Rijksmonumentenregister · Netherlands
Kerk, Markt 23 A
Schagen, Noord-Holland, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Kerk en kerkonderdeel
- Function
- Kerk
- Category
- onroerend gebouwd
- Built
- 1895 - 1897
- Address
- Markt 23 A, Locatie: Centrum, 1741 BS Schagen
- Place
- Schagen
- Province
- Noord-Holland
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 52.78667, 4.79629
- Monument number
- 495703
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
University Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
3 historical maps cover this location, the earliest the 1867 map "No. VI. Deutschland, Niederlande, Belgien, Schweiz. (Germany, Netherlands, Belgium, Switzerland)." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Inleiding Nederlandse hervormd KERKGEBOUW, in 1895-1897 gebouwd naar ontwerp van J.A.G. van der Steur, vrijwel meteen nadat de kerk die daarvoor op dezelfde plaats had gestaan, door brand verwoest was. In 1923 werd het interieur van het schip over de laatste twee traveeën verkort, door middel van een houten scheidingswand. De kerk werd in 1978 gerestaureerd. De kerk staat midden op de Markt, in het centrum van Schagen, met de toren op de oostzijde. Omschrijving De eenbeukige neogotische kerk is opgetrokken in rode baksteen (in kruisverband), afgewisseld door natuursteen blokken op de hoeken en rond de vensters, en is met blauwe leien gedekt. De toren met houten spits staat tegen de oostzijde van het schip. Het schip is opgebouwd uit vier traveeën, waaraan een dwarsgerichte lagere (vijfzijdige) ruimte is gekoppeld aan elke zijde, over de breedte van twee traveeën. Tegen de westzijde is eveneens een vijfzijdige aanbouw geplaatst, nu met op de schuine zijden twee veelhoekige "kapellen", Aan beide lange zijden van het schip bevinden zich zelfstandige portaalgedeelten met dubbele ingangen. De oostgevel bevat de toren, op vierkante plattegrond gebouwd met steunberen op de hoeken. De deur beneden geeft toegang tot (alleen) de toren. Daarboven is een balustrade aangebracht, toegankelijk via een deur. Aan drie zijden van de toren zit een venster met flamboyante tracering. De stenen onderbouw wordt na een rond lopende balustrade met pinakels op de hoeken, voortgezet door een houten spits die de overgang maakt van vierkant naar achthoek en boven een rijk versierd carillongedeelte in een peervormige bekroning eindigt. Deze toren is gebaseerd op de verloren gegane eerdere toren van de 16de eeuwse voorganger vande kerk. Het schip telt vier traveeën. Tegen de tweede en derde travee staat een rechthoekige portaalaanbouw onder een schilddak, identiek aan beide zijden van de kerk. Daarin zijn twee dubbele ingangen aangebracht, bekroond met wimbergen welke zijn versierd met hogels en kruisbloem. De vensters zijn net als in de toren, voorzien van flamboyante tracering. De vensters boven de portalen beginnen hoger dan de naastliggende. Op de steunberen staan pinakels. De gevel sluit aan op de daklijst met een boogfries. De veelzijdige uitbouw aan beide zijden van het schip ligt iets lager dan de zijgevels zelf. In ieder vlak ervan zit een venster, op de hoeken staan steunberen met pinakels, het dak bevat een dakkapel en de aansluiting op het schip is versierd met hogels en kruisbloem. De kap bestaat uit toelopende vlakken. De westbeëindiging van de kerk heeft een vergelijkbare uitbouw, nu iets hoger en op de schuine zijden staan twee veelhoekige lage torens voorzien van ramen en een veelhoekig dak. Tegen de buitenste zijde tussen deze torentjes zit een toegang tot de consistorie onder een lessenaardak. Het schip bezit op de vlakken van het zadeldak een aantal dakkapellen en op de nok een naaldspits. Het interieur van de kerk wordt in tweeën gedeeld door de scheidingswand die tussen de tweede en derde travee is gezet. Het oostelijk deel, dat geen doorgang naar de toren heeft, bestaat uit een lage losstaande constructie (uit 1978), waarin een vergaderruimte is gemaakt en een gang loopt over de breedte van de kerk. Alleen het zuidelijk portaal is nog als zodanig in gebruik. De kerkruimte zelf is bezet met roodgeschilderde houten banken en stoelen. Tegen de scheidingswand staan banken met een luifel erboven. Tegen de westuitbouw van de kerk die de consistorie bevat staat de kansel, daarboven het tweeklaviers orgel van L. van Dam & Zonen uit 1901, dat opgenomen is in de lambrisering. Het doophek bevat een koperen lezenaar (beide uit begin 18de eeuw). Ter weerszijden van de kansel hangen de psalm- en gezangborden. De wanden van het interieur zijn witgepleisterd, maar niet de raamomlijstingen, de bogen van de uitbouwen en de schalken die opgaan naar het (houten) gewelf, zijn alle uitgevoerd in baksteen afgewisseld door natuursteen. Tegen de scheidingswand hangt een groot wandkleed waarop een duif staat afgebeeld. In de kerk hangt een zestal ijzeren wandluchters en vijf kronen, elk uitgevoerd in neogotische vormen. De ruimte is overwelfd door een groengeschilderd houten spits gewelf, dat rust op consoles en schalken. De ramen zijn gevuld met kleurloos glas. De consistorie ligt onder de orgelgalerij en is te bereiken door de deuren aan weerszijden van de kansel. Daarachter, in een van de kleine torens, bevindt zich de trap naar het orgelbalkon. Mechanisch torenuurwerk.
Waardering Het Nederlandse hervormde kerkgebouw is van architectuur- en cultuurhistorische waarde als één van de zeer zeldzame en authentieke voorbeelden van een neogotische kerk voor een hervormde gemeente gebouwd; als een belangwekkend en representatief bouwwerk in het oeuvre van J.A.G. van der Steur, een architect die in verschillende historische stijlen bouwde; vanwege de gaaf gebleven hoofdvorm en detaillering; vanwege de beeldbepalende en karakteristieke massa en toren; vanwege de oorspronkelijke dispositie van de kerkruimte, gericht op de kansel en het orgel erboven; karakteristiek voor de hervormde eredienst in de 19de eeuw. Van kunsthistorische waarde zijn onder meer de banken, de kansel het doophek met lezenaar, het orgel en de luchters. De kerk is van grote stedebouwkundige waarde wegens de dominante situering op de Markt en het karakteristieke silhouet.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Introduction Dutch Reformed CHURCH BUILDING, built in 1895-1897 after designs by J.A.G. van der Steur, very soon after the church that had previously stood on the same site was destroyed by fire. In 1923 the interior of the nave was shortened over the last two bays by means of a wooden partition wall. The church was restored in 1978. The church stands in the middle of the Markt, in the centre of Schagen, with the tower on the east side. Description The single-aisle neo-gothic church is built in red brick (in Flemish bond), alternated with natural stone blocks on the corners and around the windows, and is covered with blue slate. The tower with wooden spire stands against the east side of the nave. The nave is built up from four bays, to which a transversely-oriented lower (pentagonal) space is coupled on each side, over the width of two bays. Against the west side a pentagonal extension is likewise placed, now with on the sloping sides two polygonal "chapels". On both long sides of the nave are independent portal sections with double entrances. The east gable contains the tower, built on a square plan with buttresses on the corners. The door below gives access to (only) the tower. Above this is a balustrade, accessible via a door. On three sides of the tower is a window with flamboyant tracery. The stone substructure is continued after a running balustrade with pinnacles on the corners by a wooden spire which makes the transition from square to octagon and above a richly decorated carillon section ends in a pear-shaped finial. This tower is based on the lost earlier tower of the 16th-century predecessor of the church. The nave has four bays. Against the second and third bay stands a rectangular portal extension under a hipped roof, identical on both sides of the church. Two double entrances are fitted in it, crowned with gables decorated with hoodmoulds and crockets. The windows are, as in the tower, provided with flamboyant tracery. The windows above the portals begin higher than those adjacent. On the buttresses stand pinnacles. The gable connects to the cornice with an arcaded frieze. The polygonal extension on both sides of the nave is slightly lower than the side gables themselves. In each plane of it is a window, buttresses with pinnacles stand on the corners, the roof contains a roof dormer and the connection to the nave is decorated with hoodmoulds and crockets. The roof consists of sloping planes. The west end of the church has a comparable extension, now slightly higher and on the sloping sides stand two polygonal low towers provided with windows and a polygonal roof. Against the outer side between these little towers is an entrance to the vestry under a lean-to roof. The nave has a number of roof dormers on the planes of the gabled roof and on the ridge a spire needle. The interior of the church is divided in two by the partition wall which is placed between the second and third bay. The eastern part, which has no passage to the tower, consists of a low freestanding construction (from 1978), in which a meeting room is made and a corridor runs over the width of the church. Only the southern portal is still in use as such. The church space itself is fitted with red-painted wooden pews and chairs. Against the partition wall stand benches with a canopy above.
Against the west extension of the church which contains the consistory stands the pulpit, above it the two-manual organ by L. van Dam & Zonen from 1901, which is incorporated into the wainscoting. The baptismal enclosure contains a brass lectern (both from the early 18th century). On either side of the pulpit hang the psalm and hymn boards. The walls of the interior are whitewashed, but not the window surrounds, the arches of the extensions and the corbels that rise towards the (wooden) vault, all of which are executed in brick alternated with natural stone. Against the partition wall hangs a large tapestry on which a dove is depicted. In the church hang six iron wall sconces and five crowns, each executed in neogothic forms. The space is vaulted by a green-painted wooden pointed vault, which rests on consoles and corbels. The windows are filled with colourless glass. The consistory lies beneath the organ gallery and is accessible through doors on either side of the pulpit. Behind it, in one of the small towers, is the staircase to the organ balcony. Mechanical tower clock.
Valuation The Dutch Reformed church building is of architectural and cultural-historical value as one of the very rare and authentic examples of a neogothic church built for a Reformed congregation; as an important and representative building in the oeuvre of J.A.G. van der Steur, an architect who built in various historical styles; because of the well-preserved main form and detailing; because of the visually distinctive and characteristic mass and tower; because of the original disposition of the church space, oriented towards the pulpit and the organ above it; characteristic of Reformed worship in the 19th century. Of art-historical value are, among others, the pews, the pulpit, the baptismal enclosure with lectern, the organ and the sconces. The church is of great urban value because of its dominant position on the Markt and its characteristic silhouette.
Nearby in the register
- Woonhuis, Markt 3Woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Markt 2Werk-woonhuisunder 1 mi
- Kasteeltoren, Slotplein bij 1Kasteel, buitenplaatsunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Gedempte Gracht 23Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.