TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Kerk, Buorren 42

Tytsjerk, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Built
1892
Address
Buorren 42, 9255 KL Tytsjerk (Tytsjerksteradiel 21)
Place
Tytsjerk
Municipality
Tytsjerksteradiel
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
53.20620, 5.91430
Monument number
512578

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

Utrecht University Library

3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 3 Leeuwarden, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

In eclectische trant gebouwde Nederlands Hervormde KRUISKERK en aangebouwde TOREN met neorenaissance ornamentiek. De oorspronkelijke achttiende eeuwse zaalkerk is in 1892 verbouwd tot kruiskerk, met een transept en absis. Een gevelsteen uit 1716 in de voorgevel verwijst naar de oude zaalkerk. Op de steen is een wapen met haan en lelie afgebeeld en het opschrift: `Favente Deo ter Opt Max Aedes Haec Sacra Ab Incolis Huius Vici Exstructa Anno Domini CDDCCXVI Hectore Wilhelmo:a Glinstra Territorii Praetore'.

De tekst op de gevelsteen in de absis wijst op de verbouwing van 1892: `Den 20 juli 1892 is de eerste steen van het nieuwe gedeelte dezer kerk gelegd namens de kerkvoogden A.J. Inia-W.H. van der Meer, G.W. van der Wielen door den eerstgenoemde adm. kerkvoogd'. Inwendig is de kerk in 1949 geheel gewijzigd, waarbij alleen de preekstoel, het doophek, en het orgel intact zijn gebleven. De toren is in 1905 gebouwd naar een ontwerp van de architect W.C. de Groot (1853-1939) en verving een oudere toren.

De kerk staat iets buiten het dorp en maakt deel uit van een complex bestaande uit, na 1945 sterk gewijzigde en uitgebreide, pastorie en schoolgebouwen. Rondom de kerk ligt een eenvoudige met een heg omheinde begraafplaats.

Omschrijving

De kruiskerk is opgetrokken in bruinrode baksteen en heeft een vijfzijdige absis. De zadeldaken van het schip en transept en het vijfzijdige schilddak boven de absis zijn gedekt met blauwe geglazuurde Friese golfpannen. In de dakschilden van het schip bevinden zich vier kleine kajuiten onder tentdakjes; gootlijst op geprofileerde gootklossen; fries van gekleurd siermetselwerk. De gevels van het transept en de absis staan op een gemetselde plint in donkerbruine baksteen; zware staafankers in alle gevels. De geveltop van de voorgevel is voorzien van vlechtingen en wit geschilderde natuurstenen aanzetstenen en dekplaten, evenals de schoudergevels van het transept die met speklagen zijn gedecoreerd. Op de schouders sierbollen met smeedijzeren decoraties. De tuit is versierd met getand pleisterwerk en bekroond met een fronton.

In de gevels van het schip zijn aan elke kant drie rondboogvensters met negentiende eeuwse tracering; identieke, maar iets grotere vensterpartijen in het transept; in de absis zijn ze gedicht. Alle vensters met witte aanzet- en sluitstenen en gekleurd glas-in-lood. De grindbetonnen vensterbanken zijn van later datum.

De TOREN die centraal tegen de westgevel van de kerk is geplaatst, is opgetrokken op een plint van ruw gehakte natuursteen, op een vierkante plattegrond in bruinrode baksteen afgewisseld met sierbanden van gele baksteen. Op de nok van het achtzijdige tentdak staat een achtkantige slanke spits met uivormige insnoering; weerhaan; dak en spits zijn gedekt met leien in Maasdekking; fries en gootlijst als die van de kerk, maar met rijker gedecoreerde gootklossen. In de zuidgevel bevindt zich de zware opgeklampte rondboog toegangsdeur met decoratief smeedijzeren hang- en sluitwerk, binnen een lijst van massieve natuurstenen blokken. Boven deze lijst een gevelsteen tussen klauwstukken met voluutdecoraties en frontonbekroning. De tekst op de gevelsteen luidt: `Den 28 september 1905 is den eersten steen van deze nieuwe toren gelegd door: J.G. Dillema, F.H. v.d. Veen en S.A. Visser Kerkvoogden'.

In de gevels van de toren korfboogvormige spaarvelden, waarin van beneden naar boven: drie rechtgesloten vensters onder natuurstenen latei, twee getoogde vensters en galmgaten onder natuurstenen latei met rondboogjes. In de gevel aan de kerkzijde ontbreken de vensters. Het uurwerk uit 1905 is van G. de Loozer te Leeuwarden: vier identieke wijzerplaten met Romeinse cijfers tussen pilasters met wangen onder fronton. De voluutdecoratie op de wangen is een herhaling van die op de klauwstukken boven de entree.

In de toren is een gevelsteen aangebracht met het opschrift `Den 3 junij 1801 heeft Maike H. Wadman gelegt den eersten steen. De bestuurders van dit Toorenwerk geweest zijn Hen hr. F. Wadman Oege Aukes als voogden van Tietsjerk maar door 't versterven van dees laatst is verkoosen Gerijt Andrijsen zijn plaats.' Deze steen refereert aan de oude klokkentoren die in 1905 door de huidige werd vervangen.

INWENDIG rust het tongewelf van het schip op een geprofileerde lijst boven kleine consoles. Boven het koor een meloengewelf in drie segmenten. Monumentale oudere interieuronderdelen in het verder gemoderniseerde interieur: torenklok uit 1608; achttiende eeuwse eikenhouten spreekstoel en doophek; orgel met hoofdwerk en bovenwerk uit 1887 van Bakker en Timmenga uit Leeuwarden. Opvallend zijn verder de Tien Geboden borden in de transeptarmen met vergulde letters op zwarte ondergrond binnen een fraaie lijst.

Waardebepaling

Het in oorsprong achttiende eeuws kerkgebouw met preekstoel, doophek en orgel, dat in 1892 een eind negentiende eeuws aanzien heeft gekregen, en de toren uit 1905 met torenklok uit 1608 zijn van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang:

- vanwege de Neo-Renaissance bouwstijl en ornamentiek van met name de toren;

- vanwege de regionale uniciteit van de toren;

- vanwege de hoge mate van gaafheid;

- vanwege de aanwezigheid van de achttiende eeuwse preekstoel met doophek, het orgel uit 1887 en de torenklok uit 1608;

- vanwege de beeldbepalende betekenis voor het aanzien van het dorp Tytsjerk.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Dutch Reformed CROSS CHURCH built in eclectic style and attached TOWER with neo-Renaissance ornamentation. The original eighteenth-century hall church was rebuilt in 1892 into a cross church, with a transept and apse. A stone tablet from 1716 in the front facade refers to the old hall church. On the stone a coat of arms with a rooster and lily is depicted and the inscription: `Favente Deo ter Opt Max Aedes Haec Sacra Ab Incolis Huius Vici Exstructa Anno Domini CDDCCXVI Hectore Wilhelmo:a Glinstra Territorii Praetore'.

The text on the stone tablet in the apse refers to the 1892 rebuilding: `On 20 July 1892 the first stone of the new part of this church was laid on behalf of the church wardens A.J. Inia-W.H. van der Meer, G.W. van der Wielen by the aforementioned adm. church warden'. Internally the church was completely altered in 1949, with only the pulpit, baptism gate, and organ remaining intact. The tower was built in 1905 to a design by architect W.C. de Groot (1853-1939) and replaced an older tower.

The church stands slightly outside the village and is part of a complex consisting of, after 1945 greatly altered and extended, parsonage and school buildings. Around the church lies a simple cemetery enclosed by a hedge.

Description

The cross church is constructed in reddish-brown brick and has a five-sided apse. The gabled roofs of the nave and transept and the five-sided hipped roof above the apse are covered with blue glazed Frisian curved tiles. In the roof panels of the nave there are four small dormers under tent rooflets; gutter moulding on profiled gutter brackets; frieze of coloured decorative brickwork. The gables of the transept and the apse stand on a mortared plinth in dark brown brick; heavy rod anchors in all gables. The gable top of the front facade is provided with interlacing and white-painted natural stone ashlar stones and coping plates, as well as the shoulder gables of the transept which are decorated with stone banding. On the shoulders ornamental balls with wrought-iron decorations. The spout gable is decorated with toothed plasterwork and topped with a pediment.

In the gables of the nave are on each side three round-headed windows with nineteenth-century tracery; identical but slightly larger window sections in the transept; in the apse they are blocked. All windows with white ashlar and coping stones and coloured stained glass. The gravel concrete window sills are of later date.

The TOWER which is centrally placed against the west gable of the church, is constructed on a plinth of rough-hewn natural stone, on a square ground plan in reddish-brown brick alternated with decorative bands of yellow brick. On the ridge of the octagonal tent roof stands a slender eight-sided spire with egg-shaped constriction; weathervane; roof and spire are covered with slate in Maas-pattern slating; frieze and gutter moulding as those of the church, but with more elaborately decorated gutter brackets. In the south gable is the heavy clamped round-headed entrance door with decorative wrought-iron hinges and fittings, within a frame of massive natural stone blocks. Above this frame a stone tablet between claw pieces with volute decorations and pediment capping. The text on the stone tablet reads: `On 28 September 1905 the first stone of this new tower was laid by: J.G. Dillema, F.H. v.d. Veen and S.A. Visser Church Wardens'.

In the gables of the tower basket-arched spandrels, in which from bottom to top: three straight-headed windows under natural stone lintel, two arched windows and sound holes under natural stone lintel with round-headed arches. On the gable on the church side the windows are missing. The clock from 1905 is by G. de Loozer of Leeuwarden: four identical dial plates with Roman numerals between pilasters with wings under a pediment. The volute decoration on the wings is a repetition of that on the claw pieces above the entrance.

In the tower is a stone tablet with the inscription `On 3 June 1801 Maike H. Wadman laid the first stone. The directors of this Tower-work were Hon. Mr. F. Wadman and Oege Aukes as guardians of Tietsjerk but through the death of the latter Gerijt Andrijsen was elected in his place.' This stone refers to the old belfry which in 1905 was replaced by the current one.

INTERNALLY the barrel vault of the nave rests on a profiled moulding above small consoles. Above the choir a melon vault in three segments. Monumental older interior components in the otherwise modernised interior: tower clock from 1608; eighteenth-century oak pulpit and baptism gate; organ with main work and upper work from 1887 by Bakker and Timmenga from Leeuwarden. Also striking are the Ten Commandments boards in the transept arms with gilt letters on black background within an attractive frame.

Valuation

The originally eighteenth-century church building with pulpit, baptism gate and organ, which in 1892 acquired a late nineteenth-century appearance, and the tower from 1905 with bell from 1608 are of general cultural and architectural-historical significance:

- because of the Neo-Renaissance building style and ornamentation particularly of the tower;

- because of the regional uniqueness of the tower;

- because of the high degree of integrity;

- because of the presence of the eighteenth-century pulpit with baptism gate, the organ from 1887 and the bell from 1608;

- because of the image-determining significance for the appearance of the village of Tytsjerk.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map