Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Braakdijk 1
Zaandam, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Built (approximately)
- 1721
- Address
- Braakdijk 1, 1509 BG Zaandam (Zaanstad 27)
- Place
- Zaandam
- Municipality
- Zaanstad
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.47061, 4.82879
- Monument number
- 506284
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1700 map "De Banne van Oostzaanen en Oostzaandam" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Vrijstaand eenvoudig, in kern achttiende-eeuws tweebeukig WOONHUIS, opgetrokken in Noordhollandse houtbouwstijl. Het pand is van oorsprong gebouwd als tweebeukig huis hetgeen blijkt uit het feit dat het wurmt aan de aanbouwzijde hoger is. Het pand heeft in de negentiende en begin twintigste eeuw diverse wijzigingen ondergaan. Zo zijn de meeste gevels, deuren en kozijnen vervangen en is de oorspronkelijke scheiding tussen de voor- en de achterkamer verwijderd.
Het woonhuis is als meest westelijke pand van de Braakdijk gelegen tegenover de ophaalbrug over de Braakdijksloot een beeldbepalend element van het beschermde stadsgezicht Haaldersbroek.
N.B. De schuur ten oosten van het woonhuis valt buiten de bescherming.
Omschrijving
De tweebeukige in kern vroeg achttiende-eeuwse houtbouwwoning met puntgevel bestaat uit een bouwlaag en een verdieping onder kap en is opgetrokken op een rechthoekige plattegrond onder een met rode pannen gedekt zadeldak en een lessenaarsdak aan de oostkant van de woning.
Het woonhuis is gefundeerd op poeren van gele klinkertjes. Het houtskelet van gebinten, wurmt, kapspanten en gordingen is grotendeels origineel. Het is opgetrokken uit zeven gebintjukken van 5,68 meter, bestaande uit stijlen, gebintbalken en korbelen, die zijn uitgevoerd als tussenbalkgebinten. De lengte van het huis bedraagt 10,64 meter. Bovenop de stijlen bevinden zich de wurmten waarop de dakconstructie - dakspanten en dakhout - is bevestigd.
De zuidelijke topgevel heeft een verticaal beschot dat aan de onderkant is voorzien van een gezaagd puntig profiel. De onderzijde van de gevel is horizontaal beschoten met overhangend rabathout. De daklijst is versierd met rechte geprofileerde windveren met waterborden.
De oostelijke en westelijke gevels zijn horizontaal beschoten met negentiende- en twintigste-eeuws rabathout en hebben houten dakgoten op houten gootklossen. In de oostelijke gevel bevindt zich de ingang.
De noordgevel is voorzien van een negentiende-eeuwse getrapte weeg waarbij gebruik is gemaakt van de oorspronkelijke inkepingen. De daklijst is versierd met rechte eenvoudige windveren en waterborden.
In de gevels bevinden zich diverse vensters die in de loop der eeuwen zijn vervangen en/of gewijzigd en ontdaan van de roedenverdeling.
De indeling van het woonhuis, gesitueerd op de begane grond onder het zadeldak, bestaat thans uit een woonkamer, een opkamer, een kleine hal en een kelder. Daarboven bevindt zich de kapverdieping met een overloop en een slaapkamer. Het gedeelte onder het lessenaarsdak omvat de keuken en een aangrenzende ruimte die waarschijnlijk voor opslag heeft gediend.
De woonkamer bestond oorspronkelijk uit een voor- en een achterkamer. In de voorkamer, waarvan twee gebinten zijn voorzien van vier zwanehalskorbelen, bevindt zich een geschilderd plafond bestaand uit lichte donkere blauwgekleurde banen tussen drie gebintbalken uit 1758. In het middelste balkvak is een rozet geschilderd met daarin de wijdingstekst 'Groote god en hemels koning; beschermt ons in dese woning; Geeft ons hier Zegen en gewin; Leyd ons hier na Ten Hemel in; Anno MDCCLVIII' (1785).
Ten oosten van het plafondopschrift bevindt zich een met blauwe tegels beklede smuiger, waarvan de kuif grenst aan de schildering. Het bovenste deel van de smuiger - kuif en de boezem - is vrijwel geheel bewaard gebleven. De in Amsterdam gemaakte tegels uit ongeveer 1720 bevatten Bijbelse voorstellingen in een dubbele cirkel met ossenkopjes op de hoeken. De achterwand van de vuurnis is bekleed met tijgertegels. De zijwangen zijn verdwenen, maar het hoogje is nog aanwezig.
In het midden van de westwand bevindt zich een tegenover de smuiger geplaatste eiken doodeur met origineel ijzeren beslag en bovenlicht. Aan de buitenkant is deze niet meer zichtbaar vanwege de vernieuwde gevel.
De zuidwand van de voorkamer bestaat uit twee betegelde wanden van witte tegels met een donkerrood guirlandemotief rondom in de buitenste tegels. De tegelwand wordt aan de onderkant afgesloten door donkere tegels met een fantasiemotief.
In het aangrenzende deel onder het lessenaarsdak bevindt de keuken waarin het oorspronkelijke getoogde plafond nog herkenbaar is. In deze ruimte is een tweede smuiger - zonder kuif met witte tegels en aan de zijkanten een donkerrood guirlandemotief (1750) - ruggelings van de smuiger in de voorkamer geplaatst. De vuurnis is bekleed met groene plavuizen. De smuiger is slechts gedeeltelijk overgebleven, hetgeen ook geldt voor de zuidwand van de keuken die van oorsprong betegeld was. Aan weerszijden van de smuiger zijn twee kleine ovale openingen in de muur tussen de keuken en de voorkamer zichtbaar.
Vanuit de hal kunnen de geplavuisde kelder, de opkamer en de verdieping onder zadeldak bereikt worden. In alle ruimten van het woonhuis zijn de bouw- en bewoningssporen uit de vroege fasen terug te vinden.
Waardering
Het woonhuis aan de Braakdijk 1 te Zaandam heeft een architectuur- en cultuurhistorische waarde als voorbeeld van een goed bewaard gebleven in kern achttiende-eeuwse houtbouwwoning met alle sporen van de vroegste bouwfasen en is met name van belang vanwege de aanwezigheid en gaafheid van bijzondere achttiende-eeuwse interieuronderdelen.
Het object heeft een situationele waarde vanwege de ligging tegenover de ophaalbrug over de Braakdijksloot in het beschermd dorpsgezicht Haaldersbroek.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
A detached simple, originally eighteenth-century two-aisle residential house, constructed in North Holland timber-framed building style. The building was originally built as a two-aisle house, which is evident from the fact that the tie-beam is higher on the extension side. The building underwent various modifications in the nineteenth and early twentieth centuries. The majority of the facades, doors and windows were replaced and the original division between the front room and back room was removed.
The residential house, as the most westerly building on the Braakdijk, is situated opposite the drawbridge over the Braakdijksloot and is a characteristic feature of the protected townscape Haaldersbroek.
N.B. The barn to the east of the residential house is outside the protection.
Description
The two-aisle, originally early eighteenth-century timber-framed dwelling with a pointed gable consists of a ground storey and a first floor under roof and is constructed on a rectangular plan under a saddle roof covered with red tiles and a lean-to roof on the east side of the dwelling.
The residential house is founded on posts of yellow clinker bricks. The timber framework of frames, tie-beams, roof rafters and girders is largely original. It is constructed from seven timber frames of 5.68 metres, consisting of posts, frame beams and corbels, executed as collar-tie frames. The length of the house is 10.64 metres. Above the posts are the tie-beams upon which the roof structure - roof rafters and roof timber - is fixed.
The southern gable has vertical boarding that is provided at the bottom with a sawn pointed profile. The underside of the gable is horizontally boarded with overhanging eaves timber. The roof edge is decorated with straight profiled wind braces with water boards.
The eastern and western facades are horizontally boarded with nineteenth- and twentieth-century eaves timber and have wooden gutters on wooden gutter brackets. The entrance is located in the eastern facade.
The northern gable is provided with a nineteenth-century stepped gable, using the original notches. The roof edge is decorated with straight simple wind braces and water boards.
The facades contain various windows which have been replaced and/or altered over the centuries and stripped of their glazing bars.
The layout of the residential house, situated on the ground floor under the saddle roof, now consists of a living room, a parlour, a small hall and a cellar. Above this is the roof storey with a landing and a bedroom. The section under the lean-to roof comprises the kitchen and an adjoining room which probably served for storage.
The living room originally consisted of a front room and a back room. In the front room, two of the frames are provided with four swan-neck corbels, there is a painted ceiling consisting of light dark blue-coloured bands between three frame beams from 1758. In the middle beam bay a roundel is painted with the inscription text 'Groote god en hemels koning; beschermt ons in dese woning; Geeft ons hier Zegen en gewin; Leyd ons hier na Ten Hemel in; Anno MDCCLVIII' (1758).
To the east of the ceiling inscription is a chimney-breast clad with blue tiles, the breast moulding of which borders the painting. The upper part of the chimney-breast - breast moulding and breast - has remained virtually intact. The tiles, made in Amsterdam around 1720, contain Biblical representations in a double circle with ox-heads at the corners. The back wall of the firebox is clad with tiger tiles. The side panels have disappeared, but the fire platform is still present.
In the middle of the west wall is an oak door to the dead, placed opposite the chimney-breast, with original iron fittings and fanlight. On the outside this is no longer visible due to the renewed facade.
The south wall of the front room consists of two tiled walls of white tiles with a dark red garland motif around the outer tiles. The tile wall is closed at the bottom by dark tiles with a fantasy motif.
In the adjoining section under the lean-to roof is the kitchen where the original barrel-vaulted ceiling is still recognisable. In this room is a second chimney-breast - without breast moulding with white tiles and on the sides a dark red garland motif (1750) - placed back-to-back with the chimney-breast in the front room. The firebox is clad with green tiles. The chimney-breast has only partially survived, which also applies to the south wall of the kitchen which was originally tiled. On either side of the chimney-breast are two small oval openings in the wall between the kitchen and the front room.
From the hall, the tiled cellar, the parlour and the floor under the saddle roof can be reached. In all rooms of the residential house, the construction and occupation traces from the earliest phases can be found.
Valuation
The residential house at Braakdijk 1 in Zaandam has architectural and cultural-historical value as an example of a well-preserved originally eighteenth-century timber-framed dwelling with all traces of the earliest building phases and is particularly important because of the presence and integrity of exceptional eighteenth-century interior components.
The object has situational value because of its location opposite the drawbridge over the Braakdijksloot in the protected townscape Haaldersbroek.
Nearby in the register
- Woonhuis, Haaldersbroek 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Haaldersbroek 11Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Kalf 86Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Zeilenmakerspad 4Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.