Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kruisbrug
Haarlem, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Brug
- Function
- Verkeersbrug
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1889
- Address
- Kruisweg bij 74 Haarlem
- Place
- Haarlem
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.38501, 4.63604
- Monument number
- 513396
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
4 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De Kruisbrug, een vaste PLAATBRUG, ligt over de Nieuwe Gracht en verbindt de Kruisstraat, die ten zuiden van de Nieuwe Gracht ligt, met de Kruisweg aan de noordzijde van de Nieuwe Gracht. De Kruisbrug werd in 1889 gebouwd naar ontwerp van gemeentearchitect Jacques Leijh, ter vervanging van een stenen boogbrug op dezelfde plaats.
De bovenbouw van de Kruisbrug werd vermoedelijk uitgevoerd door W.H. Jacobs uit Haarlem. De onderbouw werd door B. Zuithof & Zonen uit Haarlem uitgevoerd. In de brug zijn stijlelementen uit de neo-Renaissance toegepast.
In de loop der jaren hebben aan de brug een aantal wijzigingen c.q. moderniseringen plaatsgevonden. Zo is onder meer de ijzeren draagconstructie deels vervangen en zijn het onder- en bovendek geheel vernieuwd.
Omschrijving
De circa 21.25 meter lange en 11.10 meter brede Kruisbrug rust op vier steunpunten, te weten twee landhoofden en twee series van elk vier gemetselde middenpijlers met geprofileerde gietijzeren consoles. Het brugdek is lichtbollend.
De Kruisbrug is samengesteld uit een bovenbouw en een onderbouw.
De bovenbouw bestaat uit de ijzeren liggers, het rijdek, de trottoirs, de leuningen met toebehoren en de twee reeksen ijzeren consoles onder de brug.
Tot de onderbouw behoren de fundering, de landhoofden, de vleugelmuren en de middenpijlers.
De constructie bestaat uit ijzeren langs- en dwarsliggers. De twee buitenliggers zijn elk 21.25 meter lang; daartussen zijn de kortere liggers geplaatst. De liggers zijn gedekt met platen van gegalvaniseerd, gegolfd, ijzer. Over de naden daarvan zijn gegalvaniseerde dekplaten gelegd. Aan de beide langszijden is een op de wijze van een natuurstenen lijst geprofileerde gietijzeren deklijst aangebracht.
Onder de brug zijn twee rijen van elk vier, in klinkers gemetselde, middenpijlers geplaatst. Daarboven zijn vier dubbele geprofileerde gietijzeren consoles aangebracht. Deze steunen op natuurstenen blokken met afgeschuinde, elkaar doorsnijdende vlakken.
De landhoofden lopen boogvormig door naar de vleugelmuren. De landhoofden en de vleugelmuren zijn gemetseld in miskleurige Waalklinkers.
Aan de bovenrand zijn de landhoofden en vleugelmuren bekleed met dekbanden van Escauzijnse steen. De landhoofden zijn op de hoeken voorzien van verticaal gemetselde blokken van Escauzijnse steen die ruw, 'alla rustica', zijn bewerkt.
De leuningen zijn doorgetrokken over de landhoofden. Ze zijn samengesteld uit smeed- en gietijzer en vormgegeven in neorenaissancistische stijl. De leuningen zijn samengesteld uit ronde kolommen, een leuning, halfcirkelbogen, spijlen en piedestals. De kolommen zijn versierd met eromheen gewikkelde ranken en - boven de blokvormige voet - met bladmotieven. Tussen de kolommen is een gekoppelde arcade gemaakt met dunne ronde spijlen die worden bekroond door een eikel.
De piedestals aan de uiteinden van de brugleuning en die op het midden van de brug zijn rechthoekig en hebben een rechthoekige vlakverdeling. De hoeken zijn afgeschuind.
De vier piedestals die de hoeken van de brug markeren dragen lantaarnpalen. Deze piedestals zijn achthoekig en hebben een rechthoekige vlakverdeling met rozetten. De lantaarnpalen hebben naar boven toe versmallende schachten die zijn gedecoreerd met cannelures. De lantaarnpalen hebben dubbele, ronde lantaarns. De lantaarns zijn van glas en koperwerk en hebben aan de onderzijde spinnenkoppen. De twee piedestals in het midden van de oostelijke brugleuning zijn voorzien van het gegoten opschrift: 'W.H. Jacobs / Haarlem'. Dit is vermoedelijk de uitvoerder van de bovenbouw.
In het midden van de oostelijke brugleuning is een extra kruisvormige piedestal geplaatst. Hierop is een lantaarnpaal aangebracht waarvan de schacht gedeeltelijk origineel is. Het originele deel is rijk gedecoreerd met bladmotieven, kelken, ringen en rozetten. Aan de buitenzijde van de schacht is het opschrift gegoten: 942 NGA 16. Vermoedelijk is dit een serienummer.
Aan de bovenzijde van de westelijke leuning is een langwerpige ijzeren naamplaat aangebracht met het opschrift 'Kruisbrug'.
Waardering
De Kruisbrug is van algemeen belang wegens architectuurhistorische en bouwhistorische waarde als zijnde een grotendeels gaaf bewaard voorbeeld van een eind 19de-eeuwse, merendeels uit smeed- en gietijzer opgetrokken, plaatbrug. Daarnaast is de Kruisbrug van algemeen belang wegens typologische en bouwtechnische zeldzaamheid, alsmede wegens het materiaalgebruik en de stedenbouwkundige waarde.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Kruisbrug, a fixed plate bridge, lies over the Nieuwe Gracht and connects the Kruisstraat, which lies to the south of the Nieuwe Gracht, with the Kruisweg on the north side of the Nieuwe Gracht. The Kruisbrug was built in 1889 to a design by municipal architect Jacques Leijh, replacing a stone arch bridge on the same site.
The superstructure of the Kruisbrug was presumably executed by W.H. Jacobs from Haarlem. The substructure was executed by B. Zuithof & Zonen from Haarlem. Neo-Renaissance stylistic elements have been applied to the bridge.
Over the years, a number of modifications and modernisations have been made to the bridge. For instance, the iron load-bearing structure was partly replaced and the under- and upper decks were completely renewed.
Description
The Kruisbrug, approximately 21.25 metres long and 11.10 metres wide, rests on four support points, namely two abutments and two series of four masonry central piers each with profiled cast-iron consoles. The bridge deck is slightly arched.
The Kruisbrug consists of a superstructure and a substructure.
The superstructure consists of the iron girders, the carriageway, the pavements, the railings with fittings and the two rows of iron consoles under the bridge.
The substructure comprises the foundation, the abutments, the wing walls and the central piers.
The construction consists of iron longitudinal and transverse girders. The two outer girders are each 21.25 metres long; the shorter girders are placed between them. The girders are covered with plates of galvanised, corrugated iron. Galvanised cover plates have been laid over the joints. On both longitudinal sides a cast-iron edging moulding profiled in the manner of a natural stone cornice has been applied.
Under the bridge, two rows of four central piers each, masonry in clinker bricks, have been placed. Above these, four double profiled cast-iron consoles have been mounted. These rest on natural stone blocks with bevelled, intersecting surfaces.
The abutments run in an arched manner into the wing walls. The abutments and wing walls are masonry in variegated Waal clinker bricks.
On the upper edge, the abutments and wing walls are cladded with bands of Escausijnse stone. The abutments have on the corners vertical masonry blocks of Escausijnse stone that are worked roughly, 'alla rustica'.
The railings are carried over the abutments. They are composed of wrought and cast iron and designed in neo-Renaissance style. The railings are composed of round columns, a railing, semicircular arches, balusters and pedestals. The columns are decorated with twining tendrils wrapped around them and - above the block-shaped foot - with leaf motifs. Between the columns a coupled arcade has been made with thin round balusters crowned by an acorn.
The pedestals at the ends of the bridge railing and those in the middle of the bridge are rectangular and have a rectangular division of fields. The corners are bevelled.
The four pedestals that mark the corners of the bridge carry lamp posts. These pedestals are octagonal and have a rectangular division of fields with rosettes. The lamp posts have upwardly narrowing shafts that are decorated with fluting. The lamp posts have double, round lamps. The lamps are of glass and copperware and have spider heads on the underside. The two pedestals in the middle of the eastern bridge railing are provided with the cast inscription: 'W.H. Jacobs / Haarlem'. This is presumably the executor of the superstructure.
In the middle of the eastern bridge railing, an extra cross-shaped pedestal has been placed. On this a lamp post has been mounted, the shaft of which is partially original. The original part is richly decorated with leaf motifs, chalices, rings and rosettes. On the outside of the shaft, the inscription is cast: 942 NGA 16. This is presumably a serial number.
On the upper surface of the western railing an elongated iron nameplate has been mounted with the inscription 'Kruisbrug'.
Valuation
The Kruisbrug is of general importance due to architectural-historical and building-historical value as being a largely intact preserved example of a late 19th-century plate bridge, constructed mainly of wrought and cast iron. Moreover, the Kruisbrug is of general importance due to typological and building-technical rarity, as well as due to the use of materials and urban planning value.
Nearby in the register
- Woonhuis, Kruisstraat 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kruisweg 74Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Gracht 84Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Nieuwe Gracht 17Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.