Rijksmonumentenregister · Netherlands
Woonhuis, Berlikumermarkt 17
Leeuwarden, Fryslân, Netherlands
The record
- Designation
- National monument (rijksmonument)
- Class
- Woonhuis
- Category
- onroerend gebouwd
- Address
- Berlikumermarkt 17, 8911 LB Leeuwarden (and others)
- Place
- Leeuwarden
- Province
- Fryslân
- Country
- Netherlands
- Coordinates
- 53.20071, 5.79834
- Monument number
- 424834
Slide toward Today to fade the historical sheet and see the modern map underneath.
David Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit AmsterdamDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesDavid Rumsey Map Collection, Stanford LibrariesUniversity Library, Vrije Universiteit Amsterdam
5 historical maps cover this location, the earliest the 1630 map "Frisia Occidentalis." (David Rumsey Map Collection, Stanford Libraries).
This monument in the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed's register ↗
The register's description
Omschrijving
Karakteristiek aan de Berlikumermarkt gelegen fors (WINKEL)WOONHUIS, bestaande uit twee afzonderlijke bouwlichamen die functioneel en bouwtechnisch met elkaar zijn verbonden.
Het pand Berlikumermarkt 17 is van oorsprong een herenhuis dat in 1790 werd gebouwd in opdracht van Jonkheer Schelto Hessel Roorda van Eysinga, grietman van Haskerland. Het huis werd sedert de bouw verschillende malen verbouwd, ondermeer door manufacturier Ype Bolman die in 1893 de begane grond tot winkel liet inrichten en daartoe onder andere een winkelpui liet aanbrengen. Het ontwerp voor de verbouwing is vermoedelijk van de Friese architect W.C. de Groot die ook het Gabbemagasthuis uit 1906 aan de Wijbrand de Geeststraat te Leeuwarden ontwierp. Bij deze verbouwing werd de hoge dwarskap afgeknot en werden de dakkapellen verlaagd en van hun frontons ontdaan. De oorspronkelijke entree kwam te vervallen. In 1914 vond in opdracht van de toenmalige eigenaar G.P. Suren uitbreiding van Berlikumermarkt 17 plaats met magazijnruimte. Bij die gelegenheid werd het woongedeelte boven de winkel toegankelijk gemaakt via Ossekop 2, dat de entree tot de bovenwoning vormt. Het pakhuis dat aan Ossekop 2 grenst en dat blijkens de gevelsteen met opschrift 'Eerste steen gelegd door E. en Th. Suren 7 juli 1914' eveneens van 1914 dateert, is van lokaal/regionaal belang en is niet van rijkswege beschermd.
Berlikumermarkt 17 is een zes traveeën breed en twee bouwlagen hoog eind 18e-eeuws herenhuis (1790) dat is opgetrokken uit rode baksteen en wordt gedekt door een met geglazuurde blauwe golfpannen belegd even gebroken zadeldak (verbouwing 1893) met aan voorzijde twee dakkapellen met houten wangen; twee hoekschoorstenen; kroonlijst met eenvoudige profilering en gesneden consoles; plint van grijze hardstenen platen met eenvoudige decoratie; lichtgetoogde empirevensters met eind 19e-eeuwse T-indeling; twee-steens hanekammen; houten jalouziekappen. De vormgeving is sober en verwijst in de details naar rococo en Lodewijk XVI-stijl; de late 19e eeuw is vertegenwoordigd in de T-ramen en de houten jalouziekappen. De drie traveeen brede etalagepui op de beganegrond dateert van 1893 en heeft een voor de tijd van ontstaan karakteristieke vormgeving: bakstenen pilasters met speklagen en lijstkapitelen en, aan weerszijden van de portiek, kunststenen kolommen met banden en lijstkapitelen.
Het interieur bevat onder meer de volgende waardevolle elementen: op de begane grond een neo-renaissance winkelinrichting met hoge open schappenkasten (1893, vermoedelijk W.C. de Groot) en een kantoortje (vermoedelijk daterend van de verbouwing van 1914); de gaaf bewaarde salon rechts van de winkel met rococo en Lodewijk XVI-decoraties, schouw, lambrizeringen, pilasters met ionische voluutkapitelen die de behangselvakken scheiden, guirlandes, rijk bewerkte kroonlijsten en een stucplafond met florale motieven; voorts vouwblinden met paneelwerk en diepe vensterbanken; op de verdieping bevindt zich de bordestrap (die bij de verbouwing van 1893 werd verplaatst) met rijk Lodewijk-XVI snijwerk en vazen; de onderzijde van de tweede traparm is gestuct; de salons aan de voorzijde (met suitedeuren van omstreeks 1900) hebben eveneens vouwblinden met paneelwerk en diepe vensterbanken, een eenvoudiger stucplafond en, in de noordelijke salon, een schouw met aan weerskanten een open wandkast; aan Ossekopzijde bevinden zich nog een salon met balkenplafond, een schouw uit 1789 met rococo en Lodewijk XVI-decoraties en een geschilderd schouwstukje met bloemen, fruit, een vogelkooitje en een vogel aan een stokje; voorts de oude wit betegelde keuken met keukenkast en schouw en een kamer met plafond met beschilderd plafond (vermoedelijk 1914); de vloeren en plinten van gangen en trappen zijn uitgevoerd in geschilderd wit/grijs marmerwerk.
Ossekop 2 vormt de toegangspartij van de bovenwoning en bestaat uit een ommetseld trappehuis onder een met geglazuurde rode kruispannen gedekt schilddak met fors overstek en geglazuurde rode piron; het overstek rust op een houten stijl- en regelwerk met korfboogvormig lattenwerk; de toegang wordt gevormd door een dubbele houten deur met paneelwerk en decoratief smeedwerk. Een eenvoudige dubbele deur in de rechterzijgevel geeft toegang tot het winkelgedeelte.
(Winkel)woonhuis met waardevolle interieuronderdelen (XVIII-XX) van algemeen architectuur- en cultuurhistorisch belang wegens
- de kenmerkende 18e-, 19e- en 20e-eeuwse vormgeving van exterieur en interieur;
- de aanwezigheid van een groot aantal waardevolle interieuronderdelen uit de verschillende bouw- en verbouwingsperioden;
- de bouw- en gebruiksgeschiedenis;
- de markante stedebouwkundige situering.
English translation
The text above is the record as published by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in Dutch. The English below is a machine translation made by TreeAlive, not by the Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed; it has not been checked by a person. Where the two differ, the original is the record. Report a translation error: privacy@treealive.com
Description
Characteristic (SHOP)DWELLING HOUSE situated on the Berlikumermarkt, consisting of two separate building structures that are functionally and constructionally connected to each other.
The property Berlikumermarkt 17 is originally a gentleman's house that was built in 1790 on behalf of Jonkheer Schelto Hessel Roorda van Eysinga, grietman of Haskerland. Since its construction, the house has been rebuilt several times, among others by manufacturer Ype Bolman who in 1893 had the ground floor converted into a shop and for that purpose had a shop front fitted, among other things. The design for the renovation is probably by Frisian architect W.C. de Groot who also designed the Gabbemagasthuis from 1906 on the Wijbrand de Geeststraat in Leeuwarden. During this renovation, the tall cross gable was cut off and the roof dormers were lowered and deprived of their pediments. The original entrance ceased to exist. In 1914, at the behest of the then owner G.P. Suren, Berlikumermarkt 17 was expanded with storage space. On that occasion, the residential section above the shop was made accessible via Ossekop 2, which forms the entrance to the upper dwelling. The warehouse adjoining Ossekop 2 and which according to the façade stone with inscription 'First stone laid by E. and Th. Suren 7 July 1914' also dates from 1914, is of local/regional importance and is not protected by the state.
Berlikumermarkt 17 is a six-bay wide and two-storey high late 18th-century gentleman's house (1790) built of red brick and covered by an evenly broken gabled roof covered with glazed blue barrel tiles (renovation 1893) with two roof dormers on the front with wooden sides; two corner chimneys; cornice with simple profiling and carved consoles; plinth of grey hard stone plates with simple decoration; lightly tinted Empire windows with late 19th-century T-glazing bars; two-brick dentillated eaves; wooden venetian blinds caps. The design is sober and points in the details to rococo and Louis XVI style; the late 19th century is represented in the T-windows and the wooden venetian blinds caps. The three-bay wide shop front on the ground floor dates from 1893 and has a characteristic design for its time of origin: brick pilasters with decorative banding and list capitals and, on either side of the portico, artificial stone columns with bands and list capitals.
The interior contains, among other things, the following valuable elements: on the ground floor a neo-Renaissance shop interior with tall open wall cabinets (1893, probably W.C. de Groot) and an office (probably dating from the 1914 renovation); the well-preserved salon to the right of the shop with rococo and Louis XVI decorations, fireplace, wall panelling, pilasters with Ionic volute capitals separating the wallpaper fields, garlands, richly worked cornices and a stucco ceiling with floral motifs; furthermore folding shutters with panelling and deep window sills; on the upper floor is the main staircase (which was relocated during the 1893 renovation) with richly carved Louis XVI work and urns; the underside of the second stair flight is stuccoed; the salons at the front (with suite doors from around 1900) likewise have folding shutters with panelling and deep window sills, a simpler stucco ceiling and, in the northern salon, a fireplace with an open wall cabinet on either side; on the Ossekop side there is still a salon with a timber ceiling, a fireplace from 1789 with rococo and Louis XVI decorations and a painted overmantel with flowers, fruit, a bird cage and a bird on a stick; furthermore the old white-tiled kitchen with kitchen cabinet and fireplace and a room with a painted ceiling (probably 1914); the floors and skirting boards of corridors and stairs are executed in painted white/grey marble work.
Ossekop 2 forms the entrance section of the upper dwelling and consists of a re-masoned stairwell under a hipped roof covered with glazed red cross tiles with substantial overhang and glazed red hip tile; the overhang rests on a timber post and rail structure with basket-arch-shaped lath work; the entrance is formed by a double wooden door with panelling and decorative wrought iron. A simple double door in the right side gable gives access to the shop section.
(Shop)dwelling house with valuable interior components (XVIII-XX) of general architectural and cultural historical importance because of
- the characteristic 18th-, 19th- and 20th-century design of exterior and interior;
- the presence of a large number of valuable interior components from the various construction and renovation periods;
- the construction and use history;
- the striking urban situation.
Nearby in the register
- Woonhuis, Uniabuurt 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Ossekop 1Woonhuisunder 1 mi
- Woonhuis, Uniabuurt 4Woonhuisunder 1 mi
- Werk-woonhuis, Weaze 14Werk-woonhuisunder 1 mi
Other entries of the same register within about three miles of this one, by straight line.