Rijksmonumentenregister · Netherlands
Vergadering en vereniging, Sint Martiniplantsoen 41
Franeker, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Vergadering en vereniging
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1909
- Address
- Sint Martiniplantsoen 41, 8801 LK Franeker (Waadhoeke 21)
- Place
- Franeker
- Municipality
- Waadhoeke
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.18620, 5.54566
- Monument number
- 506244
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
Utrecht University LibraryStanford Libraries
2 historical maps cover this location, the earliest the 1937 map "North west Europe 1:250,000" (Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Het voormalige R.C. VERENIGINGSGEBOUW aan het Martiniplantsoen te Franeker is in 1909 ontworpen door architect Nicolaas J. Adema (1860-1946) in Jugendstil, in opdracht van de St. Antonius Vereeniging. De eerste steen is gelegd door J.H.A. Hendriksen, 28 X 09. Het naar het noorden gerichte blokvormige gebouw ligt aan de zuidzijde van het plantsoen. De laagbouw tegen de westelijke zijgevel en achtergevel is een invulling van recente datum van een open terrein en komt niet in aanmerking voor de bescherming van rijkswege.
Omschrijving
Het Vereenigingsgebouw heeft een L-vormige plattegrond en is twee bouwlagen hoog. Het samengestelde dak met hoge schoorsteen bestaat uit een plat dak, een koepeldak met piron boven het torengedeelte en een zadeldak boven de asymmetrisch geplaatste risalerende partij. Het bouwwerk is in gele bakstenen opgetrokken. De plint is in bruine bakstenen gemetseld. Ter hoogte van de bovenlichten zijn op beide bouwlagen banden van rode en witte bakstenen aangebracht, met een ruitmotief in het midden. De asymmetrie van de voorgevel wordt benadrukt door de risalerende ingangspartij met topgevel. Aan de oostzijde wordt het bouwblok afgesloten door een torenvormig hoekrisaliet. De geveldelen - toren, ingangspartij en westelijke en oostelijke traveeën - worden gemarkeerd door drie bakstenen pirons, waarvan de westelijke met zadeldak. Tussen de overige twee gemetselde pirons met verticale spiegelvlakken bevindt zich een schuin geplaatste luifel op rechte korbelen. Het risalerende deel met zadeldak wordt door drie bakstenen pirons bekroond. In de eerste bouwlaag zitten van west naar oost: een driedelig venster met segmentbogig bovenlicht en getoogde strek en de (niet originele) voordeur met houten lijst in de vorm van een hoefijzerboog, waarboven een in rode bakstenen uitgevoerde afsluiting met het jaartal A 1909 O, een H-venster met segmentbogig bovenlicht, een driedelig venster met segmentbogig bovenlicht en een H-venster in het torengedeelte. In de bovenlichten is glas-in-lood geplaatst, de onderdorpels zijn van geglazuurde, afgeronde rode en witte stenen. De eerste bouwlaag wordt door een geprofileerde en gemetselde cordonlijst in rode bakstenen van de tweede gescheiden. Hier bevinden zich van oost naar west enkelruits- en driedelige vensters met meerruits bovenlichten. Ten westen van het risalerende deel bevindt zich een driedelig venster met balkondeur en meerruits bovenlichten. De onderdorpels rusten op de cordonlijst; de vensters worden omsloten door gemetselde hoeklijsten in rode bakstenen. In de top van het risalerende deel twee enkelruitsvensters met halfrond bovenlicht op een achtergrond van rode bakstenen. Tussen de vensters, in een nis met gemetselde omlijsting en op een sokkel, staat het beeld van St. Antonius met kind. De top wordt bekroond door drie pirons met erop twee adelaars en in het midden een leeuw met wapen. De geveldelen aan weerszijden hiervan worden afgesloten door een opgaande, in een golflijn getoogde lijst. Het gemetselde veld is in rode bakstenen uitgevoerd en wordt door de naam van het pand en gemetselde festoenen versierd. In het oostelijk deel is "R.C. VEREENIGINGS" aangebracht, in het westelijke deel "GEBOUW". De oostelijke zijgevel is twee bouwlagen hoog en wordt versierd door gemetselde banden in rode bakstenen. De gevel is opgebouwd uit acht spaarvelden met lisenen en muizetandlijsten als afsluiting. In de eerste zes spaarvelden vanaf de voorgevel zitten rechthoekige, driedelige vensters met getoogde strekken en lege trommelvelden. De aanbouw onder de eerste twee vensters en de twee deuren onder het derde en het vijfde venster zijn van latere datum. Boven zijn kleine, licht gebogen vensters geplaatst. In de laatste twee spaarvelden zijn twee grote vensters met getoogde strekken hoog onder de daklijst aangebracht. De achtergevel wordt door vier banden in rode bakstenen versierd. In het midden en boven in de gevel zitten twee rechthoekige vensters met getoogde strekken en houten luiken. Aan de westzijde is later een aanbouw in bruin/rode bakstenen toegevoegd. De westelijke zijgevel is aan de noordzijde door plantengroei nauwelijks zichtbaar. Het hogere deel wordt door dubbele banden van rode bakstenen versierd en bevat een zij-ingang en een nieuw venster. Het INTERIEUR is qua indeling redelijk oorspronkelijk. Wat betreft de inrichting is alleen de vestibule nog origineel. Aldaar een betegelde vloer en lambrizering met florale motieven. De lichtblauwe betegeling wordt afgesloten door een brede betegelde band van margrieten op een lichtgroene achtergrond. De trap naar de tweede bouwlaag is voorzien van rijk houtsnijwerk. Origineel is ook de houten dubbele deur (naar de kleine zalen) met panelen en Jugendstil motieven en de houten dubbele deur met licht getoogd glas in het bovendeel, tegenover de ingang. De kleine zalen en de grote zaal zijn in de jaren 1960-70 opnieuw ingericht. Het podium achter in de grote zaal is origineel, alsmede de ruimtes links en rechts ervan die als kleedkamer en kelder werden gebruikt. De ruimtes ten oosten van de vestibule zijn niet meer origineel. De indeling van de tweede bouwlaag is oorspronkelijk.
Waardering
Het R.C. Vereenigingsgebouw aan het Martiniplantsoen te Franeker is van cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:
- als bijzondere uitdrukking van een sociale en geestelijke ontwikkeling;
- voor de geschiedenis van de architectuur;
- voor het oeuvre van de architect;
- vanwege de esthetische kwaliteiten van het ontwerp;
- vanwege het bijzondere materiaalgebruik en de ornamentiek;
- vanwege de samenhang tussen exterieur en interieuronderdelen;
- voor het aanzien van de stedelijke omgeving;
- vanwege de architectonische gaafheid van het exterieur;
- vanwege de architectonische gaafheid van enkele interieuronderdelen;
- in relatie tot de structurele en visuele gaafheid van de stedelijke omgeving.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
The former R.C. ASSOCIATION BUILDING at the Martiniplantsoen in Franeker was designed in 1909 by architect Nicolaas J. Adema (1860-1946) in Jugendstil, commissioned by the St. Antonius Association. The foundation stone was laid by J.H.A. Hendriksen, 28 X 09. The block-shaped building, facing north, is situated on the southern side of the plantsoen. The low-rise construction against the western side wall and rear wall is a recent infill of an open area and does not qualify for protection by the state.
Description
The Association Building has an L-shaped floor plan and is two storeys high. The composite roof with tall chimney consists of a flat roof, a cupola roof with finial above the tower section and a gabled roof above the asymmetrically positioned projecting section. The building is constructed in yellow brickwork. The plinth is laid in brown brickwork. At the height of the fanlights, bands of red and white brickwork with a diamond motif in the centre have been applied on both storeys. The asymmetry of the front facade is emphasized by the projecting entrance section with a spout gable. On the eastern side, the building block is closed off by a tower-shaped corner risalite. The facade sections – tower, entrance section and western and eastern bays – are marked by three brick finials, the western one with a gabled roof. Between the other two masonry finials with vertical mirror panels is an obliquely placed canopy on straight corbels. The projecting section with gabled roof is crowned by three brick finials. On the first storey from west to east are: a three-part window with segmental arched fanlight and relieved brick span and the (non-original) front door with wooden surround in the form of a horseshoe arch, above which a closure executed in red brickwork with the date A 1909 O, an H-window with segmental arched fanlight, a three-part window with segmental arched fanlight and an H-window in the tower section. Leaded glass has been installed in the fanlights; the sub-sills are of glazed, rounded red and white stones. The first storey is separated from the second by a profiled and masonry cordon string-course in red brickwork. Here are to be found single-light and three-part windows with multi-light fanlights. West of the projecting section is a three-part window with balcony door and multi-light fanlights. The sub-sills rest on the cordon string-course; the windows are enclosed by masonry corner mouldings in red brickwork. In the top of the projecting section two single-light windows with semi-circular fanlight against a background of red brickwork. Between the windows, in a niche with masonry surround and on a plinth, stands the statue of St. Antonius with child. The top is crowned by three finials with two eagles on them and in the centre a lion with coat of arms. The facade sections on either side are closed off by a rising list rendered with a wave line. The masonry field is executed in red brickwork and is decorated by the name of the building and masonry festoons. In the eastern section "R.C. VEREENIGINGS" has been applied, in the western section "GEBOUW". The eastern side wall is two storeys high and is decorated by masonry bands in red brickwork. The facade is composed of eight bays with pilaster strips and dentil mouldings as terminations. In the first six bays from the front facade are rectangular, three-part windows with relieved brick spans and empty drum fields. The extension under the first two windows and the two doors under the third and fifth windows are of a later date. Above, small, slightly curved windows have been placed. In the last two bays are two large windows with relieved brick spans high beneath the eaves line. The rear wall is decorated by four bands in red brickwork. In the middle and upper part of the facade are two rectangular windows with relieved brick spans and wooden shutters. On the western side, a later extension in brown/red brickwork was added. The western side wall is on the northern side barely visible due to vegetation. The higher section is decorated by double bands of red brickwork and contains a side entrance and a new window. The INTERIOR is reasonably original in terms of layout. As regards furnishings, only the vestibule is still original. There a tiled floor and wainscoting with floral motifs. The light blue tiling is closed off by a broad tiled band of daisies on a light green background. The staircase to the second storey is provided with rich woodcarving. Also original are the wooden double doors (to the small halls) with panels and Jugendstil motifs and the wooden double doors with slightly arched glass in the upper section, opposite the entrance. The small halls and the large hall were refurbished in the 1960s-70s. The stage at the back of the large hall is original, as are the spaces to the left and right of it which were used as dressing room and cellar. The spaces east of the vestibule are no longer original. The layout of the second storey is original.
Valuation
The R.C. Association Building at the Martiniplantsoen in Franeker is of cultural-historical and architectural-historical importance:
- as a particular expression of social and spiritual development;
- for the history of architecture;
- for the oeuvre of the architect;
- because of the aesthetic qualities of the design;
- because of the special use of materials and ornamentation;
- because of the coherence between exterior and interior components;
- for the appearance of the urban environment;
- because of the architectural integrity of the exterior;
- because of the architectural integrity of certain interior components;
- in relation to the structural and visual integrity of the urban environment.
Nearby in the register
- Werk-woonhuis, Breedeplaats 6Werk-woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Breedeplaats 6Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Godsacker 7Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Godsacker 9Woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.