Rijksmonumentenregister · Netherlands
Tuin, Sprengenbergerweg bij 1
Haarle, Overijssel, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Tuin, park en plantsoen
- Function
- Tuin
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1898 - 1910
- Address
- Sprengenbergerweg bij 1, 7448 PB Haarle (Hellendoorn 23)
- Place
- Haarle
- Municipality
- Hellendoorn
- Province
- Overijssel
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.34482, 6.38859
- Part of complex
- 512240
- Monument number
- 512242
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Internet ArchiveUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1894 map "Het Koninkrijk der Nederlanden / bew. door I. Dornseiffen ; get. door E. de Geest" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Omschrijving
Een vrijwel noord-zuid gerichte hoofd-as (meer precies: noord-noord-west wijzend) vormt de basis van de TUIN rondom het huis. In de tuin bevindt zich het BADHUISJE. Deze as komt met een scherpe hoek uit op de Van Heekweg. Het huis ligt met de toren op deze as die hier een lichte knik vertoont. De omtrek van dit tuindeel is vrijwel rechthoekig en is, met uitzondering van gedeelten aan de westzijde en de noord-west-zijde, langs de randen met bomen beplant. Juist binnen deze omtrek loopt aan alle zijden een pad.
Het huis wordt omgeven door een smalle strook verharding van vaal-gele handvorm klinkers in visgraat-verband. Voor de garagedeuren is een groter oppervlak bestraat. Om deze verharding heen en begrensd door een taxushaag, ligt een gazon. Met grote waarschijnlijkheid was dit oorspronkelijk aangestampte grond. De haag volgt globaal de contouren van het huis, waarbij de hoeken aan de westzijde en de noord-oostzijde zijn afgesnoten. De haag is onderbroken bij de aansluitingen van paden en is daar over korte afstand evenwijdig aan het pad naar buiten toe omgezet. Zulke paden zijn er in beginsel op het assenkruis en op de diagonalen. Oorspronkelijk was de haag ter plaatse van elke richtingsverandering en ter plaatse van elke onderbreking gemarkeerd door een naar boven uitstekende geknipte bolvorm. Deze bolvormen zijn niet alle meer aanwezig. Achter de haag staan aan weerszijden van de paden op de diagonalen rhododendronstruiken. Ten noorden van het huis is de haag langs de hoofd-as aan weerszijden naar buiten uitgebouwd.
Ten noorden van het huis is de tuin symmetrisch naar de as geordend. De as wordt aan de noordzijde beëindigd door een gemetselde poort met toegangshek die circa 3 meter lager ligt dan het huis. Achter de haag die dit tuindeel scheidt van het gazon rond het huis staan rhododendrons. Langs de as, waarin oorspronkelijk een pad lag als oprit naar het huis, ligt een gazon waarin enkele heesters en bomen. Halverwege de as staat aan weerszijden een Rhododendrongroep. Deze markeerden oorspronkelijk een kruispunt van paden. Door dit deel van de tuin heeft een (symmetrisch) stelsel van paden gelopen, dat aansloot op de doorgangen in de taxushaag rond het gazon bij het huis. Deze paden zijn nu nog gedeeltelijk herkenbaar. Het pad in de hoofd-as zet zich voorbij de poort buiten de tuin in noordelijke richting voort als slingerlaan, beplant met beuk en den, en sluit aan op de Sprengenbergweg.
Ten westen van het huis bevindt zich wel de taxushaag, maar is er weinig beplanting om zodoende het zicht op de heide vrij te houden vanuit de koepel. Buiten de grens van de tuin loopt het terrein aan deze zijde sterk naar beneden.
Ten zuiden van het huis is de taxus-haag aan weerszijden van de as verder van het huis geplaatst en staan op het gazon voor de haag en achter de haag enkele rhododendron struiken. De hoofd-as wordt hier gevormd door een pad dat op de zuidelijke grens van de tuinaanleg gemarkeerd wordt door een houten hek met gemetselde pijlers dat circa 10 meter lager ligt dan het huis. Ten zuiden hiervan wordt de as buiten de eigenlijke tuinaanleg voortgezet als een circa 1 kilometer lange, rechte laan met een laanbeplanting van beuk.
Vanaf het huis is over dit deel van de tuin in zuidoostelijke richting een doorzicht vrijgehouden naar de heide buiten de tuin.
Ongeveer halverwege het huis en bovengenoemd hek ligt ten oosten van het pad de betonnen sokkel (bekleed met kleine keien) van de nu verdwenen windmolen die diende voor de opwekking van electriciteit. Ten oosten van dit bouwsel ligt een talud met daarin een gemetselde trappartij van zeven treden. Ten zuiden van het talud ligt een vrijwel horizontaal gedeelte met als grondvorm een kwart-cirkel. Oorspronkelijk was dit tuindeel ingericht als een geometrische deeltuin, nu begroeid met heesters en bomen. De deeltuin wordt aan de oost- en zuidzijde omgeven door een pad dat uitkomt op het pad in de hoofd-as. Ten westen van de as en grenzend hieraan ligt een rhododendron-bos in de vorm van een halve cirkel, waarvan het middelpunt zich bevindt tegenover de sokkel van de windmolen. Binnen deze aanleg was oorspronkelijk een padenkruis gelegen, met op het kruispunt een cirkelvormig perk. De buitengrens van dit tuindeel werd gevormd door twee parallelle half-cirkelvormig paden die aansluiten op het pad in de hoofd-as. Rhododendron-bos en geometrische deeltuin zijn omgeven door gemengd opgaand bos, onder meer bestaande uit eik, beuk en acacia. In de zuidwest-hoek loopt een pad over de diagonaal de tuin uit.
Ten oosten van het rechthoekige deel van de tuin dat rond het huis is aangelegd, ligt het tweede deel van de tuin: een bosgedeelte met een driehoekige hoofdvorm dat aan de oostzijde grenst aan de Sprengenbergweg.
Vanaf het pad dat aan de oostkant van het huis met een verbreding leidt naar de dienstwoning lopen drie slingerlanen:
- I in noordelijke richting naar de Sprengenbergweg, met laanbeplanting van Amerikaanse eik. Dit is de oprijlaan vanuit Haarle.
- II in (zuid)oostelijke richting naar de Sprengenbergweg, met laanbeplanting van Amerikaanse eik,
- III in zuidelijke richting naar de heide, met een laanbeplanting van beuk. Deze weg loopt buiten de tuin als slingerpad door over de heide. Ten oosten van de lanen I en II ligt, evenwijdig aan de perceelsgrens, een boomgaard en ten noorden hiervan een tennisbaan. Ter plaatse van de boomgaard is op de ontwerptekening van Wattez een doolhof aangegeven, dat echter nooit is aangelegd. De huidige boomgaard is recent aangeplant. Naast de tennisbaan, en met uitzicht hierop, staat aan de westzijde een halfronde bank uit ruwe lavasteen, waarvan de hoog opgemetselde achterzijde naar de uiteinden afloopt. Rondom de bank staan coniferen. Rondom de slingerlaan III in zuidelijke richting staat bos waarin oorspronkelijk slingerpaden lagen, die nu niet allen meer herkenbaar zijn. Een gedeelte van het bos is vervangen door weiland en een schuur. Vanaf de opzichterswoning ligt, langs de oprijlaan, een doorzicht in noordelijke richting naar het dorp Haarle. In zuidoostelijke richting is er door het grote hoogteverschil in het terrein uitzicht op de heide. Het driehoekige terrein in de noordelijke punt van dit deel van de tuinligt nu een weide, maar oorspronkelijk was hier een ommuurde moestuin. De muur is nog gedeeltelijk aanwezig.
Waardering
De tuin is van algemeen cultuur- en tuinhistorische waarde:
- als belangrijk onderdeel van het landgoed
- als vrijwel gaaf bewaard gebleven voorbeeld van een tuin van architectonische tuinstijl die rond 1910 en vogue was en waarin de tuin werd vormgegeven rondom een orthogonaal assenstelsel,
- als kenmerkend en in zijn gaafheid zeldzaam geworden voorbeeld van een tuin in de architectonische tuinstijl binnen het oeuvre van P.H. Wattez,
- vanwege de hoge architectonische kwaliteit van het oorspronkelijke ontwerp, i.c. de vormgeving van de tuin, de aansluiting met het landhuis en de inpassing van de tuin in het omringende landschap, van P.H. Wattez uit 1910, een kwaliteit die nog zeer duidelijk herkenbaar is.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Description
A virtually north-south oriented main axis (more precisely: pointing north-north-west) forms the basis of the GARDEN around the house. In the garden is located the BATH HOUSE. This axis meets the Van Heekweg at a sharp angle. The house lies with the tower on this axis, which shows a slight bend here. The perimeter of this garden section is virtually rectangular and, with the exception of portions on the west side and the north-west side, is planted with trees along the edges. Just inside this perimeter runs a path on all sides.
The house is surrounded by a narrow strip of paving of pale-yellow hand-formed clinkers in herringbone bond. In front of the garage doors a larger paved area. Around this paving and bordered by a yew hedge, lies a lawn. With great probability this was originally rammed earth. The hedge follows roughly the contours of the house, with the corners on the west side and the north-east side being cut off. The hedge is interrupted at the junctions of paths and is there converted parallel to the path outward over a short distance. Such paths are in principle on the axis cross and on the diagonals. Originally the hedge was marked at the location of each change of direction and at the location of each interruption by a clipped ball form protruding upward. These ball forms are not all still present. Behind the hedge, on either side of the paths on the diagonals, stand rhododendron bushes. North of the house the hedge along the main axis is extended outward on both sides.
North of the house the garden is symmetrically ordered on the axis. The axis is terminated on the north side by a brick gateway with access gate which lies approximately 3 metres lower than the house. Behind the hedge that separates this garden section from the lawn around the house stand rhododendrons. Along the axis, in which originally a path lay as a driveway to the house, lies a lawn with some shrubs and trees. Halfway along the axis on either side stands a Rhododendron group. These originally marked a crossing of paths. Through this part of the garden ran a (symmetrical) system of paths, which connected to the passages in the yew hedge around the lawn at the house. These paths are now still partially recognisable. The path in the main axis continues beyond the gate outside the garden in a northerly direction as a winding avenue, planted with beech and pine, and connects to the Sprengenbergweg.
On the west side of the house there is indeed the yew hedge, but there is little planting in order to keep the view of the heathland free from the cupola. Outside the boundary of the garden the terrain on this side slopes down steeply.
South of the house the yew hedge on either side of the axis is placed further from the house and on the lawn in front of the hedge and behind the hedge stand some rhododendron bushes. The main axis is here formed by a path that is marked on the southern boundary of the garden layout by a wooden gate with brick piers that lies approximately 10 metres lower than the house. South of this the axis is continued outside the actual garden layout as an approximately 1 kilometre long, straight avenue with a lining of beech trees.
From the house, a clear sight line is maintained over this part of the garden in a south-easterly direction toward the heathland outside the garden.
Approximately halfway between the house and the aforementioned gate, to the east of the path lies the concrete foundation (clad with small stones) of the now vanished windmill that served for the generation of electricity. East of this structure lies a talus with a brick stairway of seven steps within it. South of the talus lies an virtually horizontal section with a quarter-circle as its ground form. Originally this garden section was laid out as a geometric sub-garden, now overgrown with shrubs and trees. The sub-garden is surrounded on the east and south sides by a path that leads to the path in the main axis. West of the axis and bordering it lies a rhododendron wood in the form of a semicircle, the centre of which is located opposite the foundation of the windmill. Within this layout there was originally a crossing of paths, with a circular bed at the intersection. The outer boundary of this garden section was formed by two parallel semi-circular paths that connect to the path in the main axis. Rhododendron wood and geometric sub-garden are surrounded by mixed deciduous forest, including among others oak, beech and acacia. In the south-west corner a path runs diagonally out of the garden.
East of the rectangular part of the garden that is laid out around the house, lies the second part of the garden: a woodland section with a triangular main form that borders on the Sprengenbergweg on the east side.
From the path that leads on the east side of the house with a widening to the estate cottage three winding avenues run off:
- I in a northerly direction to the Sprengenbergweg, with avenue planting of American oak. This is the driveway from Haarle.
- II in a (south)easterly direction to the Sprengenbergweg, with avenue planting of American oak,
- III in a southerly direction to the heathland, with avenue planting of beech. This road continues outside the garden as a winding path over the heathland. East of avenues I and II, parallel to the boundary of the plot, lies an orchard and north of it a tennis court. At the location of the orchard, a maze is indicated on the design drawing by Wattez, but this was never actually constructed. The current orchard was recently planted. Next to the tennis court, and with a view onto it, stands on the west side a semicircular bench of rough lava stone, the high-built back of which slopes toward the ends. Around the bench stand conifers. Around the winding avenue III in a southerly direction stands woodland in which there originally lay winding paths, which are not all still recognisable. A section of the woodland has been replaced by pasture and a barn. From the superintendent's cottage, along the driveway, is a sight line in a northerly direction toward the village of Haarle. In a south-easterly direction, there is a view of the heathland due to the large difference in level in the terrain. The triangular terrain in the northern point of this part of the garden section now lies as a meadow, but originally there was here an enclosed vegetable garden. The wall is still partially present.
Valuation
The garden is of general cultural and garden-historical value:
- as an important component of the country estate
- as a virtually intact preserved example of a garden of the architectural garden style that was in vogue around 1910 and in which the garden was shaped around an orthogonal axis system,
- as a characteristic and in its integrity rare example of a garden in the architectural garden style within the oeuvre of P.H. Wattez,
- because of the high architectural quality of the original design, namely the shaping of the garden, the connection with the country house and the integration of the garden in the surrounding landscape, by P.H. Wattez from 1910, a quality that remains very clearly recognisable.
Nearby in the register
- Dienstwoning(K4), Sprengenbergerweg 3Dienstwoningunder 1 mi
- De SprengenbergKasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Archeologie, Haarle Sprengenberg Haarle (Hellendoorn 23)Archeologieunder 1 mi
- Archeologie, Sprengenberg van Heekweg HellendoornArcheologieunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.