Rijksmonumentenregister · Netherlands
Handelskantoor, Grote Bredeplaats 1
Harlingen, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Handel en kantoor
- Function
- Handelskantoor
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1924
- Address
- Grote Bredeplaats 1, 8861 BA Harlingen
- Place
- Harlingen
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.17508, 5.41419
- Monument number
- 507131
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Stanford LibrariesTU Delft Library
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het grote, blokvormige KANTOORGEBOUW met WONING en aangebouwde GARAGE is in 1924 gebouwd in opdracht van de voormalige Scheepvaart en Steenkolen Maatschappij. Het bouwblok ligt op de hoek van de Grote Bredeplaats met de Prinsenstraat, nabij de Zuiderhaven, binnen het beschermde stadsgezicht. Architect was Ing. C.J. Wierda uit Heerenveen. Het gebouw is ontworpen in een stijl die elementen ontleende aan de Um 1800-stijl en aan de baksteen-architectuur van architecten de Bazel en Berlage. Het gebouw is tot voor kort in gebruik geweest als bank. Het kantoorgedeelte en het woongedeelte staan thans beide leeg. Behalve het exterieur valt ook het interieur van het woongedeelte onder de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
Het kantoorgebouw heeft een in hoofdvorm rechthoekige plattegrond: de voorgevel aan de Bredeplaats volgt de schuine rooilijn van de straat en de oostelijke zijgevel loopt breder en schuin naar achteren. Aan de achterkant grenst het gebouw aan twee panden aan de Noorderhaven, de nrs. 2 en 4. Het gebouw bestaat uit twee bouwlagen met daarop een twee bouwlagen hoge zolderverdieping. De eerste en tweede bouwlaag worden gescheiden door een zandstenen cordonlijst. De tweede bouwlaag en de zolderverdieping worden gescheiden door een bakstenen lijst met daarop een zandstenen kroonlijst. De hoge zolderverdieping wordt gedekt door een mansardedak van zwart geglazuurde Hollandse pannen. Het gebouw is in bruine bakstenen opgetrokken. Het gebouw is geheel onderkelderd. De kelderruimte is qua indeling grotendeels oorspronkelijk.
De voorgevel aan de Grote Bredeplaats wordt symmetrisch verdeeld door de grote ingangspartij. Deze is in 1989 gewijzigd. In dat jaar is ook het interieur van het kantoorgedeelte verbouwd. De voordeur, die geflankeerd werd door twee lage muurtjes met natuurstenen sierbollen, bevindt zich nu boven een bakstenen bordes-achtige verhoging. De voordeur is rechts bereikbaar via een natuurstenen trap en links via de oprit voor rolstoelgebruikers. De houten, brede voordeur is intact gebleven. Deze is voorzien van rijk snijwerk en in het midden van een gebogen zesruitslicht, waarvan de houten roeden ook gebogen zijn uitgevoerd. Het bovenlicht volgt aan de onderkant de gebogen lijn van de deur en heeft een houten versiering. De deur wordt omlijst door licht naar voren springende bakstenen pilasterprofielen met geprofileerde architraaf. Een zandstenen lijst verbindt de architraaf met de cordonlijst tussen de verdiepingen. Hier is te lezen: "SCHEEPVAART EN STEENKOLEN My". Links en rechts van de ingang bevindt zich een gelijk venster met drie zesruitsvensters en bovenlichten met glas-in-lood. De betonnen lateien boven de vensters worden bekroond door bakstenen trommelvelden met gebogen bakstenen strekken. De zandstenen cordonlijst scheidt de eerste van de tweede bouwlaag. In de tweede bouwlaag zitten vijf tweedelige vierruitsvensters met 2-ruits bovenlichten en strekken. De gebroken top wordt door een cordonlijst gedeeld in een derde en vierde bouwlaag. De top wordt omlijst door een zandstenen afsluitlijst met als bekroning een bronzen galjoen. Aan weerszijden van de cordonlijst in de top zijn twee korte pilasters met bol geplaatst. In de derde bouwlaag bevinden zich in het midden een Frans balkon met openslaande deur en vijfruits bovenlicht. Het hekwerk is vermoedelijk niet origineel. Aan het balkon is een vlaggestok bevestigd. Aan weerszijden hiervan twee tweedelige vierruitsvensters met tweeruits bovenlichten en strekken. Onder de bekroning bevindt zich een halfrond venster met gietijzeren roedeverdeling en halfronde strek. Direct onder het bronzen galjoen bevindt zich een zandstenen rechthoekige plaat met daarin het jaartal 1924. De westelijke zijgevel aan de Prinsenstraat wordt door de vensters en de vier regenpijpen in vijven gedeeld. In de eerste bouwlaag bevinden zich van rechts naar links: in de eerste gevelvlak een venster met tweedelig zesruitsvenster en bovenlichten met glas-in-lood en een betonnen latei. Hierboven een bakstenen trommelveld met gebogen strek. In het tweede, derde en vierde gevelvlak drie driedelige zesruitsvensters met bovenlichten met glas-in-lood, bakstenen trommelvelden en gebogen strek. In het vijfde gevelvlak de houten deur naar het woongedeelte. Twee treden van natuursteen voor de rijk versierde deur, die vrijwel gelijk is aan de deur van het kantoorgedeelte. Een betonnen latei met bakstenen trommelveld en gebogen strek sluit de verticaliteit af. In de tweede bouwlaag zitten vijf tweedelige vierruitsvensters met dubbele bovenlichten met glas-in-lood. De vensters rusten op een zandstenen cordonlijst die om de regenpijpen doorloopt. Boven alle vensters een strekboog. Een brede daklijst, die bestaat uit een bakstenen lijst en een zandstenen kroonlijst, sluit de zijgevel af. De lijst volgt het beloop van de waterreservoirs boven de regenpijpen. Drie gemetselde dakkapellen rusten op de dakhelling. Zij zijn voorzien van een top in de vorm van een vrij strakke klokgevel waarop een zandstenen omlijsting rust. In iedere dakkapel bevindt zich een tweedelig vierruitsvenster met dubbel bovenlicht met glas-in-lood. Aan de Prinsenstraat bevindt zich ook de ingang naar de aangebouwde GARAGE. De garage is tegen de achtergevel gebouwd. De grote houten inrijdeur wordt versierd door een snijwerk van vier ruitvormige patronen. Boven de openslaande deuren bevindt zich een vierdelig bovenlicht met glas-in-lood. De deurpartij wordt afgesloten door een gemetseld trommelveld met gebogen strek. De gevel van de garage wordt afgesloten met een schuine zandstenen daklijst waarop links een piron met bol is geplaatst. De achtergevel van het gebouw bestaat visueel door de zijgevel van de aangebouwde garage -die een eenheid met het kantoorgebouw vormt- en de achtergevel van het gebouw vanaf de twee bouwlaag. Deze gevel is voorzien van een top als aan de voorzijde. In de top zitten twee tweedelige vierruitsvensters met tweeruits bovenlichten met strek. Tussen deze vensters een vierruitsvenster met tweeruits bovenlicht. Boven dit venster bevindt zich een halfrond venster met vijfdelige roedeverdeling. Het platte dak boven de garage is vanaf deze gevel bereikbaar via een houten deur met vierruits licht en drieruits bovenlicht.
De oostelijke zijgevel springt in het midden naar binnen; ten zuiden van deze sprong grenst de gevel aan het pand nr. 3.
Het INTERIEUR van het kantoorgedeelte is volledig verbouwd en wordt niet beschreven. Het interieur van het woongedeelte is volledig intact. De woning is bereikbaar via de voordeur aan de Prinsenstraat. In de hal bevindt zich een tochtportaal met glas-in-lood in het vierruits bovendeel en in het tweeruits bovenlicht. Vanaf de hal gaat een houten trap naar de eerste bouwlaag. De trap is voorzien van lambrisering en van Art Noveau-siermotieven. Op de eerste verdieping bevinden zich: - rechts van de trap de deur naar het platje; - tegenover de trap de deur naar de keuken, waar de oorspronkelijke kasten nog aanwezig zijn; - daarnaast de deur naar de eetkamer en woonkamer. Eetkamer en woonkamer worden door een houten scheidingswand met kasten en dubbele deur met 2x zesruits glas-in-lood gescheiden. De kasten aan weerszijden van de deur zijn dubbel. De bovenkasten zijn van glas-in-lood voorzien. In beide kamers ligt parketvloer. Vervolgens zijn op de eerste verdieping aanwezig: - een vergaderzaal; - een kast; - twee toiletten; - tussen de toiletten en de kast bevindt zich een halletje met een trap naar boven. Boven deze trap bevinden zich twee verticale, licht gebogen vensters met glas-in-lood, waarin schepen worden afgebeeld. Op de tweede verdieping bevinden zich vier slaapkamers met de oorspronkelijke kasten, de badkamer, een dienstbodekamer en twee toiletten. De zolderverdieping is oorspronkelijk.
Waardering
Het kantoorgebouw met bovenwoning aan de Grote Bredeplaats 1 te Harlingen is van cultuur- en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociaaleconomische ontwikkeling;
- voor de geschiedenis van de architectuur;
- voor het oeuvre van de architect;
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de bijzondere ornamentiek;
- als onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch en architectonisch van nationaal belang is;
- voor het aanzien van de streek en de stad;
- vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de architectonische gaafheid van het interieur van het woongedeelte;
- vanwege de architectonische zeldzaamheid binnen de provinciale grenzen.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The large, blocky OFFICE BUILDING with DWELLING and attached GARAGE was built in 1924 on behalf of the former Shipping and Coal Company. The building block is situated on the corner of the Grote Bredeplaats with the Prinsenstraat, near the Zuiderhaven, within the protected townscape. The architect was Ing. C.J. Wierda from Heerenveen. The building was designed in a style that borrowed elements from the Around 1800 style and from the brick architecture of architects de Bazel and Berlage. The building was recently in use as a bank. The office section and the residential section are now both empty. In addition to the exterior, the interior of the residential section also falls under national monument protection.
Description
The office building has a mainly rectangular floor plan: the front facade on the Bredeplaats follows the oblique building line of the street and the eastern side facade runs wider and slopes back. At the rear the building adjoins two properties on the Noorderhaven, nos. 2 and 4. The building consists of two storeys topped by a two storeys high attic storey. The first and second storeys are separated by a sandstone string course. The second storey and the attic storey are separated by a brick cornice topped by a sandstone cornice. The tall attic storey is covered by a mansard roof of black glazed Dutch tiles. The building is constructed of brown brick. The building is completely cellared. The basement space is largely original in its layout.
The front facade on the Grote Bredeplaats is divided symmetrically by the large entrance section. This was modified in 1989. In that year the interior of the office section was also renovated. The front door, which was flanked by two low walls with natural stone ornamental spheres, now sits above a brick terrace-like raised platform. The front door is accessible on the right via a natural stone staircase and on the left via a ramp for wheelchair users. The wooden, broad front door has remained intact. It is decorated with rich carving and in the middle with a curved six-pane fanlight, the wooden glazing bars of which are also curved. The fanlight follows the curved line of the door at the bottom and has wooden decoration. The door is framed by slightly projecting brick pilaster profiles with moulded architrave. A sandstone string course connects the architrave with the string course between the storeys. Here can be read: "SCHEEPVAART EN STEENKOLEN My". On either side of the entrance is an identical window with three six-pane windows and fanlights with leaded glass. The concrete lintels above the windows are crowned by brick drums with curved brick stretches. The sandstone string course separates the first from the second storey. In the second storey are five two-part four-pane windows with 2-pane fanlights and stretches. The broken gable is divided by a string course into a third and fourth storey. The top is framed by a sandstone trim cornice crowned with a bronze galleon. On either side of the string course at the top are two short pilasters with globe. In the third storey in the centre is a French balcony with French doors and five-pane fanlight. The railings are presumably not original. A flagpole is attached to the balcony. On either side of this are two two-part four-pane windows with two-pane fanlights and stretches. Below the crown is a half-round window with cast-iron glazing bars and half-round stretch. Directly below the bronze galleon is a sandstone rectangular plaque with the date 1924 inscribed in it. The western side facade on the Prinsenstraat is divided into five parts by the windows and four downpipes. In the first storey are, from right to left: in the first gable section a window with two-part six-pane window and fanlights with leaded glass and a concrete lintel. Above it a brick drum with curved stretch. In the second, third and fourth gable sections three three-part six-pane windows with fanlights with leaded glass, brick drums and curved stretch. In the fifth gable section the wooden door to the residential section. Two steps of natural stone in front of the richly decorated door, which is almost identical to the door of the office section. A concrete lintel with brick drum and curved stretch closes off the verticality. In the second storey are five two-part four-pane windows with double fanlights with leaded glass. The windows rest on a sandstone string course that runs around the downpipes. Above all windows a stretch arch. A broad eaves cornice, consisting of a brick cornice and a sandstone cornice, closes off the side facade. The cornice follows the slope of the water reservoirs above the downpipes. Three brick dormer windows rest on the roof slope. They are provided with a gable in the form of a relatively austere bell gable on which a sandstone frame rests. In each dormer window is a two-part four-pane window with double fanlight with leaded glass. On the Prinsenstraat there is also the entrance to the attached GARAGE. The garage is built against the rear facade. The large wooden garage door is decorated with carving of four diamond-shaped patterns. Above the French doors is a four-part fanlight with leaded glass. The door section is closed off by a brick drum with curved stretch. The garage facade is closed off with a sloping sandstone eaves cornice on which a bollard with globe is placed on the left. The rear facade of the building is visually composed of the side facade of the attached garage -which forms a unity with the office building- and the rear facade of the building from the two storeys upwards. This facade is provided with a gable as on the front. In the gable are two two-part four-pane windows with two-pane fanlights with stretches. Between these windows is a four-pane window with two-pane fanlight. Above this window is a half-round window with five-part glazing bar divisions. The flat roof above the garage is accessible from this facade via a wooden door with four-pane light and three-pane fanlight.
The eastern side facade slopes inward in the middle; south of this slope the facade adjoins property no. 3.
The INTERIOR of the office section has been completely renovated and is not described. The interior of the residential section is completely intact. The dwelling is accessed via the front door on the Prinsenstraat. In the hall is a draught vestibule with leaded glass in the four-pane upper section and in the two-pane fanlight. From the hall a wooden staircase leads to the first storey. The staircase is fitted with wall panelling and Art Nouveau decorative motifs. On the first floor are: - to the right of the stairs the door to the closet; - opposite the stairs the door to the kitchen, where the original cupboards are still present; - next to it the door to the dining room and living room. Dining room and living room are separated by a wooden partition wall with cupboards and double door with 2x six-pane leaded glass. The cupboards on either side of the door are double. The upper cupboards are fitted with leaded glass. Both rooms have parquet flooring. Subsequently on the first floor are present: - a meeting room; - a cupboard; - two toilets; - between the toilets and the cupboard is a small hallway with a staircase upward. Above this staircase are two vertical, slightly curved windows with leaded glass, depicting ships. On the second floor are four bedrooms with the original cupboards, the bathroom, a servant's room and two toilets. The attic storey is original.
Evaluation
The office building with maisonette at Grote Bredeplaats 1 in Harlingen is of cultural and architectural-historical importance:
- as a distinctive expression of socioeconomic development;
- for the history of architecture;
- for the oeuvre of the architect;
- because of the special use of materials and special ornamentation;
- as part of a larger whole that is of cultural-historical and architectural national importance;
- for the appearance of the region and the city;
- because of the architectural integrity of the exterior;
- because of the architectural integrity of the interior of the residential section;
- because of the architectural rarity within provincial boundaries.
Nearby in the register
- Woonhuis, Grote Bredeplaats 3Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Prinsenstraat 8Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Prinsenstraat 6Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Grote Bredeplaats 9Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.