Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Dijkstraat 77
Appingedam, Groningen, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1927 - 1928
- Address
- Dijkstraat 77, 9901 AP Appingedam (Eemsdelta 20)
- Place
- Appingedam
- Municipality
- Eemsdelta
- Province
- Groningen
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.32128, 6.86028
- Monument number
- 509407
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
2 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 5 Delfzijl, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Gereformeerde KERK met MUUR en twee TOEGANGSHEKKEN, gebouwd in 1928 op de fundamenten van de oude kerk uit 1868. Architect E. Reitsma. Elementen waar hij rekening mee moest houden waren de nog aanwezige pastorie (ca. 1868) aan de Dijkstraat en het erachter liggende consistoriegebouw (ca. 1911). In zijn ontwerp nam hij één resterende muur (de oostgevel) van de vorige kerk op en liet het consistoriegebouw daarop aansluiten. Resultaat was een vrij sobere zaalkerk in Amsterdamse Schoolstijl, met de lange zijde direct grenzend aan de St. Annastraat. Het consistoriegebouw verlengde hij aan de noordzijde met een extra vergaderlokaal. Omstreeks dezelfde tijd werd er naast de pastorie aan de Dijkstraat een kosterswoning gebouwd. Na de oorlog boette het kerkgebouw in aan plasticiteit doordat de schoorsteen, die de nok aan de voorzijde markeerde, en de getrapte decoraties van metselwerk en beton op het westelijke zijvlak van het dak verloren gingen. In 1977 vond er een verbouwing plaats van het gehele complex. Reitsma had bij het ontwerp van de kerk de mogelijkheid open gelaten om de 750 bestaande zitplaatsen uit te breiden met 350, door de bouw van een gaanderij. Deze toevoeging werd in 1977 gerealiseerd. Een deel van de kerkbanken werd toen onder andere vervangen door stoelen, er kwam een schuifwand onder de gaanderij en het orgel kreeg een nieuwe ombouw. Tevens werden de consistorie, de pastorie en de ernaast gelegen kosterswoning op dusdanige wijze vernieuwd dat ze buiten de rijksbescherming vallen.
De kerk is markant gelegen op de hoek van de St. Anna- en de Dijkstraat binnen het beschermde stadsgezicht van Appingedam.
Omschrijving
ZaalKERK opgetrokken in kromgetrokken mondsteen met verdiepte voeg, in diverse metselverbanden. Het zadeldak dat gedekt is met een zwart geglazuurde Hollandse pan, heeft in het dakvlak langwerpige glas-in-loodstroken, waar licht doorlatend golfplaat (niet origineel) voor is gezet. De entree bevindt zich in het midden van de zuidgevel in een uitgebouwd portaal waarop een balkon met gemetselde borstwering; in het portaal drie dubbele deuren met vierruits lichten; de middelste dubbele deur (de hoofdentree) wordt gemarkeerd door een iets uitgebouwd gedeelte onder een smal dak van grindbeton. Boven het balkon bevindt zich een vensterpartij van elf smalle glas-in-lood ramen, waarboven in goudgeverfde ijzeren letters: Geref kerk. De linker hoek van de zuidgevel wordt benadrukt door een uitbouw met plat dak, die aansluit op de westgevel; in deze uitbouw een rondboogvormige deur onder een brede gemetselde boog, een vijftal kleine glas-in-loodramen van verschillend formaat en een zandstenen gevelsteen met onder andere de tekst: Pinksterfeest 1927.
De westgevel wordt bovenin geleed door vier langwerpige glas-in-loodramen geflankeerd door vijf uitgemetselde, decoratieve verticale banden, afgedekt met grindbeton (oorspronkelijk met een forse, getrapte decoratie van metselwerk en beton); onderin de gevel drie smalle glas-in-loodramen.
De topgevel van de achtergevel (noord) is bekleed met een zwart geglazuurde Hollandse pan en wordt van de rest van de gevel gescheiden door een houten overstek. In het doorgetrokken middenrisaliet, dat wordt doorsneden door een boven de nokvorst uitstekende gemetselde muurdam, twee rondboogvormige deuren onder een halfsteens rondboog met erboven twee smalle vensters; aan weerszijden van het risaliet, spiegelbeeldig, een reeks van vijf smalle stalen vensters en een houten deur met kijkgat.
Aan de zuidzijde heeft het gebouw een ondiep voorplein, dat van de straat wordt gescheiden door een lage gemetselde MUUR met daarop een ijzeren HEK, twee keer onderbroken door twee gemetselde rechthoekige pijlers die een beweegbaar hek (2 delen) flankeren. Een iets hoger, identiek beweegbaar HEK verleent aan de St. Annastraat toegang tot de binnenplaats aan de achterzijde van de kerk, die aan het Damsterdiep grenst.
In het INTERIEUR zijn ondermeer van belang: de rode bakstenen wanden, het met schroten beklede tongewelf met houten paraboolspanten, rustend op uit rondhout geconstrueerde korbelen, de glas-in-lood bovenlichten en de geometrisch- abstracte gewelfschilderingen, de platformkansel van hout en triplex met aan weerszijden een houten trapje, de draaibare houten liturgieborden, de resterende houten kerkbanken (twee rijen), en de twee bankblokken aan weerszijden van de kansel. Orgel en orgelkas zijn niet van waarde uit het oogpunt van monumentenzorg.
Waardering
Gereformeerde kerk met muur en twee toegangshekken in het centrum van Appingedam van algemeen cultuur- en architectuurhistorisch belang
- als voorbeeld van een gereformeerde zaalkerk uit het eind van de jaren twintig
- vanwege het sobere, maar expressieve materiaalgebruik
- vanwege de esthetische kwaliteit van het ontwerp
- als goede representant van het oeuvre van architect E. Reitsma
- vanwege de redelijke mate van gaafheid van het exterieur
- vanwege het opvallende parabolische tongewelf met glas-in-lood bovenlichten en geometrisch-abstracte schilderingen
- vanwege de markante ligging midden aan het Damsterdiep in het beschermde stadsgezicht van Appingedam
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Reformed CHURCH with WALL and two ACCESS GATES, built in 1928 on the foundations of the old church from 1868. Architect E. Reitsma. Elements he had to take into account were the still existing parsonage (ca. 1868) on the Dijkstraat and the consistory building (ca. 1911) behind it. In his design he incorporated one remaining wall (the east gable) of the previous church and had the consistory building connect to it. The result was a fairly austere church hall in Amsterdam School style, with the long side directly bordering the St. Annastraat. He extended the consistory building on the north side with an additional meeting room. Around the same time a sexton's house was built next to the parsonage on the Dijkstraat. After the war the church building lost plasticity because the chimney, which marked the ridge at the front, and the stepped decorations of brickwork and concrete on the western side face of the roof were lost. In 1977 a renovation of the entire complex took place. Reitsma had left open the possibility in his design of the church to expand the 750 existing seats with 350, through the construction of a gallery. This addition was realized in 1977. Some of the church pews were replaced with chairs among other things, a movable wall came under the gallery and the organ received a new casing. The vestry, the parsonage and the adjoining sexton's house were also renewed in such a way that they fall outside national monument protection.
The church is prominently located on the corner of the St. Anna and Dijkstraat within the protected townscape of Appingedam.
Description
Church hall built in curved earthenware brick with recessed joint, in various bond patterns. The gabled roof which is covered with black glazed Dutch tile has in the roof plane elongated stained-glass strips, in front of which light-permeable corrugated sheet (not original) has been placed. The entrance is in the middle of the south gable in a projecting portico on which a balcony with brick parapet; in the portico three double doors with four-pane lights; the middle double door (the main entrance) is marked by a slightly projecting section under a narrow roof of gravel concrete. Above the balcony is a window set of eleven narrow stained-glass windows, above which in gold-painted iron letters: Geref kerk. The left corner of the south gable is emphasized by a projection with flat roof, which connects to the west gable; in this projection a round-arched door under a wide brick arch, five small stained-glass windows of different formats and a sandstone facade stone with among other things the text: Pinksterfeest 1927.
The west gable is articulated at the top by four elongated stained-glass windows flanked by five built-in decorative vertical bands, finished with gravel concrete (originally with a substantial stepped decoration of brickwork and concrete); at the bottom of the gable three narrow stained-glass windows.
The gabled top of the rear gable (north) is covered with black glazed Dutch tile and is separated from the rest of the gable by a wooden overhang. In the extended central projection, which is intersected by a brick wall dam projecting above the ridge, two round-arched doors under a half-brick round arch with above them two narrow windows; on both sides of the projection, mirrored, a series of five narrow steel windows and a wooden door with peephole.
On the south side the building has a shallow forecourt, which is separated from the street by a low brick WALL with an iron FENCE on it, interrupted twice by two brick rectangular piers which flank a movable gate (2 parts). A slightly higher, identical movable GATE provides access from the St. Annastraat to the courtyard at the rear of the church, which borders the Damsterdiep.
In the INTERIOR are among other things: the red brick walls, the barrel vault clad with boards with wooden parabolic trusses, resting on corbels constructed from round timber, the stained-glass fanlights and the geometric-abstract vault paintings, the wooden platform pulpit and triplex with a wooden staircase on both sides, the rotating wooden liturgical boards, the remaining wooden church pews (two rows), and the two pew blocks on both sides of the pulpit. Organ and organ case are not of value from the point of view of monument conservation.
Valuation
Reformed church with wall and two access gates in the centre of Appingedam of general cultural and architectural-historical importance
- as an example of a reformed church hall from the end of the nineteen-twenties
- because of the austere, yet expressive use of materials
- because of the aesthetic quality of the design
- as a good representative of the oeuvre of architect E. Reitsma
- because of the reasonable degree of integrity of the exterior
- because of the striking parabolic barrel vault with stained-glass fanlights and geometric-abstract paintings
- because of the prominent location directly at the Damsterdiep in the protected townscape of Appingedam
Nearby in the register
- BreedebrugBrugunder 1 mi
- Winkelwoning, Solwerderstraat 48Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Solwerderstraat 62Woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Solwerderstraat 66Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.