 registers and an attached pedal. The entrance has a double door with iron fittings in the form of tree branches with holy water stoups on each side of the door.
In the side aisles there is, per bay, a stained-glass window with two variations of built-in traceries. These alternate with each other and correspond to the windows opposite. The clerestory has, per bay, two stained-glass windows on each side.
In the side aisles there are wall paintings, also by J.M. IJdema, depicting the Stations of the Cross. These were executed during World War II and replaced the old Stations of the Cross paintings from 1886.
The separation between the nave and the apse is formed by a white triumphal arch in which a cross hangs (made in 1911 by the 's-Hertogenbosch artist E. de Fernelmond). In front of this is the liturgical centre, which was installed in 1986 following the example of the St. John in 's-Hertogenbosch.
In the three-sided apse there are five stained-glass windows, three of which are stained and painted, with alternating tracery in the form of a heart or diamond. The stained and painted windows were installed in 1912 and made by the art studio Kocken from Utrecht. In the apse stands the so-called Mengelberg altar. This neo-gothic limestone sculptural work with tabernacle was made in 1899 in Utrecht by F. W. Mengelberg for the St. Michael's Church in Zwolle. After this church was demolished in 1963, the altar was purchased. In the eastern absidiole is the Mary altar and in the western absidiole the Sacred Heart altar. Both altars were installed in 1911 and made by Fernelmond. The three windows of both absidioles are executed in stained glass, the middle ones being stained and painted and made by art studio Kocken.
In front of the two absidioles are confessionals in the walls of the side aisles. The two doors of each confessional each have a double stained-glass window.
The floor is of granito, under the original wooden church benches wooden floors have been laid. The free-standing sacristy is connected to the church by a low extension. The sacristy has a rectangular plan and a hipped roof that was replaced in the 1970s. The facades have round-arched windows with built-in tracery. In the roof plane on the side of the parsonage is a roof dormer. The interior of the sacristy has been completely renewed and is therefore of secondary significance for the purposes of protection.
Valuation
The St. Ludgerus Church in Balk is of general cultural and architectural historical importance:
- on account of the place the object occupies in the architect's oeuvre;
- on account of the significance of the object as a principal component of a larger whole that is of general cultural and architectural historical importance;
- on account of the integrity of both the interior and the exterior;
- on account of the visual integrity for the appearance of the village.
Nearby in the register
- St.LudgerusKerkelijke dienstwoningunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Van Swinderenstraat 51Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Raadhuisstraat 68Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Van Swinderenstraat 32Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.