Rijksmonumentenregister · Netherlands
Haarlemsche Melkinrichting Hartelus
Haarlem, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Industrie
- Function
- Melkfabriek
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1902
- Address
- Kruisweg 70, Locatie: Stationsbuurt, 2011 LG Haarlem
- Place
- Haarlem
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.38571, 4.63613
- Monument number
- 513398
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalige 'HAARLEMSCHE MELKINRICHTING HARTELUST' gebouwd in 1902 naar ontwerp van architect Jacob van den Ban.
Het pand, dat is gelegen op de hoek Kruisweg/Parklaan, vertoont invloeden van de Jugendstil en het Berlagianisme en is in 1918 verbouwd tot kantoor voor de 'Tweede Hollandsche Maatschappij van Levensverzekering'. Bij die gelegenheid werd het pand, dat oorspronkelijk twee bouwlagen met een kapverdieping hoog was, verhoogd met een extra bouwlaag. Deze derde bouwlaag sloot qua gevelindeling en detaillering aan bij de reeds bestaande gevelcompositie. Ook op andere punten werd het pand in 1918 enigszins gewijzigd. Zo kwam er onder meer aan de Parklaan-zijde nog een topgevel bij en werden er drie deurpartijen op de begane grond gewijzigd in vensters.
Omschrijving
Het pand, omvattende drie bouwlagen en een kapverdieping op rechthoekig grondplan, is opgetrokken in heldere okergele verblendsteen op een hardstenen plint. De gevels zijn vlak, zonder risalerende delen.
De brede, meerdelige, houten vensters op de begane grond zijn met hardsteen omlijst. Op de begane grond is de hoek tussen de gevels aan de Parklaan en de Kruisweg afgeschuind. In dit schuine vlak bevindt zich een kleiner houten raam. Daarboven kraagt de gevel uit door middel van hardstenen blokken, zodat er vanaf de eerste verdieping alhier een rechte hoek wordt gevormd. Banden van hardsteen versieren het begane grondvlak van de gevel. De entreepartij aan de Kruisweg is eveneens rondom rijk gedecoreerd met hardsteen. Boven alle kozijnen op de begane grond bevindt zich in het midden een sluitsteen versierd met een gestileerd bloemmotief. De segmentboogvormige bovenlichten van de vensters bevatten alle een eenvoudige glas-in-lood vulling. De cordonlijsten zijn van kunststeen.
Op de eerste en tweede verdieping bevinden zich rechthoekige vensters van verschillende breedten. De houten schuiframen van de verdiepingen worden afgesloten door zandstenen architraven met een toogmotief. Ook hier bevinden zich tussen het metselwerk decoratieve elementen in de vorm van banden en vulstukken. Tussen de eerste en de tweede verdieping en onder enkele topgevels bevinden zich brede wit gepleisterde banden, waarop in het zwart een tekst is aangebracht verwijzend naar de in 1918 verkregen functie van verzekeringskantoor. Zowel aan de Parklaan-zijde als aan de Kruisweg-zijde staat er in de banden onder de topgevels 'TWEEDE HOLLANDSCHE' en in de banden tussen de eerste en tweede verdieping 'MAATSCHAPPIJ VAN LEVENSVERZEKERING'.
Aan de Parklaan-zijde bevinden zich drie ongelijksoortige topgevels. De raampartijen in deze topgevels zijn alle verschillend. De beide topgevels aan de kant van de Kruisweg zijn identiek en worden afgesloten door een pinakel van zandsteen. Geheel links in de gevel aan de Kruisweg markeert een hoektoren met ingesnoerde vierzijdige naaldspits de hoofdentree.
Op het dak, dat door uitkragende daklijsten wordt ondersteund, liggen rode geglazuurde kruispannen. De kap van de toren is gedekt met brons en heeft een bronzen bekroning.
In het interieur van het pand zijn met name de entree met het trappenhuis en de op de eerste verdieping gelegen (directie)kamer, nog merendeels in orginele staat. De entree bestaat onder meer uit een hal met granito vloer met zwart-witte randversiering. De ramen boven het bordes van de trap, tussen de begane grond en de eerste verdieping, bevatten alle glas-in-lood. Eén van deze ramen heeft roze ruiten met blauw-groene randen, de orginele situatie. De beide andere ramen zijn voorzien van figuratieve afbeeldingen in felle kleuren. Eén raam toont een arend in vuur met daaronder de tekst: "100 jaar Haarlemsche Brandverzekering van 1846". Het andere raam toont een klokkeluider in vuur en het wapen van Haarlem, met daaronder de tekst: "1846 - 1 okt. - 1946, Aangeboden door het personeel". Beide ramen zijn gesigneerd met : "Jaap Pronk en Van Bommel Haarlem".
In de in orginele staat bewaard gebleven (directie)kamer zijn de lambrizeringen, parketvloer en wandkasten van eikehout. In de zandstenen schouw dragen consoles in de vorm van vissekoppen een marmeren blad. Aan weerszijden van de geslepen spiegel boven de schouw is een rand van houtsnijwerk in fantasiemotief aangebracht.
Waardering
Het pand is van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde, met name binnen het oeuvre van de Haarlemse architect Jb. van den Ban, alsmede door zijn gaafheid van het exterieur en een deel van het interieur en zijn stedebouwkundig beeldbepalende ligging op de hoek Kruisweg/Parklaan. Tevens is het pand van cultuurhistorische waarde wegens de oorspronkelijke opzet als melkinrichting en de kort daarop gevolgde verbouwing tot verzekeringskantoor.
Bronnen Monumentenbeschrijving Kruisweg 70 ten behoeve van de gemeentelijke monumentencommissie, opgesteld door ir. Renée Wijnen, afdeling monumentenzorg gemeente Haarlem, 25 juni 1990.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former 'HAARLEMSCHE MELKINRICHTING HARTELUST' built in 1902 after a design by architect Jacob van den Ban.
The building, which is located at the corner of Kruisweg/Parklaan, shows influences of Art Nouveau and Berlagian style and was converted in 1918 into an office for the 'Tweede Hollandsche Maatschappij van Levensverzekering'. On that occasion, the building, which was originally two storeys high with a roof storey, was raised by an additional storey. This third storey matched the existing facade layout and detailing in terms of design and detail. The building was also modified in other respects in 1918. Among other things, an additional gable appeared on the Parklaan side and three door sections on the ground floor were changed into windows.
Description
The building, comprising three storeys and a roof storey on a rectangular ground plan, is built of bright ochre-yellow facing brick on a sandstone plinth. The facades are flat, without projecting elements.
The broad, multi-part, wooden windows on the ground floor are framed with sandstone. On the ground floor, the corner between the facades on the Parklaan and Kruisweg sides is bevelled. A smaller wooden window is situated in this bevelled plane. Above this, the facade projects outward by means of sandstone blocks, so that from the first floor onwards a right angle is formed here. Bands of sandstone decorate the ground floor plane of the facade. The entrance section on the Kruisweg is likewise richly decorated all around with sandstone. Above all windows on the ground floor is a keystone in the middle decorated with a stylized flower motif. The segmental arch-shaped fanlights of the windows all contain simple leaded-glass infill. The cornice strips are of artificial stone.
On the first and second floors are rectangular windows of varying widths. The wooden sash windows of the floors are framed by sandstone architraves with an arch motif. Here too, decorative elements in the form of bands and infill pieces are located between the brickwork. Between the first and second floors and below some gables are broad white plastered bands, on which text is applied in black referring to the insurance office function acquired in 1918. Both on the Parklaan side and on the Kruisweg side, 'TWEEDE HOLLANDSCHE' appears on the bands under the gables and 'MAATSCHAPPIJ VAN LEVENSVERZEKERING' on the bands between the first and second floors.
On the Parklaan side are three dissimilar gables. The window sections in these gables are all different. The two gables on the Kruisweg side are identical and are crowned by a sandstone spire. At the far left of the facade on the Kruisweg, a corner tower with a constricted four-sided needle spire marks the main entrance.
On the roof, which is supported by projecting roof cornices, lie red glazed cross tiles. The tower roof is covered with bronze and has a bronze finial.
In the interior of the building, in particular the entrance with the staircase and the (director's) room located on the first floor remain largely in their original state. The entrance consists among other things of a hall with a granito floor with black-and-white edge decoration. The windows above the landing of the stairs, between the ground floor and the first floor, all contain leaded-glass. One of these windows has pink panes with blue-green borders, the original situation. The other two windows are provided with figurative images in bright colours. One window shows an eagle in fire with the text beneath it: "100 years Haarlemsche Brandverzekering since 1846". The other window shows a bell-ringer in fire and the arms of Haarlem, with the text beneath it: "1846 - 1 Oct. - 1946, Presented by the staff". Both windows are signed: "Jaap Pronk en Van Bommel Haarlem".
In the (director's) room preserved in its original state, the wainscoting, parquet floor and wall cabinets are of oak wood. In the sandstone fireplace, consoles in the form of fish heads support a marble slab. On either side of the polished mirror above the fireplace is a border of wood carving in fantasy motif.
Valuation
The building is of general interest by virtue of its architectural-historical value, in particular within the oeuvre of Haarlem architect Jb. van den Ban, as well as due to its intactness of the exterior and part of the interior and its townscape-defining location at the corner of Kruisweg/Parklaan. Moreover, the building is of cultural-historical value because of its original design as a milk processing facility and the building conversion to an insurance office that followed shortly thereafter.
Sources Monument description Kruisweg 70 for the municipal monument commission, compiled by ir. Renée Wijnen, monuments care department municipality of Haarlem, 25 June 1990.
Nearby in the register
- Woonhuis, Kruisweg 74Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Gracht 84Woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Nieuwe Gracht 86Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Gracht 80 BWoonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.