Rijksmonumentenregister · Netherlands
Postkantoor, Zuivelstraat 22
Bergen op Zoom, Noord-Brabant, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Overheidsgebouw
- Function
- Postkantoor
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1912
- Address
- Zuivelstraat 22, 4611 PJ Bergen op Zoom (and others)
- Place
- Bergen op Zoom
- Province
- Noord-Brabant
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 51.49486, 4.28893
- Monument number
- 506218
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1905 map "Bl. 30 Bergen op Zoom, 1905" (University Library, Vrije Universiteit Amsterdam).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding
Voormalig postkantoor uit 1912 naar ontwerp van D.E.C. Knuttel, opgetrokken in donkerrode baksteen, op een rechthoekige plattegrond met twee lage bouwlichamen aan de achterzijde zodat een U-vormige plattegrond ontstaat en gesitueerd aan Zuivelplein (voorgevel), Zuivelstraat (zijgevel) en Parade (achtergevel). Het gebouw is met een omlopende plint uitgevoerd, heeft afwisselend één tot vier bouwlagen en is deels voorzien van leien daken met Maasdekking en deels plat gedekt.
Omschrijving
De voorgevel telt zeven assen met een centraal geplaatste ingangspartij, het recht gesloten middendeel ter breedte van drie traveeën met een hoogte van twee bouwlagen, de twee afsluitende geveldelen tellen elk twee traveeën, drie of vier bouwlagen en hebben in de topgevel een sier-smeedijzeren anker. Het linker geveldeel beschikt op de begane grond over twee door korfbogen ontlaste hoge en brede vensters met middenstijl en door roeden ingedeelde bovenlichten; tussen deze vensters is de grijze natuurstenen brievenbus met dito omlijsting aangebracht. Op de verdieping twee smallere vensters met door roeden ingedeelde bovenlichten en op de eerste verdieping twee dicht naast elkaar geplaatste, geheel door roeden ingedeelde kleine vensters met kalf. Alle vensters zijn met natuursteen versierd: in de dorpels, ter hoogte van de kalven, in de ontlastingsbogen, hanekammen en strekken. De daklijsten zijn met grijze natuursteen afgezet en voorzien van dito blokken en aanzetstukken; de klokvormige geveltop is afgezet met natuursteen. De middenpartij heeft ter weerszijden van de entree een kruisvenster met roedenverdeling waarboven een ontlastingsboog, terwijl de entree bestaat uit twee houten deuren die in een bewerkte natuurstenen omlijsting onder een rondboog is gevat. Boven de dubbele ingangsdeur vormt een gekoppeld venster met glas-in-lood door middel van een natuurstenen omlijsting de verbinding met een (inmiddels verdwenen) gevelopschrift ("Post en Telegraaf") waarboven drie gelijkvormige vensters zijn opgenomen, alle met roeden in het bovenlicht, het centrale venster rijker (met natuurstenen kozijnen) uitgevoerd dan de twee overige. Alle vensters van de middenpartij zijn met natuurstenen blokken versierd: in de dorpels, ter hoogte van de kalven, in de ontlastingsbogen, hanekammen en strekken. De goot van de middenpartij rust op gesneden en geprofileerde (houten) gootklossen met gesneden waaiermotief en steunt op natuurstenen consoles waartussen siermetselwerk. Het zadeldak met de nok parallel aan de Zuivelstraat heeft in het midden een dakkapel met roedenverdeling onder halfronde, houten afsluiting. Het rechter geveldeel telt vier lagen. Op de begane grond een gedeeld venster, rechts daarvan een dienstingang voorzien van natuurstenen deuromlijsting onder een rondboogstelling waarboven gekoppelde, smalle venstertjes met glas-in-lood. Links hiervan, op de tweede bouwlaag, twee vensters (het rechter met kalf) en in de top een dubbel smal, hoog venster. De vensters in het rechter geveldeel hebben alle een roedenverdeling en zijn met natuursteen omkleed: in de dorpels, ter hoogte van de kalven, in hanekammen en strekken. Tegen de rechterzijde van de voorgevel grenst een dubbel hek van sier-smeedijzer dat toegang verleent tot een L-vormig plaatsje met deuren naar de rijwielstalling en de werkruimte voor telegrambestellers. Deze (rechter-) zijgevel heeft op de begane grond een venster met roeden en een smal gedeeld venster naast de paneeldeur met roedenverdeeld bovenlicht. Deze verder blinde zijgevel heeft ter hoogte van de derde bouwlaag drie identieke kleine, smalle vensters met klapraam. Op de hoek van Zuivelstraat en Zuivelplein springt het gebouw iets in en is een traptoren van vier verdiepingen opgenomen. Deze toren is voorzien van smalle, nisvormige vensters met kleine roedenverdeling en natuursteen in dorpels en strekken in baksteen. De achtzijdige spits rust op een bakstenen uitkraging en is met leien gedekt. Aan de zijde van het Zuivelplein is rechts van de toren op de begane grond een breed, hoog dubbelvenster onder een boogstelling geplaatst, op de verdieping een smal, hoog venster; deze twee vensters hebben in de bovenlichten een roedenverdeling en zijn met natuursteen afgezet in dorpels, ter hoogte van de kalven, in hanekam en boogstelling. De gootlijst is gelijk die aan de zijde van de Zuivelstraat uitgevoerd; op het zadeldak staat een gemetselde schoorsteen. Links van de traptoren staat een dwarsgeplaatst, iets naar voren springend bouwlichaam onder zadeldak, met de nok haaks op het Zuivelplein. Op de begane grond een centrale moderne deur, geflankeerd door twee schamppalen, en onder een boogstelling leidend naar de bestellersruimte, links en rechts van deze deur smalle, hoge venstertjes met natuursteen in dorpel en bakstenen strek; op de verdieping staan drie identieke vensters naast elkaar, alle met roedenverdeling en natuursteen in dorpel, ter hoogte van het kalf en in de hanekam terwijl in de klokvormige geveltop één identiek venster is aangebracht; hierboven een sier-smeedanker. De dakranden zijn met natuursteen afgezet, evenals de klokvormige gevelbeëindiging. Het gebouw wordt links aan deze gevelzijde beëindigd met een éénlaagse, platgedekte vleugel ter lengte van drie raamtraveeën: hoge, brede, dubbele vensters met roedenverdeling in de bovenlichten en natuursteen in dorpel, ter hoogte van het kalf en in de hanekam. De gootlijst met gesneden, geprofileerde (houten) gootklossen is voorzien van een waaiermotief en rust op natuurstenen consoles waartussen siermetselwerk. De achtergevel van het voormalige postkantoor bestaat uit drie eenheden. Links en rechts een éénlaags, platgedekte vleugel die haaks op het hogere, drie lagen tellende centrale bouwlichaam staat, en hiertussen, parallel aan de vleugel aan de Zuivelstraat, een lagere, plat gedekte aanbouw ter hoogte van twee lagen. De lage linker vleugel is twee raamtraveeën breed en telt drie dito aan de binnenzijde van de U-vormige plattegrond terwijl de rechter vleugel drie raamtraveeën telt en aan de binnenzijde van de 'U' blind is en links een lage aanbouw heeft met twee smalle venstertjes. Tussen beide plat gedekte vleugels staat tegen de achtergevel van het centrale bouwlichaam een platgedekte, rechthoekige vleugel ter hoogte van twee lagen en voorzien van een tandlijst. Rechts hiervan een topgevel met dubbele openslaande balcondeuren leidend naar het plat van de bestellersruimte, de zijlichten en het bovenlicht met roedenverdeling, het geheel onder een boogstelling met siermetselwerk. Hierboven twee smalle staande vensters met roedenverdeling en afgesloten met een strek, de geveltop met sier- smeedanker en halfronde daklijst is afgezet met natuursteen. De begane grond telt zeven raamtraveeën. Alle vensters zijn identiek uitgevoerd: smal, hoog en het bovenlicht met roedenverdeling, terwijl dorpel en strek in natuursteen zijn uitgevoerd. Op de verdieping zes dito vensters en één kleiner met roeden. Van de bovenste verdieping van de hoofdvleugel steekt de derde bouwlaag boven de platgedekte aanbouw tegen de achtergevel uit: deze laag heeft vier vensters, alle met roeden en voorzien van natuurstenen dorpel en strek. Achter het pand een (verwilderde) tuin, afgesloten met een geknikte bakstenen tuinmuur, het deel grenzend aan het kerkhof geleed met zes beertjes en voorzien van rollaag, aan de zijde van het Zuivelplein met tandlijst, ezelsrug en natuurstenen beëindiging; bij de inrijpoort een natuurstenen schamppaal. Inwendig beschikt het voormalig postkantoor grotendeels over de oorspronkelijke indeling en uitvoering. Monumentale onderdelen bestaan uit portaal en vestibule (vloeren in terrazzo, wanden met geglazuurde groene en gele baksteen; dubbele paneeldeuren met dubbele koperen handgrepen), die door middel van gekoppelde boogstellingen met elkaar verbonden zijn; de hierachter gesitueerde wachtzaal/lokettenhal telt zes bij drie (boog-)traveeën, heeft een marmeren vloer in zwart-wit blokpatroon en een gewelfde, glazen kap met glasroeden die wordt getorst door afwisselend consoles, korbelen en geschoorde stijlen op natuurstenen neuten; directeurskamer met houten lambrizering, kluis, schuifvenster naar het postlokaal en een portière als verbinding met de post- en telegraafruimte (waarin een tweede kluis); originele geprofileerde deur- en vensteromlijstingen en paneeldeuren, dubbele kwartslag trap met bewerkte houten trappaal en dito smetstrook; houten spiltrap in traptoren. Op de verdieping: twee zwartmarmeren schoorsteenmantels, originele deur- en vensteromlijstingen en paneeldeuren, lambrizeringen.
Waardering
Het gebouw belichaamt het maatschappelijk belang van de posterijen in het begin van de 20ste eeuw en kreeg met het ontwerp van Knuttel op eigentijdse wijze gestalte. Als zodanig is het postkantoor een symbool voor en uitdrukking van historische infrastructurele ontwikkelingen, materialiseert het een eigentijdse (nieuwe) bouwopdracht en vertegenwoordigt het een episode uit de geschiedenis van de (massa)communicatie en bezit het, als gevolg, cultuurhistorische waarde. Historisch-stedebouwkundige waarde ligt besloten in de verhouding van het voormalig postkantoor tot de stedelijke omgeving, die sinds 1985 als Beschermd Stadsgezicht is aangewezen. Het object ligt op een hoek; structuur, vorm en silhouet voegen zich op overtuigende wijze binnen het stedelijk ensemble van oudere bouwkunst, bestaande verkavelingen en historische perceelsindelingen zonder afbreuk te doen aan de eigen- aardigheid van het ontwerp en zonder verlies van architectonische identiteit of stijl die wordt gekenmerkt door opvallende volumewerking jegens bescheiden proporties, uitgewogen materiaalgebruik, gedoseerde kleurwerking en verzorgde detaillering. De stijl waarin het gebouw is uitgevoerd, staat bekend als neo- renaissance en geldt als specifiek voor postkantoren uit de eerste decennia van de 20ste eeuw; als zodanig vertegenwoordigt het object architectuurhistorische waarde en bewerkstelligt de ongeschonden, uitwendige verschijningsvorm opmerkelijke belevings- en herinneringswaarden. Zeldzaamheidswaarde valt ook aan de inwendige staat toe te kennen. Als gevolg van een dertigjarige buitengebruikstelling als postkantoor bleef het inwendige verschoond van ingrijpende renovatie of verbouwing die vele postkantoren in de jaren 1960-1990 trof, zodat de oorspronkelijke indeling nog geheel herkenbaar is en in zowel zijn afzonderlijkheid als functionele historische samenhang behouden. De inwendige ruimteschikking met bijzondere elementen als lokettenhal/wachtruimte, kamer voor de directeur en diverse werkvertrekken (bestellersruimte, postlokaal, post- en telegraafruimte, telefoon- en telegramvertrekken) is in tact terwijl op de verdieping de directeurswoning zowel in ruimte-indeling als in details (schoorsteenmantels, deur- en vensteromlijstingen, deuren) grotendeels ongewijzigd bleef. Binnen het oeuvre van architect Knuttel neemt het object een opmerkelijke plaats in, omdat het als postkantoor vrijwel gaaf behouden bleef, als opus van een belangwekkend Rijksbouwmeester werd geboekstaafd en als opmerkelijke proeve van historische Rijksarchitectuur geldt.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction
Former post office from 1912 designed by D.E.C. Knuttel, built in dark red brick, on a rectangular plan with two low building blocks at the rear creating a U-shaped plan and situated at Zuivelplein (front facade), Zuivelstraat (side facade) and Parade (rear facade). The building is executed with a continuous plinth, has alternately one to four storeys and is partly provided with slate roofs with Maas covering and partly flat-roofed.
Description
The front facade counts seven bays with a centrally placed entrance section, the right-closed central section with a width of three bays with a height of two storeys, the two closing gable sections each count two bays, three or four storeys and have in the top gable an ornamental wrought-iron anchor. The left gable section has on the ground floor two high and wide windows relieved by basket arches with mullion and fanlights divided by glazing bars; between these windows the grey natural stone letterbox with matching moulding is placed. On the first floor two narrower windows with fanlights divided by glazing bars and on the second floor two closely placed windows entirely divided by glazing bars with small pane. All windows are decorated with natural stone: in the sills, at the height of the small panes, in the relieving arches, brick teeth and stretches. The cornice lines are trimmed with grey natural stone and provided with matching blocks and connection pieces; the bell-shaped gable top is trimmed with natural stone. The central section has on either side of the entrance a cross window with glazing bar division above which a relieving arch, while the entrance consists of two wooden doors set in a worked natural stone moulding under a round arch. Above the double entrance door a coupled window with leaded glass forms through a natural stone moulding the connection with a (now disappeared) gable inscription ("Post en Telegraaf") above which three identical windows are placed, all with glazing bars in the fanlight, the central window executed more richly (with natural stone frames) than the two other. All windows of the central section are decorated with natural stone blocks: in the sills, at the height of the small panes, in the relieving arches, brick teeth and stretches. The gutter of the central section rests on carved and profiled (wooden) gutter blocks with carved fan motif and is supported on natural stone consoles between which decorative brickwork. The gabled roof with the ridge parallel to the Zuivelstraat has in the middle a roof dormer with glazing bar division under a semicircular wooden closure. The right gable section has four storeys. On the ground floor a divided window, to the right of it a service entrance provided with natural stone door moulding under a round arched setting above which coupled narrow windows with leaded glass. To the left of it, on the second storey, two windows (the right one with small pane) and at the top a double narrow tall window. The windows in the right gable section all have glazing bar division and are clad with natural stone: in the sills, at the height of the small panes, in brick teeth and stretches. Against the right side of the front facade adjoins a double gate of ornamental wrought-iron that provides access to an L-shaped courtyard with doors to the bicycle shed and the workspace for telegram deliverers. This (right) side facade has on the ground floor a window with glazing bars and a narrow divided window next to the panel door with glazing bar divided fanlight. This otherwise blind side facade has at the height of the third storey three identical small narrow windows with casement. At the corner of Zuivelstraat and Zuivelplein the building steps in slightly and a stair tower of four storeys is incorporated. This tower is provided with narrow niche-shaped windows with small glazing bar division and natural stone in sills and stretches in brick. The octagonal spire rests on a brick corbelling and is covered with slate. On the Zuivelplein side, to the right of the tower on the ground floor a wide high double window is placed under an arched setting, on the first floor a narrow tall window; these two windows have in the fanlights a glazing bar division and are trimmed with natural stone in sills, at the height of the small panes, in brick tooth and arched setting. The gutter line is executed the same as on the Zuivelstraat side; on the gabled roof stands a brick chimney. To the left of the stair tower stands a transversely placed, slightly projecting building block under a gabled roof, with the ridge perpendicular to Zuivelplein. On the ground floor a central modern door, flanked by two bollards, and under an arched setting leading to the deliverers' room, to the left and right of this door narrow tall windows with natural stone in sill and brick stretch; on the first floor three identical windows stand side by side, all with glazing bar division and natural stone in sill, at the height of the small pane and in the brick tooth while in the bell-shaped gable top one identical window is placed; above this an ornamental wrought-iron anchor. The roof edges are trimmed with natural stone, as is the bell-shaped gable termination. The building is concluded to the left on this facade side with a one-storey flat-roofed wing with a length of three window bays: high wide double windows with glazing bar division in the fanlights and natural stone in sill, at the height of the small pane and in the brick tooth. The gutter line with carved profiled (wooden) gutter blocks is provided with a fan motif and rests on natural stone consoles between which decorative brickwork. The rear facade of the former post office consists of three sections. Left and right a one-storey flat-roofed wing that stands perpendicular to the higher central building block counting three storeys, and between them, parallel to the wing on Zuivelstraat, a lower flat-roofed extension with a height of two storeys. The low left wing is two window bays wide and counts three likewise on the inside of the U-shaped plan while the right wing counts three window bays and is blind on the inside of the 'U' and has on the left a low extension with two narrow windows. Between both flat-roofed wings stands against the rear facade of the central building block a flat-roofed rectangular wing with a height of two storeys and provided with a tooth line. To the right of it a top gable with double opening balcony doors leading to the flat roof of the deliverers' room, the side lights and the fanlight with glazing bar division, all of it under an arched setting with decorative brickwork. Above this two narrow tall windows with glazing bar division and closed off with a stretch, the gable top with ornamental wrought-iron anchor and semicircular cornice line is trimmed with natural stone. The ground floor counts seven window bays. All windows are executed identically: narrow, tall and the fanlight with glazing bar division, while sill and stretch are executed in natural stone. On the first floor six likewise windows and one smaller with glazing bars. From the top storey of the main wing the third storey projects above the flat-roofed extension against the rear facade: this storey has four windows, all with glazing bars and provided with natural stone sill and stretch. Behind the building a (overgrown) garden, closed off with a kinked brick garden wall, the part bordering the churchyard articulated with six bears and provided with course, on the Zuivelplein side with tooth line, saddle ridge and natural stone termination; at the entrance gate a natural stone bollard. Internally the former post office largely retains the original layout and execution. Monumental components consist of entrance hall and vestibule (floors in terrazzo, walls with glazed green and yellow brick; double panel doors with double brass handles), which are connected by coupled arched settings; the waiting room/counter hall situated behind this counts six by three (arched) bays, has a marble floor in black-white block pattern and a barrel vault glass roof with glass glazing bars supported by alternating consoles, corbels and braced posts on natural stone plinths; director's room with wooden wainscoting, safe, sash window toward the post office and a curtain rod connecting to the post and telegraph room (containing a second safe); original profiled door and window mouldings and panel doors, double quarter-turn stair with worked wooden stair post and matching protective board; wooden spiral stair in stair tower. On the first floor: two black marble chimneypieces, original door and window mouldings and panel doors, wainscoting.
Valuation
The building embodies the social significance of the postal services in the early 20th century and received contemporary form with the design of Knuttel. As such the post office is a symbol for and expression of historical infrastructural developments, materializes a contemporary (new) construction assignment and represents an episode in the history of (mass) communication and possesses, as a result, cultural-historical value. Historical-urban value is contained in the relationship of the former post office to the urban environment, which since 1985 has been designated as Protected Townscape. The object is located on a corner; structure, form and silhouette fit convincingly within the urban ensemble of older architecture, existing land divisions and historical plot divisions without detracting from the uniqueness of the design and without loss of architectural identity or style characterized by striking volume treatment relative to modest proportions, balanced use of materials, measured color treatment and careful detailing. The style in which the building is executed is known as neo-renaissance and is considered specific for post offices from the first decades of the 20th century; as such the object represents architectural-historical value and the intact external appearance brings about remarkable experience and memorial values. Rarity value can also be attributed to the internal condition. As a result of a thirty-year period of disuse as a post office the interior was spared from major renovation or alteration that affected many post offices in the years 1960-1990, so that the original layout remains entirely recognizable and is preserved both in its distinctness and functional historical coherence. The interior room arrangement with particular elements such as counter hall/waiting room, room for the director and various working spaces (deliverers' room, post office, post and telegraph room, telephone and telegram rooms) is intact while on the first floor the director's residence remained largely unchanged both in room layout and in details (chimneypieces, door and window mouldings, doors). Within the oeuvre of architect Knuttel the object occupies a remarkable place, because as a post office it remained virtually intact, was documented as an opus of an important Government Architect and is considered a remarkable example of historical State architecture.
Nearby in the register
- Woonhuis, Zuivelstraat 26 aWoonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Zuivelplein 4Werk-woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Zuivelplein 3Woonhuisunder 1 mi
- Den NobelWerk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.