Rijksmonumentenregister · Netherlands
Postkantoor, Burgemeester van Nispenstraat 2
Doetinchem, Gelderland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Overheidsgebouw
- Function
- Postkantoor
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1920
- Address
- Burgemeester van Nispenstraat 2, 7001 BS Doetinchem (and others)
- Place
- Doetinchem
- Province
- Gelderland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.96729, 6.28968
- Monument number
- 513131
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1899 map "Composite: 327. Cleve." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Dit plastisch vormgegeven, voormalig POSTKANTOOR met DIRECTEURS-WONING uit 1920, is gelegen in het centrum van Doetinchem aan de noordzijde van de Burgemeester van Nispenstraat. Het gebouw is opgetrokken in de Amsterdamse school-stijl. Het postkantoor is aan de noordoostzijde uitgebreid met een in een gelijke stijl opgetrokken uitbouw onder een plat dak.
Het geheel is gebouwd naar ontwerp van de ARCHITECT JOSEPH CROUWEL (1885-1962). Deze te Amsterdam geboren architect, bezocht tussen 1898 en 1911 de plaatselijke kunstnijverheidsschool Quellinus en de dan net door Kromhout opgerichte cursus voor Voortgezet en Hoger Bouwkunstonderwijs aan de Amsterdamse Rijksacademie. Hij kreeg onder andere les van W. Kromhout, H.P. Berlage en R. Roland Holst. Crouwel werkte voor de bureaus van Berlage, De Bazel en Hanrath. In 1911 vestigde hij zich als zelfstandig architect te Amsterdam. In 1917 werd hij benoemd tot rijksarchitect en bleef zijn verdere loopbaan, tot 1950, in rijksdienst. Als zodanig hield hij zich vooral bezig met het ontwerpen van gebouwen voor de PTT. Hij bouwde onder meer de postkantoren in Utrecht (1917-1924), Arnhem (1920-1921, verwoest in de oorlog) en Haarlem (1920).
In 1975 is het pand inwendig grotendeels verbouwd voor de Sociale Dienst, de toenmalige gebruiker. De indeling van de bovenverdieping is nog origineel.
Omschrijving
Het POSTKANTOOR bestaat uit een langs geplaatste hoofdvleugel tussen twee dwarsgeplaatste zijvleugels. Een trappenhuis vormt het centrum van beide zijvleugels. Een toren accentueert het trappenhuis van de rechtervleugel waar de trap, in tegenstelling tot de linkervleugel, doorgaat tot de zolder. Halverwege de rechterzijde van de rechtervleugel is een WONING gebouwd, die door een portaal met het hoofdgebouw is verbonden. Dit was oorspronkelijk de woning van de directeur van het postkantoor.
De oorspronkelijke HOOFDVLEUGEL, evenals de meeste overige delen opgetrokken uit Brabantse miskleurige klinkers en gemetseld in Vlaams verband, is voor de helft afgesloten door een gebroken kap gedekt met rode rechthoekige leipannen (daktegels). De achterzijde telt slechts één bouwlaag met een plat dak. De voorzijde onder het gebroken dak telt één bouwlaag en twee verdiepingen in de kap.
De VOORGEVEL is verdeeld in vier traveeën. Per travee bevinden zich op de begane grond drie vensters, die van elkaar worden gescheiden door op pilasters lijkende bakstenen kolommen. De twee buitenste vensters hebben onder een tweeruits raam en boven een enkelruits. Het middelste venster is driedelig en bevat onder vierruits en boven enkelruits ramen. Onder het middelste venster springt de borstwering naar voren en vormt één vlak met de pilasters. Op de eerste verdieping bevinden zich vier rechthoekige bakstenen dakkapellen, die door de goot steken. Zij springen iets naar voren en rusten op een natuurstenen latei gedragen door de pilasters. De kapellen hebben een vijfdelig venster met tienruits indeling. Het gebroken zadeldak met wolfeinden begint bij de onderdorpel van de dakkapellen en gaat daar stijl omhoog. Boven de kapellen maakt het dak een knik.
De hoeken van de uitspringende en gekorniste plint worden ter plaatse van de pilasters geaccentueerd door natuurstenen blokken, een detaillering die zich bij gelijke hoeken elders eveneens voordoet. Natuurstenen dekplaten met een ovaalvormig element in het midden, een decoratief patroon dat op allerlei plaatsen in het gebouw terugkomt, sluiten de pilasters af. Midden in de gevel zijn nog twee sierlijke natuurstenen brievenbussen aanwezig.
Van de RECHTER ZIJGEVEL is alleen het voorste deel, boven het lage deel van de zijvleugel, zichtbaar. De rand langs het hellende deel van het dak bevat vlechtingen. Onder de nok bevindt zich een houten afdakje boven een driehoekige houten erker. Deze bestaat uit gepotdekselde delen waarin twee schuin geplaatste zesruits vensters, en rust op een driezijdig venster met aan de korte zijden een vijf- en in het midden een tienruits venster. Links van deze aanbouw een tienruits venster. In de LINKER ZIJGEVEL zorgen slechts twee drieruits vensters op de zolderverdieping boven het lage deel van de zijvleugel voor de lichtinval. De gevel heeft gemetselde vlechtingen langs de dakrand. De oorspronkelijke achterzijde van deze hoofdvleugel is door de latere uitbreidingen verdwenen.
De LINKERVLEUGEL bestaat uit twee delen: een laag gedeelte aan de straatzijde met oorspronkelijk een kleedkamer en een toilet en een hoog gedeelte met daarin een trappenhuis en oorspronkelijk een los- en laadplaats, een kleedkamer en boven een bergplaats. Een gebroken schilddak, gedekt met rode rechthoekige leipannen, en een houten goot sluiten deze gedeelten af. De smalle vensters in deze linkervleugel bevatten glas-in-lood met een patroon van driehoeken. Dit geldt overigens voor de meeste smalle vensters.
De VOORGEVEL (Burg. van Nispenstraat) van het één bouwlaag tellende gedeelte, is geleed door uitspringend muurwerk waarbinnen zich vijf smalle langwerpige vensters bevinden. Een zelfde muuroplossing kenmerkt de linker zijgevel van dit gedeelte, hier met tien smalle vensters.
De voorgevel van het hoge gedeelte is in het dakvlak doorgetrokken en telt vijf smalle vensters. Het muurwerk tussen de vensters is afgesloten door natuurstenen dekplaten met een ovaalvormig element.
Het uitspringende muurwerk van de linker zijgevel van het hoge deel is aan de rechterkant van een houten deur in het dakvlak doorgetrokken en wordt doorbroken door twee lange smalle vensters, afgewisseld met metselwerk. Ook hier de natuurstenen dekplaten. Aan weerszijden van de deur twee smalle vensters; links in de gevel vier smalle vensters. In het steile gebroken dak komt de dakkapel overeen met die van de voorgevel van de hoofdvleugel.
De RECHTERVLEUGEL bestaat uit drie bouwelementen: een laag deel aan de straatzijde met oorspronkelijk de vestibule en een tochtportaal, een torenachtig element met het trappenhuis en tenslotte het daarachter gelegen twee verdiepingen tellende deel, dat oorspronkelijk behoorde bij de woning van de directeur. De keuken bevond zich op de begane grond en een kamer en een badkamer op de verdieping.
De VOORGEVEL van het lage deel bevat een originele houten paneeldeur met eenvoudige versiering. De twee natuurstenen wapenschilden aan weerszijden van deze deur zijn vervaardigd door Willem Brouwer. De leeuw aan de linkerkant houdt een schild op met de Hollandse leeuw; daaronder staat geschreven "JE MAINTIENDRAI". Het schild van de leeuw aan de rechterkant toont de letters P en T door elkaar; daaronder staat geschreven "POST & TELEGRAFIE". In de RECHTER ZIJGEVEL twee smalle vensters. De dakbedekking van het gebroken schilddak bestaat uit rode rechthoekige leipannen.
De TOREN is sterk verticaal geleed door teruggeplaatst siermetselwerk dat aan de onderkant overgaat in smalle vensters. Natuurstenen dekplaten met ovaalvormige decoratie, waartussen natuurstenen waterspuwers, sluiten de uitspringende muurdelen af. Aan de brede kanten telt de toren vijf, aan de smalle kanten drie nissen met siermetselwerk. De torenafsluiting bestaat uit een gebroken schilddak gedekt met rode rechthoekige leipannen.
De zijgevel van het derde element, de vroegere keuken etc., telt op de begane grond drie één en twintigruits vensters met daaronder drie negenruits vensters. De dakkapel in het steile gebroken dak bevat een raampartij die bestaat uit vier gekoppelde vensters met in het midden twee tienruits vensters en aan weerszijden een vijfruits venster. Links in de muur nog een klein venster ter plekke van de voormalige badkamer. Het nog zichtbare deel van de achtergevel telt in het uitspringende muurwerk vijf smalle vensters. Ook hier een gebroken schilddak gedekt met rode rechthoekige leipannen.
DE VOORMALIGE DIRECTEURSWONING, gebouwd halverwege de rechterzijde van de rechtervleugel, is met het hoofdgebouw verbonden door portalen die in de toren uitkomen. Op deze plek bevindt zich aan de straatzijde de voordeur, een originele houten deur met een houten roedenverdeling waardoor een 40-ruits glaspaneel wordt gevormd. Voor deze deur bevindt zich een groot portiek, waarvan de ingang gemarkeerd wordt door twee bakstenen kolommen met de ovaalvormige natuurstenen decoratie. Over het portaal en het portiek loopt het dak van het woonhuis (een gebroken, gedeeltelijk afgeplat schilddak met rechthoekige leipannen) door. De voorgevel van het woonhuis telt drie vijftienruits vensters in uitspringend muurwerk. De ZIJGEVEL kent twee maal twee smalle vensters; aan de rechterkant, ter plekke van de serre, twee twaalfruits vensters.
De AANBOUW aan de achterzijde, bestaande uit een bouwlaag met plat dak, is in dezelfde stijl opgetrokken als het oorspronkelijke gebouw. De linker zijvleugel is verlengd met een lage aanbouw waarin een halfronde dubbele houten deur; in de achtergevel vijf smalle vensters. Het lage gedeelte van de hoofdvleugel met plat dak is naar achteren toe uitgebouwd. Hier telt de lange gevel eveneens vier traveeën en bevat een gelijksoortige raamindeling als de voorgevel van de hoofdvleugel. Aansluitend is nog een verbinding gemaakt met de vroegere keuken, de gevel telt hier vijf smalle vensters.
Van het INTERIEUR is nauwelijks iets bewaard gebleven. Op de begane grond van de hoofdvleugel is vrijwel alles uitgebroken. De kamers op de verdieping aan de voorzijde zijn nog intact, evenals de bijbehorende deuren en sommige schouwen.
In de beide vleugels is de indeling nog herkenbaar maar verder is er vrijwel niets origineels te herkennen. De trappartijen zijn nog wel intact.
De kamer van de directeur verkeert nog wel enigszins in de oude staat. Een grote schouw en twee muurkastjes gaan terug naar het ontstaan van dit gebouw.
Waardering
POSTKANTOOR met DIRECTEURS-WONING uit 1920 naar ontwerp van de architect JOSEPH CROUWEL.
- Van architectuurhistorische waarde als goed voorbeeld van een postkantoor in de Amsterdamse schoolstijl. Het exterieur van het object is bijzonder goed en gaaf bewaard gebleven. Het pand valt op door de bijzondere vormgeving, de goede verhoudingen, het materiaal gebruik en de detailleringen. Het object is een goed voorbeeld van het werk van de architect J. Crouwel die als rijksarchitect ook de postkantoren van Utrecht, Arnhem en Haarlem heeft ontworpen. Het object is een goed voorbeeld van een postkantoor uit de eerste helft van de negentiende eeuw. Het object bezit een natuurstenen wapenschild ontworpen door de bekende beeldhouwer Willem Brouwer.
- Van stedebouwkundige waarde vanwege de sterk beeldbepalende waarde van het gebouw.
- Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming van het object als uitdrukking van een cultuur- en economisch-historische ontwikkeling.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
This plastically designed, former POST OFFICE with DIRECTOR'S RESIDENCE dating from 1920, is located in the centre of Doetinchem on the north side of Burgemeester van Nispenstraat. The building is constructed in the Amsterdam School style. The post office is extended on the northeast side with an extension constructed in the same style under a flat roof.
The whole was built after a design by the ARCHITECT JOSEPH CROUWEL (1885-1962). This architect, born in Amsterdam, attended the local arts and crafts school Quellinus between 1898 and 1911 and the course for Advanced and Higher Architectural Education at Amsterdam's State Academy, which had just been established by Kromhout. He received instruction from, among others, W. Kromhout, H.P. Berlage and R. Roland Holst. Crouwel worked for the offices of Berlage, De Bazel and Hanrath. In 1911 he established himself as an independent architect in Amsterdam. In 1917 he was appointed as state architect and remained in state service for the rest of his career until 1950. As such he was mainly occupied with designing buildings for the PTT. He built, among other things, the post offices in Utrecht (1917-1924), Arnhem (1920-1921, destroyed in the war) and Haarlem (1920).
In 1975 the property was substantially renovated internally for the Social Services, the user at that time. The layout of the upper storey is still original.
Description
The POST OFFICE consists of a lengthwise placed main wing between two transversely placed side wings. A stairwell forms the centre of both side wings. A tower accentuates the stairwell of the right wing where the staircase, in contrast to the left wing, continues to the attic. Halfway along the right side of the right wing a RESIDENCE has been built, which is connected to the main building by a portale. This was originally the residence of the director of the post office.
The original MAIN WING, like most other parts constructed from Brabantine multicoloured bricks and laid in Flemish bond, is for half its length covered by a broken roof clad with red rectangular slate tiles. The rear side has only one storey with a flat roof. The front side beneath the broken roof has one storey and two storeys within the roof.
The FRONT FACADE is divided into four bays. Per bay there are three windows on the ground floor, separated from each other by brick columns resembling pilasters. The two outer windows have a two-light window below and a single-light window above. The middle window is three-part and contains a four-light window below and a single-light window above. Below the middle window the breastwork projects forward and forms one plane with the pilasters. On the first storey there are four rectangular brick roof dormers, which project through the gutter. They project slightly forward and rest on a natural stone lintel carried by the pilasters. The dormers have a five-part window with a ten-light glazing. The broken gabled roof with half-hipped ends begins at the bottom sill of the roof dormers and rises steeply there. Above the dormers the roof makes a bend.
The corners of the projecting and corniced plinth are accentuated at the location of the pilasters by natural stone blocks, a detailing that also appears at similar corners elsewhere. Natural stone cover plates with an oval element in the middle, a decorative pattern that recurs in various places throughout the building, crown the pilasters. In the middle of the facade there are still two elegant natural stone letterboxes.
Of the RIGHT SIDE FACADE only the front part, above the low part of the side wing, is visible. The edge along the sloping part of the roof contains weaving. Below the ridge there is a wooden small roof above a triangular wooden bay window. This consists of rendered parts in which two slanting six-light windows are placed, and rests on a triangular window with a five-light window at the short sides and a ten-light window in the middle. To the left of this extension a ten-light window. In the LEFT SIDE FACADE only two three-light windows on the attic storey above the low part of the side wing provide light. The facade has brick weaving along the roof edge. The original rear side of this main wing has disappeared due to later extensions.
The LEFT WING consists of two parts: a low section on the street side with originally a changing room and toilet and a high section containing a stairwell and originally a loading and unloading place, a changing room and above a storage place. A broken hipped roof, clad with red rectangular slate tiles, and a wooden gutter close off these sections. The narrow windows in this left wing contain leaded glass with a pattern of triangles. This applies moreover to most narrow windows.
The FRONT FACADE (Burg. van Nispenstraat) of the single-storey section is articulated by projecting brickwork within which five narrow oblong windows are located. The same brickwork solution characterises the left side facade of this section, here with ten narrow windows.
The front facade of the high section is extended into the roof plane and has five narrow windows. The brickwork between the windows is closed off by natural stone cover plates with an oval element.
The projecting brickwork of the left side facade of the high section is extended to the right of a wooden door in the roof plane and is interrupted by two long narrow windows, alternating with brickwork. Here too the natural stone cover plates. On either side of the door two narrow windows; on the left in the facade four narrow windows. In the steep broken roof the roof dormer corresponds to that of the front facade of the main wing.
The RIGHT WING consists of three structural elements: a low section on the street side with originally the vestibule and a draught portale, a tower-like element with the stairwell and finally the two-storey section behind it, which originally belonged to the director's residence. The kitchen was on the ground floor and a room and bathroom on the upper floor.
The FRONT FACADE of the low section contains an original wooden panelled door with simple ornamentation. The two natural stone coats of arms on either side of this door were made by Willem Brouwer. The lion on the left side holds a shield with the Lion of Holland; beneath it is written "JE MAINTIENDRAI". The shield of the lion on the right side shows the letters P and T interlaced; beneath it is written "POST & TELEGRAFIE". In the RIGHT SIDE FACADE two narrow windows. The roof covering of the broken hipped roof consists of red rectangular slate tiles.
The TOWER is strongly articulated vertically by set-back decorative brickwork which at the bottom transitions into narrow windows. Natural stone cover plates with oval decoration, interspersed with natural stone gargoyles, close off the projecting wall sections. On the broad sides the tower has five, on the narrow sides three niches with decorative brickwork. The tower termination consists of a broken hipped roof clad with red rectangular slate tiles.
The side facade of the third element, the former kitchen etc., has on the ground floor three twenty-one-light windows with three nine-light windows below them. The roof dormer in the steep broken roof contains a window arrangement consisting of four coupled windows with two ten-light windows in the middle and a five-light window on each side. On the left in the wall a small window at the location of the former bathroom. The still visible part of the rear facade has five narrow windows in the projecting brickwork. Here too a broken hipped roof clad with red rectangular slate tiles.
THE FORMER DIRECTOR'S RESIDENCE, built halfway along the right side of the right wing, is connected to the main building by portals which lead into the tower. At this location on the street side is the front door, an original wooden door with wooden glazing bars forming a 40-light glass panel. In front of this door is a large portico, the entrance of which is marked by two brick columns with the oval natural stone decoration. Over the portale and the portico runs the roof of the dwelling house (a broken, partially flattened hipped roof with rectangular slate tiles). The front facade of the dwelling house has three fifteen-light windows in projecting brickwork. The SIDE FACADE has two pairs of narrow windows each; on the right side, at the location of the conservatory, two twelve-light windows.
The EXTENSION at the rear, consisting of a storey with flat roof, is constructed in the same style as the original building. The left side wing is extended with a low extension containing a semicircular double wooden door; in the rear facade five narrow windows. The low section of the main wing with flat roof is extended to the rear. The long facade here likewise has four bays and contains a similar window arrangement as the front facade of the main wing. Adjoining is a connection with the former kitchen, the facade here has five narrow windows.
Of the INTERIOR almost nothing has been preserved. On the ground floor of the main wing virtually everything has been removed. The rooms on the upper floor on the front side are still intact, as are the associated doors and some fireplaces.
In both wings the layout is still recognisable but otherwise almost nothing original remains. The staircases are still intact however.
The director's room is still somewhat in the original state. A large fireplace and two wall cupboards date back to the origin of this building.
Valuation
POST OFFICE with DIRECTOR'S RESIDENCE dating from 1920 designed by architect JOSEPH CROUWEL.
- Of architectural historical value as a good example of a post office in the Amsterdam School style. The exterior of the object has been particularly well and faithfully preserved. The property stands out due to its exceptional design, good proportions, use of materials and detailing. The object is a good example of the work of architect J. Crouwel who as state architect also designed the post offices of Utrecht, Arnhem and Haarlem. The object is a good example of a post office from the first half of the nineteenth century. The object features a natural stone coat of arms designed by the well-known sculptor Willem Brouwer.
- Of urban planning value due to the strong defining quality of the building.
- Of cultural historical value due to the use of the object as an expression of a cultural and economic historical development.
Nearby in the register
- Predik het EvangelieKerk en kerkonderdeelunder 1 mi
- Overheidsgebouw, Nieuwstad 76Overheidsgebouwunder 1 mi
- Woonhuis, Grutstraat 27Woonhuisunder 1 mi
- Kerk, Simonsplein 25Kerk en kerkonderdeelunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.