Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Westerburen 2
Midsland, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1880
- Address
- Westerburen 2, 8891 GP Midsland (Terschelling 21)
- Place
- Midsland
- Municipality
- Terschelling
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.38295, 5.28508
- Monument number
- 508929
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
TU Delft LibraryUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1886 map "Gemeentenkaart van Nederland : met aanduiding van de plaats, waar de zetel van het gemeentebestuur (gemeentehuis of secretarie) is gevestigd, de spoor- en tramwegen, alsmede de telegraphische en telephonische verbindingen / vervaardigd onder toezicht van ... J. de Waal" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De Nederlands Hervormde KRUISKERK te Midsland is gebouwd in 1880, ontworpen en uitgevoerd in Eclectische stijl met Neo-Renaissance elementen, door architect/aannemer M. Daalder te Den Helder. De huidige kerk is gebouwd op de plaats van een oudere en staat op een iets verhoogd KERKHOF, met de hoofdingang op het zuiden. Het gietijzeren HEKWERK op de KEERMUUR die rondom het kerkhof staat dateert oorspronkelijk uit 1866 en is recentelijk gerestaureerd in de originele vorm. Het kerkmeubilair, waaronder banken, preekstoel en doophek, is grotendeels contemporain. In 1916 is de kerk gedeeltelijk gerestaureerd. Wijzigingen: om nieuwe, gietijzeren goten aan te brengen is het bovendeel van de muren weggekapt; inwendig is de galerij aan de zuidzijde gedicht. Van de buitendeuren is waarschijnlijk alleen de noordelijke origineel; de overige zijn in verschillende uitvoeringen vernieuwd. Recentelijk is inwendig de indeling van het zuidelijk portaal met trappenhuis gewijzigd en het doophek verwijderd. De LUIDKLOK is in 1880 besteld bij Van Bergen te Heiligerlee; het ORGEL stamt uit 1896 en is van orgelfabrikant Hardorff te Leeuwarden. Het UURWERK in de toren is van Duitse makelij, datum onbekend. Tegen de buiten muur staan acht natuurstenen GRAFZERKEN opgesteld (16de tot 18de eeuw). De graftekens op het KERKHOF zijn van lokaal belang en vallen buiten de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
Kruiskerk in centraalbouw, opgetrokken uit bruine bakstenen, en gedekt door elkaar kruisende zadeldaken met zwart geglazuurde platte Friese pannen. Op de nok van het zuidelijke dakschild staat een houten dakruiter, bestaande uit een achtkantige, opengewerkte lantaarn met balustrade, en een ingesnoerde, met zink beklede naaldspits; een luidklok in de lantaarn. Langs de topgevels en onderlangs de dakrand gemetselde boogfriezen, met geel bakstenen accenten; muurankers. De kerk heeft aan de west- en oostzijde een uitgebouwd portaal onder zadeldak, terwijl de noord- en zuidzijde een iets terugliggend portiek bevatten.
In elke kruisarm is een ingang, waarbij de zuidelijke als hoofdingang fungeert. Originele rondboogvormige bovenlichten van de vier ingangspartijen, met halfcirkel- en cirkelvormige ruitverdeling. De zuidelijke portiek is geaccentueerd door een afgeschuinde omlijsting van rustica kunststenen blokken en met een gedenktegel van de eerste steenlegging. In de gevels staan meerdere rondboogvensters van verschillend formaat, met houten meerruitsverdeling en omlijst door gemetselde wenkbrauwbogen met gele aanzet- en sluitstenen. De zuid- en noordgevels zijn in symmetrie nagenoeg gelijk, evenals de west- en oostgevels. Het HEKWERK staat op een lage KEERMUUR van gele bakstenen, en bestaat uit een eenvoudig giet- en smeedijzeren hek met slanke lancetvormige spijlen. De gecanneleerde pijlers van het toegangshek zijn dikker en bekroond met vaasvormige gietijzeren decoraties. Een zwarte gedenksteen die aan de zuidzijde van de keermuur is bevestigd, vermeldt de plaatsing van hek in 1866.
De OUDE GRAFSTENEN zijn aan de zuidzijde geplaatst. Zij zijn afkomstig uit de vloer van de omstreeks 1880 afgebroken Sint Willibrordes kerk. Aanvankelijk lagen zij in de nieuw gebouwde kerk in de vloer van de vleugels. Later zijn ze tegen de zuidwest- en zuidoostgevel geplaatst. Tegen de zuidwestgevel, van oost naar west:
1. grafsteen met een renaissance reliëf in het ovaal, voor Sabina van Reynegom, de vrouw van de Secretaris van " Schellingh ende Grindt" (1622) ;
2. grafsteen met renaissance reliëf in het ovaal, voor Catharina Heyndricx Swarten, dochter Huysvrouwe van Claes Dircx van Rvyven Secretaris des Eylants van der Schellingh (1620)
3. grafsteen voor Neeltjen Hendriks Huysvrouw en Tys van Zelden. Opschrift: "Hier leyt begraven Neeltjen Hendriks Huysvrouwe van Tys van Zelden Is gestorven den 22 May Ao 1760 oud synde 48 jaaren 11 maanden en 4 dagen. Hier leyt begraven de weledele heer Tys van Zelden supstut drost en secretarus van den eylande Terschelling en Grint is gestorven den april 1778 oud synde 78 jaaren 10 maanden en 5 dagen
4. Grafsteen van Anna Jacobs Huysvrouwe van Albertus Wulp is op den 7e juny 1806 in het 5de jaar onzes echts en het 29ste jaar hares ouderdoms overleden.
Tegen de zuidoostgevel:
1. grafsteen met een ovaal waarin een renaissance-reliëf is gebeeldhouwd. Opschrift: No 10 CDB R3. Hier leyt begraven Cornelis Danielsz Bos oud burgemeester Oostterschelling. Is in den Heere gerust Den 4de october A 18092.
2. grafsteen met in het midden een reliëf in de stijl van de renaissance, in de hoeken vier hoofdjes. Opschrift ten dele leesbaar:"....En sys vagerSterreberch leit hiermede eertijts drossaert vader Schelling
3. grafsteen uit 1540, moeilijk leesbaar, met in de hoeken vier hoofdjes in de tondi en van boven naar beneden een schip, een ovaalvormig ornament en een lange inscriptie waar de jaartallen 15.., 1610, en 1618;
4. grafsteen met vier hoofden in de kleine tondi in de hoeken en een schip in laag reliëf in het midden, voor Mary Dowestinen Arys Huysvrowe
Het INTERIEUR heeft een gestucadoord kruisgewelf en bevat aan de oost- en de westkant galerijen steunend op slanke metalen kolommen; in de westelijke galerij het orgel. De kerkbanken zijn op en onder de galerijen opgesteld en langs de zuidmuur; de kansel met luifel in de hoek tussen noord- en west arm tegen de muur. Al het houtwerk, waaronder ook de lambrisering, is eenvoudig vormgegeven. In de kerk bevinden zich koperen kaarsenkronen afkomstig uit de vorige kerk, en daterend uit de periode tussen 1650 tot 1750: één dubbele en twee enkele, waarvan er één drie ovalen schilden bevat waarin de letters G en L zijn aangebracht, aan weerszijden van een helm met vederbos, boven een wapen met een klimmende leeuw.
Waardering
De Nederlands Hervormde kerk uit 1880 met kerkhof, hekwerk, keermuur, acht oude grafzerken en waardevolle interieuronderdelen, is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling;
- als typerend voorbeeld van het oeuvre van de architect;
- vanwege de sobere maar evenwichtige vormgeving in Eclectische stijl met gebruikmaking van Neo-Renaissance elementen;
- vanwege de redelijk hoge mate van architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de aanwezigheid van het oorspronkelijke, verhoogde kerkhof en het hekwerk met keermuur rondom de kerk
- vanwege de redelijk hoge mate van gaafheid van het interieur;
- vanwege de waarde van de interieuronderdelen zowel die uit de oude kerk afkomstig zijn als die voor de huidige kerk zijn vervaardigd;
- vanwege de dominante ruimtelijke en visuele positie binnen het centrum van het dorp.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The Dutch Reformed CROSS CHURCH in Midsland was built in 1880, designed and executed in Eclectic style with Neo-Renaissance elements, by architect/contractor M. Daalder of Den Helder. The current church was built on the site of an older one and stands on a slightly elevated CHURCHYARD, with the main entrance on the south. The cast-iron RAILINGS on the RETAINING WALL surrounding the churchyard date originally from 1866 and have recently been restored in the original form. The church furnishings, including pews, pulpit and baptismal gate, are largely contemporary. In 1916 the church was partially restored. Modifications: to install new cast-iron gutters, the upper part of the walls was cut away; internally the gallery on the south side was closed off. Of the external doors, probably only the northern one is original; the others have been renewed in various ways. Recently, internally, the layout of the southern portico with staircase has been altered and the baptismal gate removed. The BELL was commissioned in 1880 from Van Bergen in Heiligerlee; the ORGAN dates from 1896 and is by organ builder Hardorff in Leeuwarden. The CLOCKWORK in the tower is of German manufacture, date unknown. Eight natural stone GRAVE SLABS are set up against the exterior wall (16th to 18th century). The grave markers in the CHURCHYARD are of local importance and fall outside the protection of the state.
Description
Cross church in central plan, built of brown brick, and covered by intersecting gabled roofs with black glazed flat Frisian tiles. On the ridge of the southern roof section stands a wooden roof turret, consisting of an octagonal, openwork lantern with balustrade, and a tapered, zinc-clad needle spire; a bell in the lantern. Along the gable tops and below the roof edge are moulded brick arches, with yellow brick accents; wall anchors. The church has an adjoining portico under a gabled roof on the west and east sides, while the north and south sides have a slightly recessed porch.
Each arm of the cross contains an entrance, with the southern one serving as the main entrance. Original semicircular-shaped fanlights of the four entrance sections, with semicircle and circular glazing bars. The southern porch is accentuated by a chamfered frame of rusticated stone blocks and with a commemorative plaque of the laying of the first stone. The facades contain several semicircular windows of different sizes, with wooden multi-pane glazing and framed by moulded eyebrow arches with yellow voussoirs and keystones. The south and north facades are virtually equal in symmetry, as are the west and east facades. The RAILINGS stand on a low RETAINING WALL of yellow brick, and consist of a simple cast and wrought iron fence with slender lancet-shaped spikes. The fluted pillars of the entrance gate are thicker and topped with vase-shaped cast-iron decorations. A black commemorative stone attached to the south side of the retaining wall records the placement of the railing in 1866.
The OLD GRAVE SLABS are placed on the south side. They come from the floor of the Sint Willibrordes church, demolished around 1880. Initially they lay in the newly built church in the floor of the wings. Later they were placed against the southwest and southeast facades. Against the southwest facade, from east to west:
1. grave slab with a Renaissance relief in the oval, for Sabina van Reynegom, wife of the Secretary of "Schellingh ende Grindt" (1622);
2. grave slab with Renaissance relief in the oval, for Catharina Heyndricx Swarten, daughter housewife of Claes Dircx van Rvyven Secretary of the Island of Schellingh (1620)
3. grave slab for Neeltjen Hendriks Housewife and Tys van Zelden. Inscription: "Here lies buried Neeltjen Hendriks Housewife of Tys van Zelden died on the 22nd of May in the year of our Lord 1760 aged 48 years 11 months and 4 days. Here lies buried the honourable sir Tys van Zelden deputy drost and secretary of the islands of Terschelling and Grint died in April 1778 aged 78 years 10 months and 5 days
4. Grave slab of Anna Jacobs Housewife of Albertus Wulp died on the 7th of June 1806 in the 5th year of our marriage and the 29th year of her age.
Against the southeast facade:
1. grave slab with an oval containing a Renaissance relief. Inscription: No 10 CDB R3. Here lies buried Cornelis Danielsz Bos late burgomaster of East Terschelling. Has rested in the Lord on the 4th of October in the year of our Lord 1809.
2. grave slab with a relief in the Renaissance style in the centre, four small heads in the corners. Inscription partly legible: "....and his father Sterreberch lay hereby formerly drost of Schelling
3. grave slab from 1540, difficult to read, with four heads in the roundels in the corners and from top to bottom a ship, an oval-shaped ornament and a long inscription with the years 15.., 1610, and 1618;
4. grave slab with four heads in the small roundels in the corners and a ship in low relief in the centre, for Mary Dowestinen Arys Housewife
The INTERIOR has a stuccoed cross vault and contains galleries on the east and west sides supported on slender metal columns; in the western gallery the organ. The church pews are arranged on and beneath the galleries and along the south wall; the pulpit with canopy in the corner between the north and west arm against the wall. All woodwork, including the wainscoting, is simply designed. The church contains brass chandelier crowns from the previous church, dating from the period between 1650 and 1750: one double and two single, one of which contains three oval shields with the letters G and L placed on either side of a helmet with feather crest, above a coat of arms with a climbing lion.
Valuation
The Dutch Reformed church from 1880 with churchyard, railings, retaining wall, eight old grave slabs and valuable interior components, is of general cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of spiritual development;
- as a typical example of the architect's oeuvre;
- on account of the restrained but balanced design in Eclectic style with the use of Neo-Renaissance elements;
- on account of the reasonably high degree of architectural integrity of the exterior;
- on account of the presence of the original, elevated churchyard and the railings with retaining wall surrounding the church
- on account of the reasonably high degree of integrity of the interior;
- on account of the value of the interior components both those originating from the old church and those made for the current church;
- on account of the dominant spatial and visual position within the centre of the village.
Nearby in the register
- Woonhuis, Oosterburen 1Woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Oosterburen 3Werk-woonhuisunder 1 mi
- Boerderij, Westerburen 8Boerderijunder 1 mi
- Woonhuis, Oosterburen 5Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.