TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

St. Laurentiuskerk

Spaubeek, Limburg, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Built
1924 - 1926
Address
Bongerd 4, 6176 AW Spaubeek (Beek 31)
Place
Spaubeek
Municipality
Beek
Province
Limburg
Country
Netherlands
Coordinates
50.93812, 5.84119
Monument number
513191

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

University Library, Vrije Universiteit Amsterdam

3 historical maps cover this location, the earliest the 1914 map "Toekenning van een renteloos voorschot uit 's rijks schatkist ten behoeve van den aanleg en het in exploitatie brengen van een spoorweg van Sittard over Heerlen naar de Pruisische grens bij Bovenste Locht" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

R.K. KERK VAN DE H.LAURENTIUS, 1924-1926. Gebouwd op de locatie van een uit 1837 daterend kerkgebouw, in opdracht van het R.K. Kerkbestuur van de H. Laurentius te Spaubeek. De huidige Laurentiuskerk, vormgegeven in traditionele stijl, betreft het eerst gerealiseerde kerkontwerp van architect J. Schoenmaekers te Sittard.

De kerk is gesitueerd aan de noordzijde van het tussen Kerkstraat en Bongerd gelegen dorpsplein en vanwege de oriëntering op het oosten in dwarsrichting op de Bongerd geprojecteerd.

De aangebouwde rode bakstenen schoorsteen tegen de achtergevel van de uitbouw achter de zuidoostelijke kruisarm is UITGESLOTEN van bescherming.

Omschrijving

De Laurentiuskerk heeft een in hoofdvorm kruisvormige PLATTEGROND. Het schip wordt aan de westzijde voorafgegaan door een robuuste vierkante toren met middeningang en uitgebouwd trappenhuis. Aan weerszijden van deze toren lage zijportalen met uitgebouwde ingangen alsmede een doopkapel, welke thans is ingericht als Mariakapel. Het schip heeft zijbeuken. Uitgebouwde zij-ingangen in de oksels van schip en kruisarmen. Een absis met afgeschuinde gevelhoeken. Aan weerszijden van de absis, achter de kruisarmen, L-vormige uitbouwen.

Kruisarmen en schip worden gedekt door ZADELDAKEN met Tuile-du-Nordpannen. Driehoekige dakkapellen met zinken daken. Dakruiter op de viering. De overige daken worden gedekt door leien in maasdekking: de zadeldaken op de zijportalen aan weerszijden van de toren, waarop de halve schilddaken van de ingangspartijen en de voormalige doopkapel (thans Mariakapel) zijn ingestoken; het halve tentdak van de absis, rustend tegen de kopgevel van het koor; de halve schilddaken van de uitgebouwde kapellen achter de kruisarmen; het schilddak van de sacristie. De buitenzijden van de houten gootbakken zijn bekleed met leien. De zadeldaken liggen verzonken achter kopgevels welke een leienafdekking hebben. Op de ingesnoerde torenspits met vergulde windhaan en rondom de galmgaten van de toren bevinden zich leien in Maasdekking.

Rechthoekige houten DEUREN, zowel enkelvoudig als dubbel, in boogvormige lijsten met vulstukken. De deuren zijn samengesteld uit rabatdelen en hebben smeedijzeren beslagen. Rondboogvormige, ronde en rechthoekige vensters, overwegend met glas-in-lood. Enkele vensters hebben traliewerken.

De buitengevels van de St.Laurentiuskerk zijn opgetrokken in NIEVELSTEINER ZANDSTEEN, met hardstenen dorpels, venstertraceringen en traptreden. Kopgevels en steunberen gedekt met leien in Maasdekking. Grote sierankers in de kopgevels. Geprofileerde plint, trapsgewijs uitgemetselde kroonlijst onder de goten.

Het aanzicht van de kerk wordt gedomineerd door de massieve vierkante toren aan de westzijde van het schip. Deze toren heeft een verdiept geplaatste dubbele houten ingangsdeur met beslag, waarboven een halfrond bovenlicht met verticale traceringen. Daarboven heeft de toren twee reeksen van enkelvoudige en driegewijs gekoppelde smalle rechthoekige oxaalvensters. De west- en noordgevels van de toren hebben een uurwerk. Onder het dakoverstek van de ingesnoerde spits heeft elke torenzijde aan weerszijden afgeschuinde galmgaten. Aan de zuidzijde een uitgebouwd trappenhuis. Aan weerszijden van de toren lage uitgebouwde volumes met zadeldaken, waarop dwars ingestoken de uitgebouwde zijportalen, alsmede de voormalige doopkapel aan de noordwestzijde. Het zuidelijke zijportaal is aan de zuidzijde uitgebouwd. In de kopgevel van het noordelijke zijportaal een verticaal ingedeeld rond venster, waaronder een reeks van drie rondboogvormige vensters.

De vijf traveeën van het schip worden aan beide gevelzijden van elkaar gescheiden door aanzienlijke steunberen. Per travee twee gekoppelde rondboogvensters met glas-in-lood in de lichtbeuk, in de per travee afgeschuinde zijbeuk een klein rechthoekig venster. In de oksels tussen zijbeuken en schip zij-ingangen welke een dwars op de zijbeuk ingestoken half schilddak hebben.

In de kopgevels van beide kruisarmen een rond venster met verticale traceringen, waaronder driemaal tweegewijs gekoppelde vensters. In de oksel van de zuidelijke kruisarm en het koor een L-vormig bouwvolume met schilddak en een aanzienlijk overstek op klossen. Drie rechthoekige vensters met traliewerk en twee souterrainvensters in de zuidgevel. Aan de oostzijde van dit volume, een souterrainingang onder een zwaar gedimensioneerde latei. Tussen de absis en dit uitgebouwde volume een dwars uitgebouwde kapel onder een tentdak met halfronde vensters.

Tegen de tuitvormige kopgevel van het koor is de lage, afgeschuinde absis met rondboogvormige vensters geplaatst. Het halve tentdak van de absis rust tegen voornoemde kopgevel. In de oksel van de noordelijke kruisarm en het koor wederom een uitgebouwd bouwvolume onder schilddak met een dwars uitgebouwde kapel onder tentdak. Zowel de uitbouw als de kapel hebben halfronde vensters. In de noordgevel van de uitbouw een in een korfboogvormig portiek geplaatste verdiept geplaatste entreedeur, waarboven een vulstuk. In de plint van de absis en de uitbouwen achter de kruisarmen enkele ingemetselde oude grafstenen.

Het INTERIEUR van de kerk wordt gekenmerkt door een driebeukig schip met vijf traveeën. Schip en zijbeuken worden aan weerszijden van elkaar gescheiden door vijf ronde scheibogen, welke steunen op kolommen van Nievelsteiner zandsteen, met een bakstenen basement en een kroonlijst van Nievelsteiner zandsteen. Rondom in de kerk een plint van geglazuurde baksteen en Nievelsteiner zandsteen. Zijbeuken, per travee gescheiden door boogvormige doorgangen. In het schip, de kruisarmen en het koor houten spitsbooggewelven opgebouwd uit houten delen met messing- en groefverbinding, steunend op zware houten consoles. De zijbeuken en kruisarmen hebben rondboogvormige nissen, waarin de kruiswegstaties zijn geplaatst. Absis met witgepleisterd koepelgewelf en zijkapellen.

Oorspronkelijk kerkmeubilair op vlonders. Eveneens kerkbanken en stoelen in de kruisarmen, aan weerszijden van het verlengde koor.

Het interieur heeft wat betreft de indeling enkele wijzigingen ondergaan. In 1969-1970 is het priesterkoor uitgebreid tot in de viering en het altaar achter het kruispunt van schip en kruisarmen geplaatst. Het orgel werd verplaatst van het zangkoor naar de absis. Hekwerken achter de ingangsportalen sluiten de toegang tot het schip af.

In dit interieur zijn onder meer van belang het uit 1868 daterende orgel vervaardigd door Lambertus Vermeulen te Weert, zijnde het oudst bewaarde orgel van deze firma. Dit orgel omvat één manuaal, een aangehangen pedaal en telt 11 stemmen. De vervanging van de Mixtuur door een Voix celeste bij de overbrenging van het orgel naar het nieuwe kerkgebouw in 1925 werd ongedaan gemaakt bij de restauratie in 1971 door Verschueren te Heythuysen; de eikenhouten preekstoel, XIXA, met onder meer voorstellingen van de vier evangelisten in hoog reliëf op de panelen van de kuip; twee eikenhouten biechtstoelen, XIXA, geplaatst in de zijbeuken; een gepolychromeerd houten Mariabeeld waarbij het Kind een wereldbol draagt, 1873, vervaardigd door Jos Thissen; gepolychromeerd houten Laurentiusbeeld, 1875, Jos Thissen; een eikenhouten H.Hartbeeld, ca. 1900; een eikenhouten H.Hart van Maria-beeld, ca. 1900; een gepolychromeerd houten Franciscusbeeld, XXA, atelier Festraets te Brussel; een geel koperen processiekruis met gegoten corpus van later datum, XVII-XIX; een klein houten kruisbeeld, XIXA, met wit gelakte corpus; een gepolychromeerd houten kruisbeeld, 1889. Voorts vier gebrandschilderde ramen van 200x100 cm aan weerszijden van het koor, 1837, met voorstellingen van Laurentius, Johannes de Doper, Petrus en Paulus. Deze ramen zijn afkomstig uit de oude kerk en beschadigd tijdens de Tweede Wereldoorlog; gebrandschilderde ramen van Jos Postmes (1896-1934), 200x100cm, ca. 1926, in de absis (annunciatie, visitatie, geboorte, opdracht in de tempel, wedervinding in de tempel); in de linker kruisarm (rozetraam H.Familie, diam. 300cm, waaronder zes ramen van Hubertus, Mattheus, Marcus, Lucas, Joannes, Gerlachus); in de rechter kruisarm (Eduardusraam, waaronder zes ramen van Jozef, Paterke van Hasselt, Barbara, Teresia, Gerardus, Antonius van Padua; in de lichtbeuken van het schip ramen met voorstellingen van Christus, de profeten, diverse parabels en de litanie van Loreto; tweemaal drie ramen (H. Familie en familieleven) en een rond raam (St.Isidorus, geknield voor een kruisbeeld) in het voorportaal van de kerk. Muurschilderingen van de twaalf apostelen in schip en kruisarmen, ca. 1930, G. Tielens met details door prof.Timmers.

Waardering

De Laurentiuskerk te Spaubeek is van cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het plaatselijke en regionale geestelijke leven in de eerste helft van de twintigste eeuw.

De architectuurhistorische waarden worden bepaald door het streekgebonden materiaalgebruik, de esthetische kwaliteiten van de kerk en de bijzondere kwaliteit van diverse interieuronderdelen als het Vermeulen-orgel en de gebrandschilderde ramen van Jos Postmes. Ook is de Laurentiuskerk belangrijk voor het oeuvre van architect J. Schoenmaekers te Sittard.

De kerk draagt aanzienlijk bij aan het aanzien van dorp en streek en is van belang voor de visuele gaafheid van de dorpse en landschappelijke omgeving.

De Laurentiuskerk beschikt wat betreft het exterieur over een hoge mate van architectonische gaafheid. De gaafheid van het interieur is in redelijke mate bewaard gebleven.

Tenslotte is de Laurentiuskerk vanwege het streekgebonden bouwmateriaal in bovenregionaal opzicht redelijk zeldzaam te noemen, hetgeen in samenhang met bovenstaande overwegingen een nationaal belang vertegenwoordigt.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

R.C. CHURCH OF ST. LAURENTIUS, 1924-1926. Built on the site of a church building dating from 1837, commissioned by the R.C. Church Council of St. Laurentius at Spaubeek. The present Laurentiuskerk, designed in traditional style, is the first realized church design by architect J. Schoenmaekers at Sittard.

The church is situated on the north side of the village square located between Kerkstraat and Bongerd and, owing to its orientation towards the east, is projected transversely across the Bongerd.

The attached red brick chimney against the rear facade of the extension behind the south-eastern transept arm is EXCLUDED from protection.

Description

The Laurentiuskerk has a cruciform GROUND PLAN as its principal form. The nave is preceded on the west side by a robust square tower with a central entrance and built-out staircase. On either side of this tower are low side portals with built-out entrances and a baptismal chapel, which is now arranged as a Maria chapel. The nave has side aisles. Built-out side entrances in the angles between the nave and transept arms. An apse with bevelled facade corners. On either side of the apse, behind the transept arms, L-shaped extensions.

Transept arms and nave are covered by GABLED ROOFS with Tuile-du-Nord tiles. Triangular roof dormers with zinc roofs. Roof turret on the crossing. The remaining roofs are covered with slate in Maas bond: the gabled roofs on the side portals on either side of the tower, onto which the half-hipped roofs of the entrance sections and the former baptismal chapel (now Maria chapel) are inserted; the half-tent roof of the apse, resting against the gable of the choir; the half-hipped roofs of the built-out chapels behind the transept arms; the hipped roof of the sacristy. The outer sides of the wooden gutter boxes are clad with slate. The gabled roofs lie recessed behind gables which have a slate covering. On the tapered tower spire with gilded weathervane and around the belfry openings of the tower are slates in Maas bond.

Rectangular wooden DOORS, both single and double, in arched frames with infill pieces. The doors are composed of rebated parts and have wrought-iron fittings. Semi-circular, round and rectangular windows, predominantly with stained glass. Some windows have grilles.

The outer facades of St. Laurentiuskerk are built of NIEVELSTEIN SANDSTONE, with hard stone sills, window traceries and steps. Gables and buttresses covered with slate in Maas bond. Large ornamental wall anchors in the gables. Profiled plinth, stepped cornice under the gutters.

The appearance of the church is dominated by the massive square tower on the west side of the nave. This tower has a recessed double wooden entrance door with fittings, above which is a semi-circular fanlight with vertical traceries. Above this the tower has two rows of single and triple-coupled narrow rectangular oculus windows. The west and north facades of the tower have a clock. Below the roof overhang of the tapered spire, each side of the tower has bevelled belfry openings on either side. On the south side a built-out staircase. On either side of the tower are low built-out volumes with gabled roofs, onto which transversely inserted are the built-out side portals, as well as the former baptismal chapel on the north-west side. The south side portal is built-out on the south side. In the gable of the north side portal is a vertically-divided round window, beneath which is a row of three semi-circular windows.

The five bays of the nave are separated from one another by substantial buttresses on both facade sides. Per bay two coupled semi-circular windows with stained glass in the clerestory, in the per-bay bevelled side aisle a small rectangular window. In the angles between side aisles and nave are side entrances which have a half-hipped roof inserted transversely across the side aisle.

In the gables of both transept arms is a round window with vertical traceries, below which are three times two-coupled windows. In the angle of the south transept arm and the choir is an L-shaped building volume with a hipped roof and a substantial overhang on corbels. Three rectangular windows with grilles and two basement windows in the south facade. On the east side of this volume, a basement entrance beneath a heavily-proportioned lintel. Between the apse and this built-out volume is a transversely-built-out chapel beneath a tent roof with semi-circular windows.

Against the spout-gable of the choir is placed the low, bevelled apse with semi-circular windows. The half-tent roof of the apse rests against the aforementioned gable. In the angle of the north transept arm and the choir is again a built-out structure beneath a hipped roof with a transversely-built-out chapel beneath a tent roof. Both the extension and the chapel have semi-circular windows. In the north facade of the extension is a recessed entrance door placed in a basket-arched portico, above which is an infill piece. In the plinth of the apse and the extensions behind the transept arms are some embedded old gravestones.

The INTERIOR of the church is characterized by a three-aisle nave with five bays. Nave and side aisles are separated from one another on either side by five round arcades, which rest on columns of Nievelstein sandstone, with a brick basement and a cornice of Nievelstein sandstone. A plinth of glazed brick and Nievelstein sandstone runs throughout the church. Side aisles, separated per bay by arched passages. In the nave, the transept arms and the choir are wooden pointed barrel vaults constructed from wooden parts with brass and groove joinery, resting on heavy wooden consoles. The side aisles and transept arms have semi-circular niches, in which the Stations of the Cross are placed. Apse with whitewashed dome vault and side chapels.

Original church furnishings on platforms. Likewise church pews and chairs in the transept arms, on either side of the extended choir.

The interior has undergone some modifications with respect to its arrangement. In 1969-1970 the priests' choir was extended into the crossing and the altar placed behind the intersection of nave and transept arms. The organ was moved from the choir loft to the apse. Grilles behind the entrance portals close off access to the nave.

In this interior are notably: the organ dating from 1868, made by Lambertus Vermeulen at Weert, being the oldest preserved organ of this firm. This organ comprises one manual, an attached pedal and has 11 stops. The replacement of the Mixture by a Vox celeste during the transfer of the organ to the new church building in 1925 was reversed at the 1971 restoration by Verschueren at Heythuysen; the oak wooden pulpit, 19th century, featuring among others representations of the four evangelists in high relief on the panels of the body; two oak wooden confessionals, 19th century, placed in the side aisles; a polychrome wooden Maria figure with the Christ Child carrying a globe, 1873, made by Jos Thissen; polychrome wooden Laurentius figure, 1875, Jos Thissen; an oak wooden Sacred Heart figure, circa 1900; an oak wooden Sacred Heart of Maria figure, circa 1900; a polychrome wooden Francis figure, 20th century, Festraets workshop at Brussels; a yellow copper processional cross with cast corpus of later date, 17th-19th century; a small wooden crucifix, 19th century, with white-painted corpus; a polychrome wooden crucifix, 1889. Furthermore four stained glass windows of 200x100 cm on either side of the choir, 1837, depicting Laurentius, John the Baptist, Peter and Paul. These windows are from the old church and were damaged during the Second World War; stained glass windows by Jos Postmes (1896-1934), 200x100cm, circa 1926, in the apse (annunciation, visitation, nativity, presentation in the temple, finding in the temple); in the left transept arm (rose window of the Holy Family, diam. 300cm, below which are six windows of Hubert, Matthew, Mark, Luke, John, Gerlachus); in the right transept arm (Edward window, below which are six windows of Joseph, Father of Hasselt, Barbara, Theresa, Gerard, Anthony of Padua); in the clerestories of the nave windows depicting Christ, the prophets, various parables and the Litany of Loreto; twice three windows (Holy Family and family life) and a round window (St. Isidore, kneeling before a crucifix) in the entrance portico of the church. Wall paintings of the twelve apostles in nave and transept arms, circa 1930, G. Tielens with details by prof. Timmers.

Valuation

The Laurentiuskerk at Spaubeek is of cultural-historical value as a particular expression of the development of local and regional spiritual life in the first half of the twentieth century.

The architectural-historical values are determined by the region-bound use of materials, the aesthetic qualities of the church and the particular quality of various interior components such as the Vermeulen organ and the stained glass windows by Jos Postmes. The Laurentiuskerk is also important for the oeuvre of architect J. Schoenmaekers at Sittard.

The church contributes significantly to the appearance of the village and region and is important for the visual integrity of the village and landscape surroundings.

The Laurentiuskerk possesses, with respect to its exterior, a high degree of architectural integrity. The integrity of the interior has been preserved to a reasonable extent.

Finally, the Laurentiuskerk, owing to the region-bound building materials, is reasonably rare from a supra-regional perspective, which in connection with the above considerations represents a matter of national interest.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map