Rijksmonumentenregister · Netherlands
Verkeersbrug, de Schans bij 1
Munnekezijl, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Brug
- Function
- Verkeersbrug
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1882
- Address
- de Schans bij 1, 9853 PK Munnekezijl (Noardeast-Fryslân 21)
- Place
- Munnekezijl
- Municipality
- Noardeast-Fryslân
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.30106, 6.27619
- Monument number
- 512870
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
3 historical maps cover this location, the earliest the 1862 map "Kaart van de molenpolders in het Westerkwartier der provincie Groningen en de daardoor uitwaterende in de provincie Drenthe / ... onder toezigt van C. Brunings ; opgenomen en in kaart gebragt door K. van Rijn" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De BRUG met KEERSLUIS te Munnekezijl dateert uit 1882 en is onlosmakelijk verbonden met de historie van de waterbeheersing van heel Friesland. Sinds de Middeleeuwen heeft in dit gebied door bedijking landaanwinning plaatsgevonden; de rivier de Lauwers mondde hier uit in zee en voerde het Friese boezemwater af. Verscheidene malen is de Lauwers verlegd of afgesneden. De hier beschreven sluis is onderdeel van een plan dat in 1881 door Provinciale Staten van Friesland werd aangenomen. Dit plan omvatte de verbetering van de afvoerkanalen vanaf het Bergumermeer tot aan Zoutkamp, en het verleggen van de Lauwers via een 36 meter breed stroomkanaal met een brug en keersluis. Het stroomkanaal werd ten oosten van het dorp Munnekezijl aangelegd en sneed de ten westen van dit dorp lopende Lauwers af. Hierdoor kwam het dorp op een eiland te liggen. Brug en sluis zijn landschappelijk opgenomen in het nog aanwezige profiel van de slapersdijk. Het ontwerp van de brug met keersluis is op een klassieke wijze traditioneel: de gemetselde booggewelven en de vormgeving van de borstwering volgen de principes van de Romeinse bruggen- en sluizenbouw. Ontwerper is mogelijk ir. Methardus, de uitvoering werd gegund aan de firma L. Kalis te Sliedrecht en vond in 1882 plaats onder toezicht van Provinciale Waterstaat. Na de afsluiting van de Lauwerszee is de functie als noodwaterkering verdwenen en is het complex enige tijd aan verval onderhevig geweest. In 1985 heeft een restauratie plaatsgevonden door de Provincie met behoud van het aanwezige originele materiaal. Inwendig is aan de hoge zijde beton aangebracht, waarna het metselwerk met de originele stenen opnieuw is aangebracht. Het rijdek van de brug was oorspronkelijk belegd met kinderkopjes, maar was al ruim vóór de restauratie vervangen door een betonplaat. De oorspronkelijke dorpsbebouwing direct ten westen van de keersluis met brug is verdwenen.
Omschrijving
De functies van brug en uitwateringsluis/waterkering zijn in één langgerektbouwwerk, 44 meter lang en 4.60 meter hoog ondergebracht en uniform vormgegeven. De brug is gemetseld in bruine baksteen, de borstwering en steunberen in gele strengperssteen. Voor de bovenranden van de borstwering, de stroompijlers en de trappen naar de keermuur is natuursteen gebruikt; op de keermuur staat een vernieuwde ijzeren leuning. De vier meter brede brug is gemetseld in elf booggewelven, steunend op stroompijlers. De bovenbouw heeft aan weerszijden een opgemetselde halfopen borstwering met liseen-achtige verdikkingen boven de pijlers; onder een natuurstenen cordonlijst tussen op- en onderbouw loopt deze verdikking door, zich trapsgewijs verjongend.
Tussen de borstwering en de keermuur aan de noord/zee zijde van de brug staan contreforten van gele strengperssteen, die schuin oplopen naar de keermuur. Aan beide uiteinden van de keermuur geven trappen toegang tot de bovenzijde ervan. Onderin de keermuur bevinden zich 22 stroomgaten, twee per doorlaat, die met houten luiken afgesloten kunnen worden; bovenop de keermuur 22 openingen, afgesloten met luiken van plaatstaal. In het midden van de keermuur aan de brugzijde zijn twee gedenkstenen aangebracht in natuursteen: de onderste vermeldt in zwart opgezette letters: "PROVINCIE FRIESLAND 1882" en de bovenste, kleinere: "DOOR DE PROVINCIE GERESTAUREERD IN 1985".
Waardering
De boogbrug met uitwateringssluis/waterkering te Munnekezijl uit 1882 is van algemeen cultuurhistorisch en landschappelijk belang:
- als zeer belangrijke belichaming van de waterstaatsgeschiedenis in Friesland;
- als essentieel ruimtelijk en functioneel onderdeel van het project ter verbetering van de afwatering door Provinciale Waterstaat in de jaren tachtig van de negentiende eeuw;
- vanwege de hoge mate van gaafheid van het bouwwerk;
- vanwege het klassieke ontwerp, waarin de functies van brug en sluis in een uitgebalanceerde vorm zijn samengebracht en vormgegeven;
- vanwege de beeldbepalende plaats die het geheel inneemt in het open landschap bij Munnekezijl.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The BRIDGE with SLUICE GATE at Munnekezijl dates from 1882 and is inextricably linked to the history of water management throughout Friesland. Since the Middle Ages, land reclamation through dike building has taken place in this area; the river Lauwers emptied here into the sea and discharged the Frisian boezem water. On several occasions the Lauwers was relocated or cut off. The sluice described here is part of a plan adopted in 1881 by the Provincial States of Friesland. This plan encompassed the improvement of drainage channels from Bergumermeer to Zoutkamp, and the relocation of the Lauwers via a 36 metre wide tidal channel with a bridge and sluice gate. The tidal channel was constructed to the east of the village of Munnekezijl and cut off the Lauwers which ran to the west of this village. As a result, the village came to be situated on an island. Bridge and sluice are integrated into the landscape within the still existing profile of the slapersdijk. The design of the bridge with sluice gate is traditionally classical in manner: the masonry barrel vaults and the shaping of the parapet follow the principles of Roman bridge and sluice construction. The designer is possibly ir. Methardus; the execution was awarded to the firm L. Kalis of Sliedrecht and took place in 1882 under the supervision of Provincial Water Authority. After the closure of the Lauwerszee, the function as emergency water barrier disappeared and the complex underwent decay for some time. In 1985 a restoration took place by the Province with preservation of the existing original material. Internally, concrete was applied on the high side, after which the masonry was rebuilt with the original stones. The bridge deck was originally paved with setts, but had already been replaced by a concrete slab well before the restoration. The original village buildings immediately to the west of the sluice gate with bridge have disappeared.
Description
The functions of bridge and outfall sluice/water barrier are housed in one elongated structure, 44 metres long and 4.60 metres high and uniformly designed. The bridge is masonry in brown facing brick, the parapet and buttresses in yellow dry-pressed brick. Natural stone has been used for the upper edges of the parapet, the current piers and the stairs to the weir wall; a renewed iron railing stands on the weir wall. The four metre wide bridge is masonry in eleven barrel vaults, resting on current piers. The superstructure has on both sides a built-up half-open parapet with lisene-like thickenings above the piers; under a natural stone string course between superstructure and substructure this thickening continues, tapering in steps.
Between the parapet and the weir wall on the north/sea side of the bridge stand buttresses of yellow dry-pressed brick, which slope up towards the weir wall. At both ends of the weir wall, stairs provide access to its top. At the bottom of the weir wall are 22 stream openings, two per opening, which can be closed with wooden shutters; on top of the weir wall 22 openings, closed with sheet steel shutters. In the middle of the weir wall on the bridge side two commemorative stones in natural stone have been set: the lower one states in black-set letters: "PROVINCIE FRIESLAND 1882" and the upper one, smaller: "RESTORED BY THE PROVINCE IN 1985".
Valuation
The arch bridge with outfall sluice/water barrier at Munnekezijl from 1882 is of general cultural-historical and landscape importance:
- as a very significant embodiment of water management history in Friesland;
- as an essential spatial and functional component of the project for improving drainage by Provincial Water Authority in the eighteen-eighties;
- on account of the high degree of integrity of the structure;
- on account of the classical design, in which the functions of bridge and sluice are brought together and shaped in a well-balanced form;
- on account of the visually dominant position which the whole occupies in the open landscape at Munnekezijl.
Nearby in the register
- Molen, Poorthoek 8Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Boerderij, Ooster-Waarddijk 1Boerderij2 mi
- Boerderij, Teenstraweg 9Boerderij2 mi
- Boerderij, Gaaikemaweg 10Boerderij2 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.