TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

Kerk, Midstrjitte 46

Woudsend, Fryslân, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Address
Midstrjitte 46, 8551 PJ Woudsend (Súdwest-Fryslân 21)
Place
Woudsend
Municipality
Súdwest-Fryslân
Province
Fryslân
Country
Netherlands
Coordinates
52.94318, 5.62842
Monument number
506129

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1619 map "Caarte vande Zuyder-Zee ... = Description de la Zuyder-Zee ..." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Roomskatholieke SCHUILKERK van de Heilige Aartsengel Michaël met aangebouwde PASTORIE, ORGEL, LUIDKLOK en waardevolle INTERIEURONDERDELEN. Getuige een gevelsteen in de rechterzijgevel in 1792 in de vorm van een schuurkerk opgetrokken gebouw, dat zich aan de Midstrjitte (nog steeds) manifesteert als een woonhuis. Sedert de stichting heeft het gebouw diverse verbouwingen en veranderingen ondergaan die, met uitzondering van de aanbouw van de torenpartij, het dichtzetten van enkele deuren en verbouwing/modernisering van de pastorie, hoofdzakelijk de inrichting van het gebouw betreffen. In 1840 wordt het uit 1811 daterende orgel van de Friese orgelbouwer A. van Gruisen geplaatst. In 1909 vindt onder leiding van architect W. te Riele uit Deventer een restauratie plaats, bij welke gelegenheid het oorspronkelijk sobere classicistisch aandoende gebouw door vernieuwing van delen van het interieur (onder andere het meubilair) een meer neogotisch karakter krijgt. In 1912 vindt vervolgens renovatie van het priesterkoor plaats onder leiding van architect H. Kroes. In 1933 wordt het gebouw aan de Merkstrjitte-zijde (ten koste van de driezijdige absis) naar ontwerp van architect H. van der Bijl uit Amstelveen in romaniserende trant verlengd en van een toren voorzien. Een aantal oudere elementen wordt opnieuw gebruikt, zoals de deuren van het portaal en de biechtstoel.

In de jaren zestig van de 20ste eeuw zijn de muren, bomen en heggen die de kerk omgaven gesloopt respectievelijk gekapt. In 1984 volgt dan nog de sloop van twee huizen aan de noordzijde, als gevolg waarvan de kerk steeds meer in het zicht is komen te liggen en, vanaf de buitenzijde bezien althans, het karakter van schuilkerk nagenoeg verloren is gegaan. Ondanks de verbouwingen en ingrepen heeft met name het interieur van het huidige gebouw nog heel goed zijn karakter bewaard. De voormalige schuilkerk is in het bijzonder beschermd vanwege de rijke bouwgeschiedenis, het interieur en de bijbehorende interieuronderdelen, maar ook vanwege de regionale uniciteit van de oorspronkelijke functie.

Omschrijving

Uit gele friese baksteen opgetrokken kerkgebouw met gepleisterde westgevel en rondboogvensters met ijzeren tracering en aangebouwde uit rode baksteen opgetrokken (ten dele gewijzigde) pastorie met drie schuifvensters in de voorgevel (linkerzijgevel niet meer oorspronkelijk). Het geheel wordt gedekt door een met (ten dele oudere) zwart geglazuurde pannen belegd schilddak; ijzeren trekankers; goten op klossen. In de rechterzijgevel van de kerk een zandstenen stichtingssteen met opschrift en jaartal 1792. De sobere torenpartij (1933) met portaal, doopkapel en biechtruimte met aardig gesneden deuren, is in romaniserende trant opgetrokken uit machinale baksteen; dubbele houten toegangsdeuren met sierbeslag; rondboogvensters; galmgaten; met leien beklede spits (Maasdekking). Luidklok uit 1933 gegoten door de firma Eysbouts te Asten. In de linkerzijgevel van de toren een hardstenen gedenksteen, verwijzend naar de restauratie van de kerk in 1909 en de bouwactiviteiten van 1933. Het INTERIEUR van het zaalkerkachtige gebouw (middenschip met zeer smalle zijbeuken) wordt geleed door acht op basementen rustende gemarmerde Toscaanse zuilen die een Lodewijk-XVI tongewelf dragen met stucdecoraties en geprofileerde stuclijsten; trekstangen; bewerkte stucrozetten, verwijzend naar natuur, muziek en zang, handel en scheepvaart (1792). De pilasters waren oorspronkelijk lichtgeel gemarmerd; de pilaren zwart-rood. De huidige wit/zwarte marmering dateert van 1940. Het houten meubilair dateert van omstreeks 1909. Uit de aanwezige interieuronderdelen vallen duidelijk de belangrijkste (ver)bouw- en vernieuwingsactiviteiten af te lezen: 1. de classicistische periode (1792); 2. de neo-classicistische vernieuwing (ca. 1840-1860); 3. de Art Déco renovatie (1933-1937); 4. de na-oorlogse periode. Uit bovengenoemde perioden zijn onder meer de volgende onderdelen van belang: het altaar met aan weerszijden gemarmerde pilasters en zuilen met composietkapitelen die een ranke boog dragen (1792); de gemarmerde houten altaartombe met cartouche met Lam Gods en bekroning in Lodewijk XVI-stijl (1792); de dubbele gemarmerde houten kaarsenbank in Lodewijk XVI-stijl (1792); het tabernakel uit 1867 (met houten gehamerde kap, koperen kroon en kruisbeeld uit 1939-40); boven het altaar een stucrozet met stralenkrans en Alziend Oog. Geschilderd altaarstuk (op doek) voorstellende de Opwekking van Lazarus (1824, Otto de Boer, Woudsend); kruiswegstaties (1852, Otto de Boer; Art Déco-omlijstingen jaren dertig); reeks gekleurde gebrandschilderde ramen in smeedijzeren harnas met bijbelse scènes en heiligen, uitgevoerd in een realistische laat-gotisch aandoende stijl (1927-28, atelier C. van Straaten te Utrecht); verlossingscyclus geschilderd op hardboard in deels realistische, deels byzantiniserende stijl (1937, Jacob Ydema, Blauwhuis). Reeks neogotische gipsen beelden voorstellende: Maria met Jezus (1910), Jozef (1913), Barbara (ca. 1920), Michael (1921), Anthonius van Padua (1927), Theresia van Lisieux (1927), Isidorus (1928), Heilig Hartbeeld (jaren dertig); lampen (1909); eikehouten kerk- en koorbanken (ca. 1909); twee forse koperen neogotische kaarsenstanders en processiekruis (1913); triomfkruis (1920); biechtstoel (1933) en doopvont (1933, vervaardigd door de firma J. Maas en Zonen te Haarlem). Op het balkon met balustrade, waarin opgenomen een gedeelte van de rijk gesneden oude communiebank (cherubijnen en rankwerk, 1792), staat een éénklaviersorgel, vervaardigd in 1811 door de firma A. van Gruisen uit Leeuwarden. In de doopkapel een eikenhouten kastje met Fries snijwerk (mogelijk nog 17de-eeuws). Het kerkscheepje dateert van 1985 (Johannes Silvius); het altaar in postmoderne byzantiniserende stijl en het ikoon in Griekse stijl, voorstellende de aartsengel Michaël (Johannnes Kuipers, Het Harde) dateren van 1988. Deze onderdelen vallen wegens te geringe leeftijd buiten de bescherming.

Waardering

Schuilkerk met aangebouwde pastorie van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang:

- vanwege de ouderdom;

- vanwege de bouwgeschiedenis;

- vanwege de oorspronkelijke functie;

- vanwege de vormgeving van het interieur;

- vanwege de waardevolle interieuronderdelen;

- vanwege de uniciteit op provinciaal niveau;

- vanwege de zeldzaamheid op nationaal niveau.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Roman Catholic HIDDEN CHURCH of the Holy Archangel Michael with attached RECTORY, ORGAN, BELL and valuable INTERIOR COMPONENTS. Evidenced by a stone tablet in the right side facade dated 1792, erected in the form of a barn church building, which still manifests itself on the Midstrjitte as a dwelling house. Since its foundation, the building has undergone various alterations and changes which, with the exception of the addition of the tower section, blocking of several doors and renovation/modernisation of the rectory, chiefly concern the interior of the building. In 1840, the organ dating from 1811 by the Frisian organ builder A. van Gruisen is installed. In 1909, a restoration takes place under the direction of architect W. te Riele from Deventer, on which occasion the originally austere classicist-looking building, through renewal of parts of the interior (including the furniture), acquires a more neo-gothic character. In 1912, renovation of the choir follows under the direction of architect H. Kroes. In 1933, the building is extended on the Merkstrjitte side (at the expense of the three-sided apse) according to the design of architect H. van der Bijl from Amstelveen in Romanising style and provided with a tower. A number of older elements are reused, such as the doors of the portal and the confessional.

In the nineteen-sixties, the walls, trees and hedges that surrounded the church were demolished respectively felled. In 1984, two houses on the north side are demolished, as a result of which the church increasingly comes into view and, viewed from the outside at least, has lost nearly all character as a hidden church. Despite the renovations and interventions, particularly the interior of the current building has retained its character very well. The former hidden church is specifically protected because of its rich building history, the interior and associated interior components, but also because of the regional uniqueness of the original function.

Description

Church building erected from yellow Frisian brick with plastered west facade and round-arched windows with iron tracery and attached rectory erected from red brick (partially altered) with three sash windows in the front facade (left side facade no longer original). The whole is covered by a hipped roof clad with (partly older) black glazed tiles; iron wall anchors; gutters on corbels. In the right side facade of the church a sandstone foundation stone with inscription and date 1792. The austere tower section (1933) with portal, baptistry and confessional with nicely carved doors, is erected in Romanising style from machine-made brick; double wooden entrance doors with ornamental fittings; round-arched windows; belfry openings; spire clad with slate (Maas covering). Bell cast in 1933 by the firm Eysbouts in Asten. In the left side facade of the tower a hardstone memorial stone, referring to the restoration of the church in 1909 and the building activities of 1933. The INTERIOR of the hall-church-like building (central nave with very narrow side aisles) is articulated by eight Tuscan columns resting on plinths with marbled finish, which support a Louis XVI barrel vault with stucco decorations and profiled stucco mouldings; tie rods; worked stucco rosettes, referring to nature, music and song, commerce and shipping (1792). The pilasters were originally light yellow marbled; the columns black-red. The current white/black marbling dates from 1940. The wooden furniture dates from around 1909. From the interior components present, the most important (re)building and renewal activities can be clearly read: 1. the classicist period (1792); 2. the neo-classical renewal (circa 1840-1860); 3. the Art Deco renovation (1933-1937); 4. the post-war period. From the aforementioned periods, the following components are among the most important: the altar with marbled pilasters and columns with composite capitals on either side, which carry a slender arch (1792); the marbled wooden altar chest with cartouche depicting the Lamb of God and coping in Louis XVI style (1792); the double marbled wooden candle stand in Louis XVI style (1792); the tabernacle from 1867 (with wooden carved canopy, brass crown and crucifix from 1939-40); above the altar a stucco rosette with radiating halo and All-Seeing Eye. Painted altarpiece (on canvas) depicting the Raising of Lazarus (1824, Otto de Boer, Woudsend); Stations of the Cross (1852, Otto de Boer; Art Deco framing nineteen-thirties); series of coloured stained-glass windows in wrought iron framework with biblical scenes and saints, executed in a realistic late-gothic-looking style (1927-28, atelier C. van Straaten in Utrecht); redemption cycle painted on hardboard in partly realistic, partly Byzantinising style (1937, Jacob Ydema, Blauwhuis). Series of neo-gothic plaster figures depicting: Mary with Jesus (1910), Joseph (1913), Barbara (circa 1920), Michael (1921), Anthonius of Padua (1927), Theresa of Lisieux (1927), Isidore (1928), Sacred Heart figure (nineteen-thirties); lamps (1909); oak church and choir pews (circa 1909); two substantial bronze neo-gothic candlesticks and processional cross (1913); triumphal cross (1920); confessional (1933) and baptismal font (1933, manufactured by the firm J. Maas and Sons in Haarlem). On the gallery with balustrade, in which incorporated a portion of the richly carved old communion bench (cherubs and leafwork, 1792), stands a single-manual organ, manufactured in 1811 by the firm A. van Gruisen from Leeuwarden. In the baptistry a small oak cabinet with Frisian carving (possibly still 17th-century). The church ship dates from 1985 (Johannes Silvius); the altar in postmodern Byzantinising style and the icon in Greek style, depicting the archangel Michael (Johannes Kuipers, Het Harde) date from 1988. These components fall outside the protection due to insufficient age.

Valuation

Hidden church with attached rectory of general cultural-historical and architectural-historical importance:

- because of its age;

- because of its building history;

- because of its original function;

- because of the design of the interior;

- because of the valuable interior components;

- because of its uniqueness at provincial level;

- because of its rarity at national level.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map