TreeAlive
‹ Rijksmonumentenregister, Netherlands

Rijksmonumentenregister · Netherlands

St. Agathakerk

Beverwijk, Noord-Holland, Netherlands

The record

Designation
National monument (rijksmonument)
Class
Kerk en kerkonderdeel
Function
Kerk
Category
onroerend gebouwd
Address
Breestraat 93, 1941 EG Beverwijk
Place
Beverwijk
Province
Noord-Holland
Country
Netherlands
Coordinates
52.48177, 4.65883
Monument number
492352

Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.

David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries

5 historical maps cover this location, the earliest the 1750 map "Composite: Sheets 1 to 40 Carte De Hollande Et D'utrecht" (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).

Get directions ↗

This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗

The register's description

Inleiding

Rooms-katholieke St. Agathakerk, ingewijd in 1924 en gebouwd naar ontwerp van de architecten J.Th.J. en P. Cuypers. De centraalbouw, bestaande uit een dominante achtzijdige koepel en een krans van eveneens door koepels overwelfde straalkapellen, is in de jaren 1922-24 tot stand gekomen in een door de byzantijnse en vroegchristelijke bouwkunst geinspireerde bouwstijl. De kerk, met ouder woonhuis (bij de bouw van de St. Agatha bestemd tot pastorie - reeds eerder beschermd onder monumentnummer 9445) en omliggende, aan de Bloksteeg ommuurde, kerktuin is gesitueerd in de van oorspong bij het huis behorende tuin. Het oorspronkelijke interieur van de kerk is grotendeels ontworpen door L.T.C. Lourijsen. In 1965 is de liturgische dispositie gewijzigd, waarbij het altaar centraal onder de hoofdkoepel op een verhoging werd geplaatst en de kerkbanken zijn vernieuwd. Het orgel, waarschijnlijk in de twintiger jaren gemaakt door de orgelfabrikant Bern. Pels en Zonen te Alkmaar, heeft geen monumentale waarde. In de kerk bevindt zich een vroeg zestiende eeuws eikehouten beeld van Maria met kind op de maansikkel, mogelijk afkomstig uit de Ned. Hervormde Kerk in Beverwijk.

Omschrijving

In lichtbruine baksteen met siermetselwerk onder een samenstel van met rode pannen gedekte koepeldaken met pirons opgetrokken kerk, uitgevoerd in centraalbouw en gebaseerd op een regelmatige achthoek met een krans van veelzijdige kapellen. In de aanzet van de hoofdkoepel zijn in elke zijde drie diepliggende ronde vensters in een terugliggend muurvlak opgenomen, gescheiden door muurdammen. In de gevels van de drie oostelijke kapellen ovalen vensters eveneens met glas-in-lood. De gevels van de straalkapellen worden geleed door drie hoger geplaatste rechthoekige naar boven smal toelopende vensters in een terugliggend muurvlak. De ramen zijn ingevuld met glas-in-lood uit de bouwtijd. De westelijk gelegen ingangszijde omvat een door twee kleinere koepels bedekte expressief vormgegeven aanbouw met aan weerszijden een rondboogportaal onder een zadeldak bestaande uit een stoep met drie treden, een dubbele houten gebeeldhouwde deur met kalf en rondboogveld en haaks geplaatste uitstekende muurdelen die halverwege inzwenken. Diverse lagere aangebouwde neven- en ingangsruimten, waaronder de sacristie grenzend aan de oostelijke kapel, alle met kruisvensters en gebeeldhouwde deuren, aan de buitenzijde voorzien van expressief vormgegeven beslag, uit de bouwtijd. De hoge paraboolvormige hoofdkoepel is voorzien van een - in 1958 verhoogde - bekroning onder uivormige spits met torenkruis, in oorsprong uitgevoerd met een paraboolvormige bekroning met een lage lantaarn.

Inwendig wordt deze bakstenen schermkoepel gedragen door een ring van gewapend beton, aan de bovenzijde afgezet met een bloktandlijst, die rust op acht zich verjongende gepolijste granieten zuilen met geometrisch bewerkte, aan kristalvormen herinnerende, natuurstenen kapitelen. De zuilen worden onderling verbonden door paraboolvormige scheidingsbogen. De gewelfzwikken zijn gedecoreerd met muizetandfriezen die over de schalken doorlopen. De koepel met graten door uitwaaierende donker gekleurde bakstenen benadrukt en overgaand in driehoekige schalken, wordt onderverdeeld in 24 gewelfvlakken, waarin telkens een rondvenster met glas-in-lood is opgenomen met geometrische onderverdeling en eenvoudige kleurstelling. Vier grote zijkapellen ter breedte van een zijde van de achthoek van de centrale koepel bevinden zich op de hoofdassen en sluiten twee kleinere kapellen met een nevenruimte in, alle betrokken bij de kerkruimte. Een trap in de westelijke koepel leidt naar de orgelgalerij. Aan de oostzijde het verhoogde priesterkoor waar zich onder meer een doorgang naar de consistoriekamer bevindt. De rode tegelvloeren in het priesterkoor, de Mariakapel en de doopkapel met in kruisvormen gelegde zwarte en witte tegels zijn oorspronkelijk. Deze drie kapellen zijn voorzien van een marmeren lambrizering, mozaieken in neo-Byzantijnse trant en ovalen figuratieve glas-in-lood ramen met bakstenen omlijstingen. De wanden van het priesterkoor worden gescheiden door in zuilen overgaande veelhoekige kolommen die de scheibogen ondersteunen. De belangrijkste interieuronderdelen van de kerk, het hoofdaltaar (1925), de preekstoel (1931), ramen (1925), mozaieken (1925-27) en kruiswegstaties (ca. 1925) zijn ontworpen door Lambert Lourijsen, deels in een door het symbolisme van Jan Toorop beinvloede stijl, deels in neo-Byzantijnse trant. Het in marmer en koper uitgevoerde hoofdaltaar, vervaardigd in het atelier Jorna, met cilindervormig tabernakel bekroond door een kruis is gedecoreerd met koperen reliefs met staande engelen en het Lam op het Boek met de Zeven Zegels. De houten preekstoel met ronde kuip en in opengehamerd koperwerk de vier evangelistensymbolen en -namen wordt gedragen door drie marmeren zuilen. De koperen trapleuning is gedecoreerd met gestileerde bloemmotieven. In de ovalen glas-in-lood ramen voorstellingen van de Heilige Geest in de gedaante van een duif en engelen met symbolen die verwijzen naar het sacrament van het Doopsel, het Heilig Vormsel en de Eucharistie. Ook de kleine mozaieken in de zwikken bij de vensters verwijzen hiernaar (wierrookvat, bron met drie stromen, kruis met palmtakken en oliekruikje met olijftakken, vis met broodmand en pelikaan met jongen). Hieronder mozaiekfriezen met bijbeltekst in vergulde letters. Het mozaiek achter het hoogaltaar geeft een wandtapijt weer, ter linker- en rechterzijde zijn de wanden gedecoreerd met mozaiekvoorstellingen van musicerende en biddende engelen. Een signatuur in het engelenmozaiek links van het hoofdaltaar toont de letters P.S.B., mogelijk verwijzend naar de mozaiekuitvoering door de gebroeders Beier te Keulen. In de Maria- en doopkapel zijn een mozaiek met Maria met kind en een Christus-mozaiek, laatstgenoemde niet van de hand van Lourijsen, aangebracht. De wandschilderingen in deze kapellen zijn vervaardigd door P. Gerrits in 1949. De overige kapellen hebben boven een plint van verticaal gemetselde zwarte bakstenen een geglazuurde tegellambrizering bestaande uit vierkante gele tegels gescheiden door groene bakstenen banden in verticale vlakken verdeeld. Hier zijn tussen de glas-in-lood vensters met florale motieven en de tegellambrizering op paneel geschilderde kruiswegstaties aangebracht. De door Lourijsen in symbolistische trant vervaardigde paneelschilderingen worden geflankeerd door zijpanelen met een lelietak, zonnebloem, druivenrank of kruisafbeelding. Het marmeren doopvont met deksel in neo-barokke vorm, gesigneerd 'GB Brom Utrecht', dateert uit het derde kwart van de 19e eeuw. Voorts drie gipsbeelden voorstellende St. Agatha, St. Joseph en St. Antonius van Padua en twee houten biechtstoelen met gebeeldhouwde kuif met figurale voorstelling (zegening) en bloemmotieven, in de deuren glas-in-lood.

Waardering

Monumentale koepelkerk van J.Th.J. en P. Cuypers met oorsponkelijk interieur en bijbehorende interieuronderdelen, ontworpen door Lambert Lourijsen van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische en kunst- en cultuurhistorische waarde waarbij op verschillende wijze vernieuwing van de katholieke kerkelijke (bouw)kunst is nagestreefd door combinatie van enerzijds expressionistische elementen en anderzijds door op de vroeg- christelijke (bouw)kunst geinspireerde elementen in zowel de architectuur als de inrichting. Belangrijk werk uit het oeuvre van Jos en Pierre Cuypers als zuivere centraalbouw met zeldzaam voorkomende door koepels overdekte kapellenkrans en rijk gedecoreerd exterieur en interieur. Tevens van belang wegens de markante silhouetwaarde van de hoge hoofdkoepel met lantaarn omringd door lagere koepelkrans.

English translation

The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com

Introduction

Roman Catholic St. Agatha Church, consecrated in 1924 and built to the design of architects J.Th.J. and P. Cuypers. The centrally planned building, consisting of a dominant octagonal dome and a circle of radial chapels likewise vaulted with domes, was constructed in the years 1922-24 in an architectural style inspired by Byzantine and early Christian architecture. The church, with an older residential house (at the time of the construction of St. Agatha designated as a rectory - previously protected under monument number 9445) and the surrounding church garden enclosed by walls along the Bloksteeg, is situated in the garden originally belonging to the house. The original interior of the church was largely designed by L.T.C. Lourijsen. In 1965 the liturgical layout was modified, with the altar placed centrally beneath the main dome on a raised platform and the church pews renewed. The organ, probably made in the twenties by the organ builder Bern. Pels and Zonen in Alkmaar, has no monumental value. In the church there is an early sixteenth-century oak wooden image of Mary with child on the crescent moon, possibly from the Dutch Reformed Church in Beverwijk.

Description

A church of light brown brick with decorative brickwork under an assembly of dome roofs covered with red tiles and finials, executed in centrally planned form and based on a regular octagon with a circle of multi-sided chapels. In the base of the main dome, three recessed circular windows are incorporated in each side within a recessed wall plane, separated by wall buttresses. In the facades of the three eastern chapels oval windows likewise with stained glass. The facades of the radial chapels are articulated by three higher-placed rectangular windows tapering upwards within a recessed wall plane. The windows are filled with stained glass from the period of construction. The western entrance side comprises an expressively designed annex covered by two smaller domes with on each side a round-arched portal beneath a gabled roof consisting of a porch with three steps, a double carved wooden door with calf and round-arched field and perpendicularly placed projecting wall elements that bend inward halfway. Various lower adjoining ancillary and entrance rooms, including the sacristy bordering the eastern chapel, all with cross windows and carved doors, provided on the exterior with expressively designed hardware, from the period of construction. The high parabolic main dome is provided with a - raised in 1958 - crown beneath an owl-shaped spire with roof cross, originally executed with a parabolic crown with a low lantern.

Internally this brick shell dome is supported by a ring of reinforced concrete, marked at the top with a block-tooth cornice, which rests on eight tapering polished granite columns with geometrically worked natural stone capitals reminiscent of crystal forms. The columns are interconnected by parabolic dividing arches. The vault spandrels are decorated with dentil friezes that run over the shell. The dome with groins emphasised by radiating dark-coloured bricks and passing into triangular shells, is subdivided into 24 vault surfaces, each containing a round window with stained glass with geometric subdivision and simple colouration. Four large side chapels the width of a side of the octagon of the central dome are located on the principal axes and enclose two smaller chapels with an ancillary room, all connected to the church space. A staircase in the western dome leads to the organ gallery. On the east side the raised choir where there is among other things a passage to the vestry room. The red tile floors in the choir, the Mary chapel and the baptism chapel with tiles laid in cross forms in black and white are original. These three chapels are provided with marble wall panelling, mosaics in neo-Byzantine style and oval figurative stained-glass windows with brick surrounds. The walls of the choir are separated by multi-sided columns merging into pillars that support the arch ribs. The most important interior components of the church, the main altar (1925), the pulpit (1931), windows (1925), mosaics (1925-27) and stations of the cross (c. 1925) were designed by Lambert Lourijsen, partly in a style influenced by the symbolism of Jan Toorop, partly in neo-Byzantine style. The main altar executed in marble and copper, made in the Jorna workshop, with a cylindrical tabernacle crowned by a cross is decorated with copper reliefs with standing angels and the Lamb on the Book with the Seven Seals. The wooden pulpit with round basin and in open-hammered copperwork the four evangelists' symbols and names is supported by three marble columns. The copper stair rail is decorated with stylised floral motifs. In the oval stained-glass windows representations of the Holy Ghost in the form of a dove and angels with symbols referring to the sacrament of Baptism, Confirmation and the Eucharist. The small mosaics in the spandrels at the windows likewise refer to this (censer, fountain with three streams, cross with palm fronds and oil cruet with olive branches, fish with breadbasket and pelican with young). Below are mosaic friezes with biblical text in gilded letters. The mosaic behind the high altar depicts a wall tapestry, on the left and right side the walls are decorated with mosaic representations of making music and praying angels. A signature in the angel mosaic to the left of the main altar shows the letters P.S.B., possibly referring to the mosaic execution by the brothers Beier in Cologne. In the Mary and baptism chapel a mosaic with Mary and child and a Christ mosaic, the latter not by the hand of Lourijsen, are placed. The wall paintings in these chapels were made by P. Gerrits in 1949. The remaining chapels have above a base of vertically laid black bricks a glazed tile wall panelling consisting of square yellow tiles separated by green brick bands in vertical planes. Here between the stained-glass windows with floral motifs and the tile wall panelling panel-painted stations of the cross are placed. The panel paintings made by Lourijsen in Symbolist style are flanked by side panels with a lily branch, sunflower, vine branch or cross representation. The marble baptismal font with cover in neo-Baroque form, signed 'GB Brom Utrecht', dates from the third quarter of the 19th century. Furthermore three plaster figures representing St. Agatha, St. Joseph and St. Antonius of Padua and two wooden confessionals with carved hood with figurative representation (blessing) and floral motifs, in the doors stained glass.

Valuation

Monumental domed church by J.Th.J. and P. Cuypers with original interior and associated interior components, designed by Lambert Lourijsen of general importance for its architectural and art and cultural-historical value whereby in various ways renewal of the Catholic ecclesiastical (architectural) art was pursued through combination on the one hand of Expressionist elements and on the other hand of elements inspired by early Christian (architectural) art in both the architecture and the furnishings. Important work from the oeuvre of Jos and Pierre Cuypers as a pure centrally planned building with a rarely occurring dome-covered chapel circle and richly decorated exterior and interior. Also of importance because of the striking silhouette value of the high main dome with lantern surrounded by a lower dome circle.

Nearby in the register

Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.

Rijksmonumentenregister data: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, released under CC0 1.0. Record text is reproduced unchanged. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed · CC0 1.0
See your own family's places on a living map