Rijksmonumentenregister · Netherlands
Scheenesluis
Nijetrijne, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Waterkering en -doorlaat
- Function
- Schutsluis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1914
- Address
- Veendijk bij 7, 8481 JC Nijetrijne (Weststellingwerf 21)
- Place
- Nijetrijne
- Municipality
- Weststellingwerf
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.85460, 5.91113
- Monument number
- 508666
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1904 map "Bl. 8 Heerenveen, 1904" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
De SCHUTSLUIS met DRAAIBRUG werd aangelegd in 1914 ter vervanging van een sluis met een houten kolk uit 1850 ter plaatse. De aanleg van de oudste sluis ter plaatse hield verband met de oprichting van de Groote Veenpolder in Weststellingwerf in 1847 met een oppervlakte van ongeveer 3500 hectare. De polder werd bemalen door zes poldermolens, waarvan er nog twee, respectievelijk uit 1855 en 1871, in de nabijheid van de sluis staan. Beide molens zijn rijksmonument.
Ter herinnering aan de aanleg van de huidige sluis in 1914 werd een gedenksteen in het sluishoofd opgenomen waarop de ontwerper J. van der Veen is vermeld als opzichter en W.O. Pander als dagelijks opzichter. Het ontginningsgebied de Rottige Meenthe, thans natuurreservaat van Staatsbosbeheer, werd ontsloten via de Scheene. Tussen 1850 en 1930 was er veel scheepsverkeer, met name turfvervoer, op dit vaarwater. De sluis vormt de verbinding tussen de Scheene en de Jonkers- of Helomavaart. De sluis werd door Staatsbosbeheer aangekocht van het Waterschap de Groote Veenpolder in Weststellingwerf en daarna in de jaren 1973-1975 en 1985 hersteld.
Nabij de sluis ontstond enige bebouwing bestaande uit een sluismeesterswoning, een café en een kleine scheepshelling. Deze gebouwen zijn nog herkenbaar in de thans aanwezige (recreatie)woningen ten zuiden van de sluis. Ze vallen buiten de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
De sluis bestaat uit een rechthoekige kolk met een in- en uitgang die ten opzichte van elkaar zijn 'verschoven'. Onderin de sluishoofden is een gemetselde boog van het omloopriool met op de sluishoofden een ijzeren rinket. Aan de binnenzijde van het oostelijke sluishoofd is in 1914 een gedenksteen aangebracht ter herinnering aan de bouw. De wanden van de sluiskolk zijn opgetrokken in bruine bakstenen. Op de randen van de sluiskolk is een geleidestang aangebracht. De sluishoofden zijn eveneens opgetrokken in bruine bakstenen en afgedekt met zerken van Noors graniet. Daar waar de houten sluisdeuren opgehangen zijn, is de hele hoek opgetrokken in granietstenen.
Over het westelijk sluishoofd ligt een voor dit gebied karakteristieke houten draaibrug. Deze bestaat uit een smal houten brugdek met balustrades. Het draaipunt ligt op het oostelijke sluishoofd en bestaat uit wieltjes op een schijf. Het contragewicht van het brugdek is een kei, die is opgeborgen in een houten hokje.
Waardering
De Scheenesluis met draaibrug is van algemeen cultuurhistorisch belang:
- vanwege de hoge mate van betekenis als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling binnen deze gemeente, met name de vervening van de Groote Veenpolder sedert 1847,
- vanwege de bijzondere betekenis van het object door de situering en in verband met de ontwikkeling van de streek, m.n. door de nabijheid van twee (van de oorspronkelijk zes) veenpoldermolens,
- vanwege de hoge mate van belang van de structurele en visuele gaafheid in relatie tot de gebouwde omgeving,
- vanwege de zeer hoge mate van betekenis van het object in de historisch ruimtelijke relatie met de veenpolder en de daarin gelegen waterwegen,
- vanwege de bijzondere betekenis door de aanwezigheid van een voor dit gebied karakteristieke draaibrug over de sluis,
- vanwege de hoge mate van gaafheid en oorspronkelijkheid.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The LOCK with SWING BRIDGE was constructed in 1914 to replace a lock with a wooden chamber from 1850 on the same site. The construction of the earliest lock on the site was related to the establishment of the Groote Veenpolder in Weststellingwerf in 1847 with an area of approximately 3500 hectares. The polder was drained by six polder mills, two of which, from 1855 and 1871 respectively, still stand in the vicinity of the lock. Both mills are national monuments.
To commemorate the construction of the present lock in 1914, a commemorative stone was incorporated in the lock head on which the designer J. van der Veen is mentioned as supervisor and W.O. Pander as daily supervisor. The reclamation area the Rottige Meenthe, now a nature reserve of the State Forestry Commission, was opened up via the Scheene. Between 1850 and 1930 there was considerable ship traffic, particularly peat transport, on this waterway. The lock forms the connection between the Scheene and the Jonkers or Helomavaart. The lock was purchased by the State Forestry Commission from the Water Board the Groote Veenpolder in Weststellingwerf and subsequently restored in the years 1973-1975 and 1985.
Near the lock some buildings developed consisting of a lock keeper's house, a café and a small ship slipway. These buildings are still recognisable in the presently existing (recreational) dwellings to the south of the lock. They fall outside the scope of national monument protection.
Description
The lock consists of a rectangular chamber with an inlet and outlet which are 'offset' in relation to each other. At the bottom of the lock heads is a brick arch of the bypass channel with an iron winch on the lock heads. On the inner side of the eastern lock head a commemorative stone was attached in 1914 to commemorate the construction. The walls of the lock chamber are built in brown brick. On the edges of the lock chamber a guide rail has been fitted. The lock heads are likewise built in brown brick and covered with coping stones of Norwegian granite. Where the wooden lock gates are hung, the entire corner is built up in granite stones.
Over the western lock head lies a wooden swing bridge characteristic of this region. It consists of a narrow wooden bridge deck with balustrades. The pivot point is on the eastern lock head and consists of wheels on a disc. The counterweight of the bridge deck is a stone, which is stored in a wooden box.
Valuation
The Scheene Lock with swing bridge is of general cultural-historical importance:
- because of the high degree of significance as an exceptional expression of a socio-economic development within this municipality, particularly the peat extraction of the Groote Veenpolder since 1847,
- because of the exceptional significance of the structure through its location and in relation to the development of the region, particularly through the proximity of two (of the originally six) peat polder mills,
- because of the high degree of significance of the structural and visual integrity in relation to the built environment,
- because of the very high degree of significance of the structure in the historical spatial relationship with the polder and the waterways located therein,
- because of the exceptional significance through the presence of a swing bridge over the lock characteristic of this region,
- because of the high degree of integrity and originality.
Nearby in the register
- Molen, Veendijk 6Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Molen, Veendijk 4Industrie- en poldermolenunder 1 mi
- Kerk, Grindweg 43Kerk en kerkonderdeel1 mi
- Kerk, Hoofdweg 63Kerk en kerkonderdeel1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.