Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Kerkbuurt 1
Hitzum, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1819
- Address
- Kerkbuurt 1, 8805 TH Hitzum (Waadhoeke 21)
- Place
- Hitzum
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.16603, 5.51912
- Monument number
- 512687
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Digital Commonwealth, Boston Public LibraryDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford Libraries
5 historical maps cover this location, the earliest the 1814 map "Seven United Provinces." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De Nederlands Hervormde KERK van het terpdorp Hitzum ligt ten zuiden van de Franekerweg, aan de oostkant van het dorp. De kerk is met de voorgevel naar het westen gericht en ligt op een enigszins verhoogd KERKHOF met graftekens van lokaal belang. De kerk is in 1883 gebouwd ter vervanging van een voorgangster uit de 16de eeuw. De toren van de oudere kerk werd in 1819 vervangen door de huidige toren, die overigens in 1951 met machinale steen is ommetseld. Het huidige gebouw is door architect M. Hofstra uit Franeker ontworpen en door aannemer F. Bruinsma voor f 7.155,10 gebouwd. Schip en aangebouwde consistorie zijn opgetrokken in eclectische trant; de sobere ommetseling van de toren is verwant met de architectuur van de Delftse School. De gedenksteen in de noordmuur luidt: " (...) de eerste steen gelegd den 21 juni 1883, door Joseph Louis, Simon Chrietien Giddefroy (...)". De kerk is op 4 november 1883 ingewijd.
In 1981 zijn interieur en orgel gerestaureerd. Een heg en een smeedijzeren TOEGANGSHEK begrenzen het met enkele hoge bomen omzoomde kerkhof. Het toegangshek, aan de westzijde, bestaat uit vier met krullen versierde hekstijlen, waartussen twee draaibare middenvleugels en twee vaste zijvleugels. Ervoor ligt een drie treden tellende bakstenen stoep. Aan de zuidzijde, in de hoek tussen de consistorie en het schip, bevindt zich een ijzeren URINOIR met scheidingsschot van golfplaten tussen smalle ijzeren staanders, bekroond met vazen. De ijzeren pisbak heeft de vorm van een Griekse kantharos.
Omschrijving
De zaalkerk uit 1883 heeft een rechthoekige plattegrond en wordt afgesloten door een driezijdige absis. Aan de westzijde liggen de (in 1951 ommetselde) vierkante toren uit 1819 en de rechthoekige consistoriekamer uit 1883. Het gebouw is opgetrokken uit bruine baksteen, verlevendigd door banden en strekken van rood en geel metselwerk; Y-vormige sierankers met krullen. Het schip wordt gedekt door een zadeldak belegd met zwarte ongeglazuurde Hollandse pannen; bakgoot op houten klossen; vergaarbak. De zuidmuur is (later) wit gepleisterd, evenals de plint. De door schuin afgedekte steunberen gelede zuid- en de noordgevel hebben drie rondboogvensters met tracering en een rond venster eveneens met tracering. De driezijdig gesloten absis heeft aan de buitenzijden een rondboogvenster met tracering; in het blinde middenveld twee rozetankers ter bevestiging van de hangende kanselkuip. De consistoriekamer, onder met Lucas IJsbrandspannen belegd lessenaardak, heeft aan de zuid- en westzijde, binnen de terugspringende spaarvelden, een vensterpartij. De vensterpartij in de zuidmuur bestaat uit drie H-vensters met houten kozijnen en getoogde strek; die in de westmuur uit twee H-vensters met houten kozijnen en getoogde strek. Bakgoot op houten klosjes; vergaarbak. De ommetseling van de toren uit 1951 is uitgevoerd in gele baksteen; erachter gaat nog het muurwerk uit 1819 schuil. De vierkante toren, met even uitgemetselde rand, wordt bekroond door een zeskantige ingesnoerde leiengedekte naaldspits met windvaan in de vorm van een haan. In de toren van beneden naar boven een dubbele houten toegangsdeur in halfrond portaal, een rond venster met tracering, een wijzerplaat en vier maal twee gekoppelde galmgaten met elk twee galmborden. In de klokkenstoel een klok uit 1637, gegoten door Jacob Noteman, diameter 103,2 cm.
Het INTERIEUR wordt overdekt door een tongewelf en is versierd met stucwerk. Links en rechts in het schip bevinden zich de zogenaamde "Amerikaansche Kerkbanken"; typerend voor deze -in Friesland- unieke banken zijn de gebogen, gekrulde zittingen. In de absis bevindt zich de hangende, achtkantige kanselkuip die vermoedelijk uit 1819 dateert: de tijd waarin de kerk een opknapbeurt heeft gehad. De kuip bestaat uit vier brede en vier smalle zijden met versierde panelen; op de hoeken Corinthisch pilasters met eikenbladeren. Ruggeschot, klankbord en trap zijn vermoedelijk van latere datum: waarschijnlijk uit 1883, het bouwjaar van de huidige kerk. 19de-eeuwse koperen lezenaar met duif - symbool voor de Heilige Geest - met boekrol in de pootjes. Het eenklaviers orgel, gemaakt in 1855 door L. van Dam en Zonen te Leeuwarden, staat op een orgeltribune die rust op twee forse gecanneleerde houten Corinthisch zuilen op hoog basement. De tribune heeft een balustrade met panelen. Voorts zijn nog van belang twee gesneden lezenaars uit het laatste kwart van de 17de eeuw en vier eenvoudige tekstbordjes uit het laatste kwart van de 18de eeuw.
Waardering
De Hervormde Kerk, met kerkhof, toegangshek en urinoir te Hitzum (1819 en 1883) is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling;
- voor het oeuvre van de bouwmeester;
- vanwege de samenhang tussen exterieur- en interieuronderdelen;
- voor het aanzien van het dorp;
- vanwege de in redelijke mate aanwezig architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de architectonische gaafheid van het interieur;
- vanwege een aantal waardevolle interieuronderdelen;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de dorpse en landschappelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Dutch Reformed Church of the terp village Hitzum lies to the south of the Franekerweg, on the east side of the village. The church is oriented with its front facade towards the west and stands on a somewhat elevated churchyard with gravestones of local significance. The church was built in 1883 to replace an earlier predecessor from the 16th century. The tower of the older church was replaced in 1819 by the present tower, which was however re-pointed with machine-made brick in 1951. The current building was designed by architect M. Hofstra from Franeker and built by contractor F. Bruinsma for f 7,155.10. The nave and adjoining vestry are executed in an eclectic style; the plain re-pointing of the tower is related to the architecture of the Delft School. The commemorative stone in the north wall reads: "(...) the first stone laid on 21 June 1883, by Joseph Louis, Simon Chrietien Giddefroy (...)". The church was consecrated on 4 November 1883.
In 1981 the interior and organ were restored. A hedge and a wrought-iron entrance gate bound the churchyard, which is bordered by several tall trees. The entrance gate, on the west side, consists of four gate posts decorated with scrolls, between which are two revolving central wings and two fixed side wings. In front of it lies a brick step with three treads. On the south side, in the corner between the vestry and the nave, is an iron urinal with a partition of corrugated sheets between narrow iron uprights, crowned with vases. The iron pissoir has the form of a Greek kantharos.
Description
The hall church from 1883 has a rectangular ground plan and is closed off by a three-sided apse. On the west side are the square tower from 1819 (re-pointed in 1951) and the rectangular vestry room from 1883. The building is constructed of brown brick, enlivened by bands and stretches of red and yellow brickwork; Y-shaped ornamental wall anchors with scrolls. The nave is covered by a gabled roof laid with black unglazed Dutch tiles; drainpipe on wooden blocks; gutter. The south wall is (later) plastered white, as is the plinth. The south and north gable, divided by sloping buttresses, have three round-arched windows with tracery and a round window also with tracery. The three-sided closed apse has round-arched windows with tracery on the outside; in the blind central field two rosette anchors for fastening the hanging pulpit canopy. The vestry room, beneath a catslide roof covered with Lucas IJsbrand tiles, has a window arrangement on the south and west side, within the recessed sparing fields. The window arrangement in the south wall consists of three H-windows with wooden frames and string course; that in the west wall of two H-windows with wooden frames and string course. Drainpipe on wooden blocks; gutter. The re-pointing of the tower from 1951 was carried out in yellow brick; behind it the brickwork from 1819 is still concealed. The square tower, with evenly projecting edge, is crowned by a hexagonal compressed slate-clad spire with a weather vane in the form of a rooster. In the tower from bottom to top a double wooden entrance door in a semicircular portico, a round window with tracery, a clock face and four times two coupled sound holes each with two sound boards. In the bell frame a bell from 1637, cast by Jacob Noteman, diameter 103.2 cm.
The interior is covered by a barrel vault and is decorated with stucco. On the left and right in the nave are the so-called "American Church Benches"; characteristic of these benches - unique in Friesland - are the curved, scrolled seating. In the apse is the hanging, octagonal pulpit canopy presumably dating from 1819: the time when the church underwent renovation. The canopy consists of four wide and four narrow sides with decorated panels; on the corners Corinthian pilasters with oak leaves. Backrest, sounding board and stairs are presumably of a later date: probably from 1883, the construction year of the present church. 19th-century copper lectern with dove - symbol of the Holy Spirit - with scroll in its feet. The single-manual organ, made in 1855 by L. van Dam and Sons in Leeuwarden, stands on an organ gallery that rests on two sturdy fluted wooden Corinthian columns on a high plinth. The gallery has a balustrade with panels. Furthermore, two carved lecterns from the last quarter of the 17th century and four simple text boards from the last quarter of the 18th century are also of importance.
Valuation
The Reformed Church, with churchyard, entrance gate and urinal at Hitzum (1819 and 1883) is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as an expression of spiritual development;
- for the oeuvre of the master builder;
- because of the coherence between exterior and interior components;
- for the appearance of the village;
- because of the reasonably present architectural integrity of the exterior;
- because of the architectural integrity of the interior;
- because of a number of valuable interior components;
- in relation to the structural and visual integrity of the village and landscape surroundings.
Nearby in the register
- Veehouderij, Molenweg 1Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Oude Weg 3Boerderijunder 1 mi
- Boerderij, Kie 4Boerderijunder 1 mi
- Achlumer MoleIndustrie- en poldermolen1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.