Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Eise Eisingastraat 18
Franeker, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1912
- Address
- Eise Eisingastraat 18, 8801 KG Franeker (Waadhoeke 21)
- Place
- Franeker
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.18748, 5.54514
- Monument number
- 512690
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1908 map "5 Harlingen" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Dit blokvormige WOONHUIS bevindt zich in het centrum van Franeker, aan de noordzijde van de binnengracht, ongeveer halverwege de E. Eisingastraat. Het woonhuis is met de voorgevel naar het zuiden georiënteerd. Het ligt, door de segmentboogvormige uitbouw in de eerste bouwlaag, ongeveer 1 meter buiten de rooilijn. Het pand is het resultaat van de verbouwing van een ouder pand, waarvoor in mei 1912 een verbouwvergunning is verleend aan dhr. Johannes W. Lunter te Franeker. De ontwerper en uitvoerder van het plan tot verbouwing van het pand was architect Nicolaas J. Adema (1860-1946) uit Franeker. In de periode van ca 1900 tot 1910 ontwierp de architect in de decoratieve bouwstijl van de Art Nouveau. Een goed voorbeeld daarvan is het woonblok Molenpôlle uit 1909, Zuiderkade 2, 3 en 4. Bij dit woonhuis heeft de architect voor wat het exterieur betreft minder gebruik gemaakt van decoratieve elementen; het interieur daarentegen, waarvoor architect Adema gewoonlijk ook zorg droeg, was even decoratief als in zijn vroegere ontwerpen. Hier is daarom veeleer sprake van Overgangsarchitectuur met toepassing van Art Nouveau-elementen. Ook het interieur komt in aanmerking voor de bescherming van rijkswege.
In het voorjaar 1994 is de voorgevel opgeknapt.
Omschrijving
Het woonhuis heeft een rechthoekige plattegrond, is twee bouwlagen hoog, met daarboven een hoge zolderverdieping. Het is opgebouwd uit witte verblendstenen en bruine bakstenen in de voorgevel. Voor de achtergevel zijn waarschijnlijk de gele bakstenen hergebruikt die van de afbraak van het vorige pand afkwamen. Voor de plint is natuursteen gebruikt. Het schilddak wordt gedekt door zwart geglazuurde Hollandse pannen. De voorgevel wordt door drie lisenen verdeeld in twee ongelijke delen: rechts het deel met de ingang en links ervan het deel met de segmentboogerker. De lisenen zijn uit verblendsteen opgetrokken.
De spaarvelden worden afgesloten door een gecombineerde lijst van muizetand en zaagtand. Hierboven bevindt zich een gemetselde fries met een kruismotief in witte verblendstenen. Het hoofdgestel rust op zeven platte klossen. Op de dakhelling boven de voorgevel is een houten, hoge en smalle dakkapel geplaatst met zadeldak en geprofileerde lijst (windveer). Het dak van de dakkapel ligt in hetzelfde vlak als de hoofdkap. De dakkapel heeft openslaande vensters met drieruits bovenlicht. De voordeur, boven twee natuurstenen treden, wordt door de lisenen geflankeerd (van witte verblendsteen en bruine baksteen). Het is een geverniste houten deur met snijwerk in de stijl van de Art Nouveau. In het midden van het bovendeel bevindt zich een rond venster dat aan de onderzijde gemarkeerd wordt door een houten halfronde lijst, waarin de brievenbusopening is aangebracht. In het rechthoekige bovenlicht zit glas-in-lood. Dit bestaat uit rechthoekige ruitjes met in het midden een groot roosvenster. De getoogde strek boven het bovenlicht wordt geflankeerd door twee sluitstenen. Het slot is oorspronkelijk. Boven de voordeur bevindt zich, in de tweede bouwlaag, een H-venster met glas-in-lood in het bovenlicht en strek erboven. De natuurstenen plint ondersteunt de halfronde erker met natuurstenen afgeronde onderdorpel. De erker bestaat uit zes smalle H-vensters met bovenlicht. In de bovenlichten zit glas-in-lood met tweelichtvenster-motief. Hierboven bevindt zich in de tweede bouwlaag een zeer lage balustrade met een klaverbladachtig motief. In de tweede bouwlaag een driedelig venster dat bestaat uit drie H-vensters, waarvan het venster in het midden twee keer breder is dan de zijvensters; in de bovenlichten glas-in-lood. In de oorspronkelijke tekening van architect Adema waren hier twee enkelruitsvensters met bovenlichten getekend. Boven het venster een gemetselde strek. De zijgevels zijn niet zichtbaar omdat het pand nagenoeg direct aan de buurpanden grenst.
De achtergevel is uit gele bakstenen opgetrokken. In de eerste bouwlaag zit een grote nieuwe enkelruitspui met bovenlicht; ernaast de uitgebouwde, uit twee kleine ruimtes bestaande bergplaats. Het voorste deel ervan, grenzend aan het huis, is van een nieuw dak voorzien. In het achterste deel zit de deuropening. Boven de uitbouw is het profiel zichtbaar van een vensteropening met boog. De opening is gedicht. In de tweede bouwlaag zitten drie enkelruitsvensters met drielicht bovenlichten van geel matglas.
De INTERIEURindeling is oorspronkelijk, alsmede het grootste deel van de interieurelementen (alle deuren zijn b.v. origineel). De smalle gang met tochtportaal is tot aan het plafond van de oorspronkelijke betegeling (met eikel-motief) voorzien. De tegels zijn zeer waarschijnlijk afkomstig uit de Van Hulst-fabriek te Harlingen. Het lambriserende deel is geel-groen, het bovendeel gebroken wit. In beide zijn de motieven in de vorm van een X -van vier eikels en van vier eikenbladeren- aangebracht. Het plafond is gedecoreerd met florale decoraties van papier maché. De oorspronkelijke vloerbetegeling met eikels- en eikenblad-motief, in groen en gebroken wit, is overal in de gang nog aanwezig. Hal en gang worden gescheiden door een tochtdeur. In het bovendeel ervan zit mat-geslepen glas met bladeren-motieven. De trap is origineel. De houten handlijst en de trappaal zijn ook in de stijl van de Art Nouveau ontworpen. In de leuning van de trap wordt boven het X-vormig motief (vier eikenbladen naar elkaar toe) herhaald. Onder de trap bevindt zich de originele houten, panelen deur naar de ruimte eronder. De twee houten deuren links van de gang geven toegang tot de kamers en suite. De deuren, met snijwerk in de stijl van de Art Nouveau, hebben in het bovendeel een ovale ruit met glas-in-lood.
Opmerkelijke interieurelementen in de kamers zijn onder meer: de schuifdeuren met omlijsting van papier maché tussen voor- en achterkamer, waarin in de architraaf bloemslingers (festoenen) zijn aangebracht en in de kapiteelachtige delen rozetten. Het geschilderde plafond in de voorkamer, met florale motieven, is door schilder Zijlstra uitgevoerd, een bekende figuur in Franeker van die tijd, die volgens mondelinge overlevering door de kerkvoogdij werd onderhouden. In de hoeken zijn de letters AMDG aangebracht. De letters betekenen: AD MAIORUM DEI GLORIAM (Tot meerdere glorie Gods). Het plafond in de middenkamer is overgeschilderd. In de kamers zijn ook de oorspronkelijke marmeren schoorsteenmantels met betegeling aanwezig; in de voorkamer is de schoorsteenmantel van zwart marmer, in de middenkamer van lichtbeige marmer. Vanaf de gang (en nu ook vanaf de serre) is de keuken te betreden, die over de hele hoogte met originele witte en blauwe tegels is betegeld. Vanuit de keuken is de bergplaats, waar oorspronkelijk het toilet voor het personeel was geplaatst, bereikbaar. Hier werd ook de brandstof bewaard. De indeling van de tweede verdieping is oorspronkelijk: de corridor, de originele deuren naar vier slaapkamers, alwaar onder meer de originele plafonds met schildering op linnen, vensters en kasten. De badkamer is vernieuwd. De zolder is deels nog oorspronkelijk en deels verbouwd tot slaapkamers. Hier bevinden zich nog oude houten schappen waar appels en de vruchten van de 72 fruitbomen die vroeger in de grote tuin stonden werden bewaard, en de dienstbodekamer met kast en bedstede.
Waardering
Het woonhuis aan de Eise Eisingastraat 18 te Franeker is van algemeen bijzonder cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- voor de geschiedenis van de architectuur en de bouwtechniek;
- voor het oeuvre van de architect;
- vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp;
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de bijzondere ornamentiek van exterieur en interieur;
- voor het aanzien van de streek langs de gracht in het centrum van de stad;
- vanwege de bijzondere architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de bijzondere architectonische gaafheid van het interieur;
- in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
This block-shaped DWELLING HOUSE is located in the centre of Franeker, on the north side of the inner canal, approximately midway along the E. Eisingastraat. The dwelling house has its front facade oriented to the south. Due to the segmental arch-shaped extension on the first storey, it sits approximately 1 metre beyond the building line. The building is the result of the conversion of an older building, for which a conversion permit was granted in May 1912 to Mr Johannes W. Lunter in Franeker. The designer and executor of the conversion plan was architect Nicolaas J. Adema (1860-1946) from Franeker. In the period around 1900 to 1910 the architect designed in the decorative architectural style of Art Nouveau. A good example of this is the residential block Molenpôlle from 1909, Zuiderkade 2, 3 and 4. For this dwelling house the architect made less use of decorative elements as far as the exterior is concerned; the interior, by contrast, which architect Adema usually also took care of, was as decorative as in his earlier designs. Here, therefore, we are rather dealing with Transitional Architecture with the application of Art Nouveau elements. The interior also qualifies for protection at national level.
In spring 1994 the front facade was refurbished.
Description
The dwelling house has a rectangular floor plan, is two storeys high, with above it a high attic storey. It is built of white facing brick and brown bricks on the front facade. Yellow bricks probably reused from the demolition of the previous building were used for the rear facade. Natural stone was used for the plinth. The hipped roof is covered with black glazed Dutch tiles. The front facade is divided by three pilasters into two unequal sections: on the right the section with the entrance and to the left of it the section with the segmental arch bay window. The pilasters are built of facing brick.
The spandrels are finished with a combined moulding of dentil and saw-tooth pattern. Above this is a moulded frieze with a cross motif in white facing bricks. The main cornice rests on seven flat blocks. On the roof slope above the front facade a wooden, tall and narrow roof dormer is placed with a gabled roof and moulded list (wind board). The roof of the dormer lies in the same plane as the main roof. The dormer has casement windows with three-pane fanlights. The front door, above two natural stone steps, is flanked by the pilasters (of white facing brick and brown brick). It is a varnished wooden door with carved work in the style of Art Nouveau. In the middle of the upper part there is a round window marked at the bottom by a wooden semicircular list, in which the letterbox opening is located. In the rectangular fanlight there is leaded glass. This consists of rectangular panes with in the centre a large rose window. The arched course above the fanlight is flanked by two corner stones. The lock is original. Above the front door, on the second storey, is an H-window with leaded glass in the fanlight and course above. The natural stone plinth supports the semicircular bay window with a natural stone rounded sub-lintel. The bay window consists of six narrow H-windows with fanlight. The fanlights contain leaded glass with a two-light window motif. Above this, on the second storey, is a very low balustrade with a clover-leaf-like motif. On the second storey a three-part window consisting of three H-windows, of which the centre window is twice as wide as the side windows; leaded glass in the fanlights. In the original drawing by architect Adema two single-pane windows with fanlights were drawn here. Above the window a moulded course. The side facades are not visible because the building is virtually directly adjacent to the neighbouring buildings.
The rear facade is built of yellow brick. On the first storey is a large new single-pane shop window with fanlight; next to it the built-out storage area consisting of two small rooms. The front part of it, adjoining the house, has been provided with a new roof. In the rear part is the door opening. Above the extension the profile of a window opening with arch is visible. The opening is blocked. On the second storey are three single-pane windows with three-pane fanlights of yellow frosted glass.
The INTERIOR layout is original, as is most of the interior elements (all doors, for example, are original). The narrow hall with draught lobby is fitted throughout to the ceiling with original tiling (with acorn motif). The tiles almost certainly came from the Van Hulst factory in Harlingen. The wainscot part is yellow-green, the upper part off-white. In both the motifs are in the form of an X - of four acorns and four oak leaves - incorporated. The ceiling is decorated with floral decorations of papier-mâché. The original floor tiling with acorn and oak leaf motif, in green and off-white, is still present throughout the hall. Hall and corridor are separated by a draught door. In the upper part of it is frosted glass with leaf motifs. The staircase is original. The wooden handrail and stairpost are also designed in the style of Art Nouveau. The leaning rail of the staircase above the X-shaped motif (four oak leaves pointing towards each other) is repeated. Under the stairs is the original wooden panelled door to the room beneath. The two wooden doors to the left of the hall provide access to the interconnecting rooms. The doors, with carved work in the style of Art Nouveau, have in the upper part an oval pane with leaded glass.
Remarkable interior elements in the rooms include: the sliding doors with papier-mâché surround between front and rear room, in which floral garlands (festoons) are incorporated in the architrave and rosettes in the capital-like parts. The painted ceiling in the front room, with floral motifs, was executed by painter Zijlstra, a well-known figure in Franeker at the time, who according to oral tradition was maintained by the church wardens. The letters AMDG are placed in the corners. The letters mean: AD MAIOREM DEI GLORIAM (To the greater glory of God). The ceiling in the middle room has been repainted. In the rooms are also the original marble fireplaces with tiling; in the front room the fireplace is of black marble, in the middle room of light beige marble. From the hall (and now also from the conservatory) the kitchen can be entered, which is tiled throughout its entire height with original white and blue tiles. From the kitchen the storage area is accessible, where originally the toilet for the staff was located. Fuel was also stored here. The layout of the second storey is original: the corridor, the original doors to four bedrooms, where among other things the original painted ceilings on linen, windows and cupboards are found. The bathroom has been renovated. The attic is partly still original and partly converted into bedrooms. Here are still old wooden shelves where apples and the fruit from the 72 fruit trees that once stood in the large garden were stored, and the servant's room with cupboard and bed alcove.
Valuation
The dwelling house at Eise Eisingastraat 18 in Franeker is of general particular cultural-historical and architectural-historical importance:
- for the history of architecture and building techniques;
- for the oeuvre of the architect;
- because of the high aesthetic quality of the design;
- because of the special use of materials and the special ornamental details of exterior and interior;
- for the appearance of the area along the canal in the centre of the city;
- because of the special architectural integrity of the exterior;
- because of the special architectural integrity of the interior;
- in relation to the visual and structural integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Woonhuis, Eise Eisingastraat 17Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Eise Eisingastraat 19Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Eise Eisingastraat 20Woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Eise Eisingastraat 16Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.